ҰБТ-ға ДАЙЫНДЫҚ БАРЫСЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ МАТЕМАТИКАЛЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫН АРТТЫРУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ ЖӘНЕ ПРАКТИКАЛЫҚ АСПЕКТІЛЕРІ

Абдраманова Айнур Шыбраймовна

Математика пәні мұғалімі, «Бәйтерек орта мектебі», Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы, Бәйтерек ауылы

Аннотация

Мақалада Ұлттық бірыңғай тестілеуге (ҰБТ) дайындық кезеңінде оқушылардың математикалық сауаттылығын арттыру мәселелері қарастырылады. Зерттеудің мақсаты – оқушылардың логикалық, сыни және алгоритмдік ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталған тиімді әдістемелік тәсілдер мен заманауи педагогикалық технологияларды кешенді түрде негездеу. Жұмыста математикалық сауаттылықтың құрылымдық компоненттері талданып, оқу үдерісін цифрландыру және интерактивті әдістерді қолданудың тиімділігі сипатталған. Мақаланың практикалық құндылығы ҰБТ форматына бейімделген тапсырмалар жүйесі мен кері байланыс құралдарының ұсынылуымен анықталады.

Түйін сөздер: математикалық сауаттылық, ҰБТ, логикалық ойлау, компьютерлік ойлау, педагогикалық инновациялар, кері байланыс.

1. Кіріспе

Қазіргі білім беру жүйесін жаңғырту жағдайында оқушылардың функционалдық, соның ішінде математикалық сауаттылығын қалыптастыру – негізгі басымдықтардың бірі болып табылады. Бұл мәселенің өзектілігі тек Ұлттық бірыңғай тестілеуде (ҰБТ) жоғары көрсеткіштерге қол жеткізу қажеттілігімен ғана емес, сонымен қатар мектеп бітірушілердің дамыған аналитикалық қабілеттері бар, бәсекеге қабілетті тұлға ретінде қалыптасу талабымен айқындалады. Математикалық сауаттылық жеке тұлғаның күнделікті өмірде және кәсіби іс-әрекетте кездесетін сандық ақпараттарды түсіну, талдау және тиімді шешім қабылдау қабілетін білдіреді. Дегенмен, ҰБТ-ға дайындық барысында теориялық білім мен оны беймәлім контекстегі есептерді шешуде қолдану дағдылары арасында алшақтық байқалады. Осыған байланысты, теория мен практиканы ұштастыратын кешенді әдістемелік жүйені әзірлеу қажеттілігі туындайды.

2. Теориялық негіздері

«Математикалық сауаттылық» ұғымы педагогика, психология және философия ғылымдарында тұлғаның танымдық процестерін дамытудың басты құралы ретінде қарастырылады. Когнитивті даму тұжырымдамалары аясында Ж. Пиаже мен Л. Выготскийдің зерттеулері математикалық тапсырмаларды орындау барысында оқушылардың сыни ойлау қабілеттерінің белсенді дамитынын дәлелдейді.

Заманауи ғылыми көзқарастар тұрғысынан бұл ұғым бірнеше өзара байланысты құрылымдық компоненттерден тұрады:

• Математикалық біліктілік – модельдер құру және математикалық операцияларды орындау;

• Логикалық ойлау – дәлелдемелер келтіру мен қорытынды жасау;

• Сандық сауаттылық – статистикалық деректерді өңдеу мен интерпретациялау;

• Компьютерлік (алгоритмдік) ойлау – күрделі мәселелерді шешуде алгоритмдік тәсілдерді қолдану.

Құрылымдық функционализм теориясына сәйкес, математикалық сауаттылық жеке тұлғаны әлеуметтік-экономикалық өмірдің тұрақтылығын қамтамасыз ететін нақты рөлдерге дайындайды (мысалы, қаржы, инженерия, IT салаларында).

3. Зерттеу әдістері мен технологиялары

Зерттеу барысында классикалық және заманауи педагогикалық тәсілдер біріктірілді. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру мақсатында келесі заманауи бағыттар басшылыққа алынды:

• Джордж Полияның есептерді шешу әдістемесі: есептің шартын түсіну, жоспар құру, оны іске асыру және нәтижені тексеру кезеңдерін жүйелі қолдану.

• Цифрландыру және жекелендірілген оқыту: Khan Academy секілді ашық білім беру платформалары мен интерактивті цифрлық ресурстарды оқушылардың өзіндік жұмыстарын ұйымдастыруға кіріктіру. Бұл тәсіл оқушылардың ішкі мотивациясын арттырып, дербес оқу траекториясын құруға мүмкіндік береді.

4. Практикалық қадамдар мен әдістемелік тәсілдер

Математикалық сауаттылықты дамыту мақсатында ҰБТ есептерінің мазмұнына сәйкес арнайы бақылау-диагностикалық тапсырмалар жүйесі және бағалау критерийлері жасақталды. Практикалық қолданыста келесі инновациялық әдістер жоғары тиімділік көрсетті:

1. «Сандар лабиринті» әдісі: Оқушылардың сандар мен логикалық заңдылықтар тізбегінен өту арқылы тез есептеу және интуитивті ойлау қабілеттерін дамытуға бағытталған.

2. Эссе және жазба жұмыстары: Оқушыларға “ҰБТ-ға дайындық барысында математикалық сауаттылықты арттырудың тиімді әдістері” тақырыбында эссе жазғызу арқылы, олардың өзіндік талдау (рефлексия) жасау және математикалық тілде ойын жүйелі жеткізу дағдылары қалыптастырылады.

Оқыту сапасын арттыруда кері байланыстың (Feedback) заманауи визуалды және цифрлық түрлері енгізілді:

• Визуалды кері байланыс тақтасы: Сабақ соңында оқушылар түрлі түсті қағаздар (түстердің мағыналық белгілері бойынша) арқылы тақырыпты меңгеру деңгейін көрсетеді.

• QR-код арқылы кері байланыс: Оқушылар сабақ аяқталғанда QR-кодты сканерлеп, онлайн сауалнамадан өтеді. Бұл мұғалімге сыныптың білім деңгейін жедел талдауға және келесі сабақты оңтайландыруға көмектеседі.

5. Қорытынды

Зерттеу нәтижелері көрсеткендей, ҰБТ-ға дайындықта теориялық материалдар мен практикалық тренингтерді цифрлық технологиялармен ұштастыра отырып кешенді қолдану оқушылардың білім сапасын айтарлықтай жақсартады. Ұсынылған авторлық әдіс-тәсілдер мен бағалау құралдары оқушылардың ішкі мотивациясын оятып, логикалық және сыни ойлауын дамытуға, сондай-ақ тестілеу тапсырмаларын орындаудағы дербестігін арттыруға септігін тигізеді. Ұсынылған әдістемелік жүйе жалпы білім беретін мектептердің математика пәні мұғалімдерінің күнделікті тәжірибесінде кеңінен қолданыла алады.

Әдебиеттер тізімі / References

1. Полия Д. Как решать задачу. – М.: Учпедгиз, 1959. – 207 с.

2. Выготский Л. С. Мышление и речь. – М.: Лабиринт, 1999. – 352 с.

3. Пиаже Ж. Психология интеллекта. – СПб.: Питер, 2003. – 192 с.

4. Сабирова Ж. Н. Развитие функциональной грамотности учащихся. – Алматы: Қазақ университеті, 2018. – 145 с.

Аннотация

В статье рассматриваются вопросы повышения математической грамотности учащихся в период подготовки к Единому национальному тестированию (ЕНТ). Цель исследования – комплексное обоснование эффективных методических подходов и современных педагогических технологий, направленных на развитие логического, критического и алгоритмического мышления учащихся. В работе проанализированы структурные компоненты математической грамотности, описана эффективность цифровизации учебного процесса и использования интерактивных методов. Практическая ценность статьи заключается в предложении системы заданий, адаптированных к формату ЕНТ, и инструментов обратной связи.

Ключевые слова: математическая грамотность, ЕНТ, логическое мышление, компьютерное мышление, педагогические инновации, обратная связь.

Abstract

The article deals with the issues of improving students' mathematical literacy during the preparation for the Unified National Testing (UNT). The research aims to comprehensively substantiate effective methodological approaches and modern pedagogical technologies aimed at developing students' logical, critical, and algorithmic thinking. The paper analyzes the structural components of mathematical literacy and describes the effectiveness of digitalization of the educational process and the use of interactive methods. The practical value of the article is determined by the development of a tasks system adapted to the UNT format and feedback tools.

Keywords: mathematical literacy, UNT, logical thinking, computational thinking, pedagogical innovations, feedback.