Үйде оқитын баларға арналған "Супер психологиялық техникалар" жобасы

СУПЕР СУПЕР
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
ТЕХНИКАЛАРТЕХНИКАЛАР
СУПЕР
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ
ТЕХНИКАЛАР
Əр тапсырманың өзіндік Əр тапсырманың өзіндік
қызметі мен нəтижесі баланың қызметі мен нəтижесі баланың
қабілетін қалыптастыра отырып, қабілетін қалыптастыра отырып,
дамытуға үлес қосары сөзсіз.дамытуға үлес қосары сөзсіз.
Оқушылардың логикалық Оқушылардың логикалық
ойлау қабілеттерінің деңгейінің ойлау қабілеттерінің деңгейінің
өскенін, кейбір балалардың өскенін, кейбір балалардың
жағдайлары өте жақсы көтерілгені жағдайлары өте жақсы көтерілгені
байқалды.байқалды.
Оқу-тəрбие үрдісінде бала-Оқу-тəрбие үрдісінде бала-
лардың ойлау процестерін дамыту лардың ойлау процестерін дамыту
үшін жоғарыда ұсынылған логи-үшін жоғарыда ұсынылған логи-
калық тапсырмалар, тренингтік калық тапсырмалар, тренингтік
жаттығуларды ұйымдастыру қажет. жаттығуларды ұйымдастыру қажет.
Сондай-ақ, тренингтік жаттығулар Сондай-ақ, тренингтік жаттығулар
бала білімінің деңгейін көтеріп қана бала білімінің деңгейін көтеріп қана
қоймай, бір-бірімен жақындас-қоймай, бір-бірімен жақындас-
тырып, достыққа, адамгершілікке, тырып, достыққа, адамгершілікке,
еңбекке тəрбиелейді; жүйелі ойлап еңбекке тəрбиелейді; жүйелі ойлап
сөйлеуге, сөздік қорын молайтуға, сөйлеуге, сөздік қорын молайтуға,
қиялын ұштауға жетелейді.қиялын ұштауға жетелейді.
Психологиялық техникалар Психологиялық техникалар
мен жаттығулар жинағы психолог-мен жаттығулар жинағы психолог-
тардың, педагогтардың жəне тардың, педагогтардың жəне
сынып жетекшілерінің жұмысында сынып жетекшілерінің жұмысында
көмекші құрал болып табылады.көмекші құрал болып табылады.
Əр тапсырманың өзіндік
қызметі мен нəтижесі баланың
қабілетін қалыптастыра отырып,
дамытуға үлес қосары сөзсіз.
Оқушылардың логикалық
ойлау қабілеттерінің деңгейінің
өскенін, кейбір балалардың
жағдайлары өте жақсы көтерілгені
байқалды.
Оқу-тəрбие үрдісінде бала-
лардың ойлау процестерін дамыту
үшін жоғарыда ұсынылған логи-
калық тапсырмалар, тренингтік
жаттығуларды ұйымдастыру қажет.
Сондай-ақ, тренингтік жаттығулар
бала білімінің деңгейін көтеріп қана
қоймай, бір-бірімен жақындас-
тырып, достыққа, адамгершілікке,
еңбекке тəрбиелейді; жүйелі ойлап
сөйлеуге, сөздік қорын молайтуға,
қиялын ұштауға жетелейді.
Психологиялық техникалар
мен жаттығулар жинағы психолог-
тардың, педагогтардың жəне
сынып жетекшілерінің жұмысында
көмекші құрал болып табылады.

БІЛІМГЕ ТОЛЫ БҰЛ КІТАПШАМЕН
ӨРЛЕУ ЖУРНАЛЫНЫҢ СЕРТИФИКАТЫ
БІРГЕ ЖҮРЕДІ. СІЗ АЛДЫҢЫЗ БА?
КІРІСПЕ
Бұл әдістемелік құралда психологтардың, педагогтардың және
сынып жетекшілерінің өз жұмыстарында қолдануға арналған
психологиялық техникалар мен жаттығулар жазылған. Бүгінгі таңда
психология ғылым саласының аясы біршама кеңейе түсті. Мектепке
дейінгі мекемелерде, мектепте, тіпті орта және жоғарғы оқу
орындарында да балаларды тәрбиелеу, дамыту және білім беру
мәселелеріне отбасы мен педагог бірлескен өзара тығыз байланыста
болуға тиісті. Білім беру жүйесінің негізгі мақсаты – тұлғаны оқыту,
тәрбиелеу, дамыту. Бұл мақсаттар өзара тығыз байланыста болғанда
ғана нәтижелі болады. Психологиялық техникалар – кәсіптік және
тұлғалық қарым-қатынастағы құзіретті дамытуды көздейтін
интерактивті оқытудың бір түрі. Психологиялық техникалар 1

көпшілікті оқытудың әдісі. Оны әмбебап әдіс деп те атайды. Ал осы
психологиялық техникалар жеке тұлғаның ерекшелігінің даму
деңгейін анықтайтын диагностикалық әдіс қолданылды және осының
негізінде психологиялық техникалар, ойындар мен арттерапия
элементтерінің көмегімен көптеген жұмыстарды жүргізуге мүмкіндік
бар. Тренингтегі топтық жұмыстар қатысушылардың белсенділігін
арттыруға, серіктестік қатынасын дамытуға, басқа адамдардың
көзімен қарауына мүмкіндік туғызды. Психологиялық техникалар
арқылы оқытушы мен оқушылар арасындағы өзара байланыс нығая
түседі. Тренингтің тағы бір пайдалы жағы қарым-қатынас, яғни
әңгімелесу еркіндігі мен тәуекелділік атмосферасы болып табылады.
Интерактивті әдістерді қолдану арқылы жеке тұлғаның дамуына,
тәрбиелілікке, оқыту қабілетін ұтымды пайдалануға, ықпалдастыққа,
өзін-өзі кемелдендіруге, ортаға бейімделуге жетелейді.


ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТЕХНИКА

1. "Тазару процесі"
Бұл жаттығу бала кездегі суреті мен жұмыс жасау. Денсаулығы,
көзі нашар көретін т.б.әр түрлі диагнозы бар балаларға мотивация
беретін техника.

1-қадам:
 Терең тыныс ал. Ойыңды, денеңді босат. Басыңнан
аяқтарыңның ұшына дейін ойша асықпай шолып шық.
 Көзіңізді жұмып, 5- 6 жасар кездегі өзіңді елестет.
 Қарсы алдыңда отырған оған қолыңды созып «Мен сенің
болашағыңмын. Мен сені сүю үшін, бақытты ету үшін осындамын»
деп айт.
 Оның кішкентай қолдарынан ұстап өзіңе тартып, құшақта.
Құшақтап отырып, өміріңдегі маңызды кезеңдерді еске түсір. 2

 Алғаш рет мектепке барғаның, мектепті бітірген сәттің,
студент атанғаның, отбасы құрған уақыттың, тұңғышыңды өмірге
алып келгенін (т.б. жағымды сәттерді ғана) еске алып, өткен шақтың
әр сәтінен қазіргі өзіңе махаббат жолда.

2-қадам:
Сосын ойша қолынан жетектеп үлкен айнаның алдына ертіп әкел.
Қатар тұрып айнадағы бір-біріңе махаббатпен қарап. Ол айнаға
еніп, есейді, қазіргі өзіңе айналды, деп айтамыз.

3-қадам:
Көзіңді ашып, айнаға жақындап бар немесе қолыңа айна алып,
қара. Одан іштегі «Кішкентай баланың» есейгенін, өзіңді көрдің. Оның
көздеріне қарап, «Мен сені жақсы көремін», «Сенің мінезіңді,
сымбатыңды, ойларыңды жақсы көремін» деп махаббатқа толы
сөздеріңді айт.

"ТАЗАРУ ПРОЦЕСІ" ТЕХНИКАСЫНЫҢ ЕРЕЖЕСІ.

ЕРЕЖЕ:

Жаттығудың 3-қадамын бір ай бойы, күнде айнаға қараған сайын
қайтала.
Осы үш жаттығудың өзіңе қолайлысын, ұнағанын таңдап,
бүгіннен бастап бір ай қайтала. Үшеуін де жасауға болады.
Балалық шағың бақытсыз өтсе, оған ата- ана кінәлі. Олар саған
уақыт пен көңіл бөлмеген, тиісті махаббатын бермеген шығар?
Бірақ оны психологиялық осы үш техника көмегімен реттеуге
болады. Бүгіннен бастап өзіңе өзің ең жақсы ата-ана бол. Ересек сен
қазір ішіңдегі «Кішкентай өзіңе» уақыт пен көңіл, махаббат бөлмесең,
онда бақытсыздықтан, сәтсіздіктен, мұңнан құтыла алмайсыз.
ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТЕХНИКА 3

2. "Бала кезіңізге оралу"
1-қадам:
Бала кездегі фото альбомды ақтарып, түрің анық көрінетін суретіңді
тап. Көзіңе қара. Бақытты баланы көріп тұрсың ба?
Әлде мұңдыма? Неден қорқып тұр? Осы секілді сұрақтарға жауап
іздеп, онымен сөйлес.
2-қадам:
Балалық шағыңды еске түсір.
- Ата-анаңсен мен қандай қарым-қатынас та болды?
- Сені қалай еркелетті?
- Мектептен келгеніңде қалай қарсы алды?
- Жиі құшақтап, маңдайыңнан сүйді ме?
- Саған «бақытым» деп қарады ма, әлде «бақытыма кедергі» деді ме?
- Қай қылығың, қай ісің үшін мақтады.
3-қадам:
Ата-анаңнан күткен сөздерді айтып еркелет.
- Кішкентай кезіңде, бастауыш сыныпта оқып жүрген шағыңда
ата-анаңнан қандай мақтау сөздер естігің келген еді?
Дәл қазір сол сөздерді өзің суреттегі кішкентай балаға айт.
- «Мен сенімен мақтанамын», «Өмірімнің мәні, бақытысың сен», «Сені
өте қатты жақсы көремін» деп, суретті құшақта, маңдайынан сүй.
- «Сенің армандарыңды орындаймын», бақытты етемін» деп уәде бер.
"Бала кезіңізге оралу" ережесі.
ЕРЕЖЕ: Ата- анаңды кінәлама, айыптама, оларға ренжіме.
Жаттығу барысында жылағың келсе немесе кейбір естеліктер еске
түсіп күлкің келсе, өзіңе рұқсат бер.
Жаттығудың 3-қадамын күнде (шамамен 2-5 минут), бір ай бойы
қайтала.

ПСИХОЛОГИЯЛЫҚ ТЕХНИКА
4

3. "Геометриялық пішіндер"
Отбасылық кикілжіңді анықтау.

4. «Қалқан» техникасы.

Мақсаты: өзінің өткені мен бүгінін түсіну және қабылдау, өзін-өзі
тану дәрежелері, сәйкестендіру және білдіруге көмек
естеліктер.
Ұзақтығы: 30 мин.
Жас ерекшелік: 8 жастан бастап.
Нұсқаулық: «Ежелгі уақытта әр рыцарь немесе батырларда
жауға аттанарда қалқан болған. Қалқанды өзін найзадан немесе садақ
оғынан қорғану үшін пайдаланған. Ол домалақ немесе сопақ темірден
жасалынған.
Қалқан сыртында әр түрлі бейнемен бейнеленген суреттер болған.
Ол суреттер: өмір, даңқты істер немесе асыл отбасына
жататындығын білдірген.
Ендібіз А- 4 қағазға дәу қалқан суретін саламыз. Ол сопақ,
домалақ, төрт бұрыш болуы мүмкін, қалқанды салу өз еркілерің.
Бүкіл параққа қалқан саламыз және оны 6 - ға бөлеміз. (қиын
болған жағдайда балаға көмектесуге болады).
Әр торға кез-келген ойға келетін бірінші нәрсені саламыз. Суретті
салып болған соң 6 торды номерлейміз 1- ден 6-ға дейін рет- ретімен.

Сурет аяқталған кезде, ол бүкіл оқиғаны бейнелейді.
Әр торға сұрақ қоямызда, жауапқа сәкес өмірінде болған немесе болып
жатқан нәрселермен байлансытырамыз.
1-ші тор: Сенің өміріңде ең керемет не нәрсе болды?
2-ші тор: Сенің отбасыңда ең жақсы,керемет нәрсе не болды?
3-ші тор: Сенің өміріңде ең жаман нәрсе не болды?
4-ші тор: Сен достарыңнан не алғыңкеледі? 5

5-ші тор: Е герсаған көпақшаберілсе, олармен не істередің?
6-шы тор: А дамдар сентуралы не айтқанды қалайсың?
Қалқанға мұқият қараңыз. Сен не сезінесің?
Сен нені өзгерткің келеді немесе бәрі саған сәйкес кел ді ме?

5. "9- Мандала" техникасы

(А. Коробкиннің авторлық модификациясы)
Жаттығу қатысушысына диаметрі шай кесесімен төңкеріп, А- 4
параққа 9 кішкентай шеңбер және А3 форматындағы бір үлкен шеңбер
ұсынылады.
Психолог кішігірім шеңберлерді- мандалаларды эмоциялар мен
сезімдер атауынан бастап сурет салып, бояуды ұсынады.
Мысалы:
1 шеңбер - "қайғы",
2 шеңбер – "таңдану",
3 шеңбер – "қорқыныш",
4 шеңбер - "жалғыздық" және т.б.
соңында бояуға жағымды эмоциялар ұсынуға тырысыңыз.
Мандалаларды бояуға арналған эмоциялар жиынтығын психолог
жасөспірімнің қазіргі жағдайына сәйкес жеке таңдайды. Содан кейін
ол үлкен шеңберді алады – мандала және оған психолог жасөспірімнен
кішкентай мандалаларды орналастыруды сұрайды, себебі ол оны
қалайды.
Мандалалар желімделіп, үлкен шеңберде композиция жасайды.
Компазициялар әр түрлі болуы мүмкін, бірақ біз балаға "кез-келген
композиция жақсы, біз кез -келген мандаламен жұмыс
жасаймыз"дейміз.
Бұл әдіс эмоциялармен (алекситимияны түзету) және денемен
жұмыс жасауда өте пайдалы.
6

БІЛІМГЕ ТОЛЫ БҰЛ КІТАПШАМЕН
ӨРЛЕУ ЖУРНАЛЫНЫҢ СЕРТИФИКАТЫ
БІРГЕ ЖҮРЕДІ. СІЗ АЛДЫҢЫЗ БА?














Егер ол басында және соңында қайталанса, эмоционалды саладағы
өзгерісті айқын көруге болады.
9 мандалаға кез-келген суретті салғызып, боятып артынан
эмоциялармен байланыстырамыз.
1. Қуану
2. Абыржу
3. Қорқу
4. Қайғыру
5. Шошыну
6. Таң қалу
7. Мұңаю
8. Ашулану
9. Сүю
7

Осы 9 эмоцияларды ауыстырып тұрса да болады.
Мысалы:
1. Жалғыздық
2. Ыза
3. Жылау т.б. деп.
Артынан сұрақтар арқылы талқылаймыз.

Сұрақ:
- Сен қай эмоцияны жиі қолданасың?
- Бір күнде қанша эмоция болады сенде?
- Әр эмоцияға беріліп кеткен кезің болды ма?
- Өз эмоцияңды ұстай аласың ба?
- Қаншалықты жиі ашуланасың?
- Қаншалықты жиі жылайсың?
- Қай кезде қолданасың?
- Өз эмоцияңды басқара аласыңба?
- Эмоцияларды бір-бірімен тез арада ауыстыра аласың ба?
Мысалы: жылап тұрып, тез күле аласыңба? немесе күліп тұрып,
тез жылай аласың ба?
Мандаладағы түстер.

Қызыл түс.
Күш, төзімділік, батылдық пен жылулық береді. Теріс немесе
ескірген сана бағдарламаларын жағу үшін керемет. Қызыл түс өмір
сүру және өзгеру энергиясын білдіреді. Бірақ мандалда қызыл түстің
болмауы адамның пассивтілігін және оның еркінің әлсіздігін білдіруі
мүмкін. Мандалотерапияда денсаулыққа байланысты мәселелерді
шешу үшін қызыл түс қолданылады. Қызыл түске бояу қан айналымы
жүйесінің аурулары мен жүрек ауруына көмектеседі.

Қызғылт түс 8

Нәзіктік пен жылулық ноталарын алып, махаббат пен сенім сезімін
береді. Бұл әмбебап түс, ол адамның сүйіспеншілік пен нәзіктікке
деген сұранысы болған кезде мандалотерапияда қолданылады.

Қызғылт сары түс
Тіршілік пен жасампаздық үшін жауап береді. Өзіне және өз
күшіне сенімділік береді. Жалқаулық пен жағымсыз эмоционалды
жағдайларды жеңуге көмектеседі ― депрессия, апатия, құмарлық.
Жыныстық энергияны үйлестіреді.

Мандаладағы қызыл және қызғылт реңктердің басым болуы оның
тым өткір және серпінді сипатын көрсетуі мүмкін. Егер бұл сіз туралы
болса ― өмір суретін басқа түстермен теңестіруге тырысыңыз.

Жасыл түс
Денсаулық, үйлесімділік пен тыныштықты, даму мен өзін-өзі
тануды білдіреді. Бұл түс тыныш, бірақ қуатты энергияны көрсетуге
мүмкіндік береді. Ол жүйке жүйесі мен метаболизмге пайдалы әсер
етеді, суық тию мен көз ауруларына көмектеседі, сондықтан
мандалотерапияда белсенді қолданылады.

Сары түс
Бұл ең жағымды түстердің бірі: ол қуаныш, жылулық және бақыт
сезімін береді. Сары түс күн энергиясымен, жаңа өмірдің басталуымен
немесе оның жаңа кезеңімен байланысты. Күн реңктері сәттілікті
тартады және жеке дамуға ықпал етеді.
Мандалотерапиядағы сары түс көңілсіздік, депрессия және
шамадан тыс жұмыс үшін өте жақсы. Бұл миды жақсы
ынталандырады, асқазан мен ас қорыту жолдарының проблемаларына
көмектеседі.
9

Алтын түс
Алтын реңктер қазіргі уақытта жеңіліске ұшырағандарға
қиындықтарды жеңуге көмектесетін күш-қуат сезімін береді.
Алтынның жарқырауы Жеңіс сезімімен байланысты және қысқа
мерзімде қалаған нәрсеге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Алтын түс
әсіресе ақша мандалаларында жақсы жұмыс істейді.

Көк түс
Бұл тыныштықтың түсі және мәнін көре білу. Көк реңктермен
Медитация сіздің бастапқы болмысыңызды түсінуге және шынайы
"Мен"болуға мүмкіндік береді. Ашық көк реңктер мандалотерапияда
алаңдаушылық пен релаксациядан алшақтату үшін қолданылады. Қою
көк түс төзімділік береді және қиындықтарды оңай жеңуге
көмектеседі.

Көк түс
Барлық діни жүйелерде аспанның түсі Құдайлар әлемімен, сөзсіз
махаббат пен жанашырлықпен байланысты. Мандалотерапияда көк
түс жүктілік пен аналыққа байланысты барлық жағдайларда
қолданылады. Көк мандалада сұр түспен араластыру ананың
басындағы проблемалар туралы сигнал бере алады.

Күлгін түс
Бұл даналық пен білімнің түсі. Мандалада күлгінді қолдану
трансформация процестерін бастайды, ескі әдеттерді бұзады және
жаңа өмірге енуге көмектеседі. Физикалық дене деңгейінде күлгін түс
ауру кезінде жоғары температураның төмендеуіне ықпал етеді.

Күлгін жақсы босаңсытады және сергітеді, бірақ оны сақтықпен
қолдану керек. Көп мөлшерде бұл түс ыңғайсыз жағдайларды тудыруы
мүмкін, әсіресе егер адам терең өзгеруге дайын болмаса. 10

Ақ түс
Бұл емдеу мен жаңарудың, тазалық пен кінәсіздіктің түсі. Бұл
сіздің әдеттегі өміріңізге жаңа нәрсе енгізуге мүмкіндік береді. Ақ түс
баланың туылуы, жаңа бастамалар мен болашақты жоспарлау үшін
мандалаларда керемет жұмыс істейді.

Егер адам мандаланы ақ түске боялған болса, бұл оның жаңаруын
білдіреді, бірақ сонымен бірге өзін-өзі бағалаудың жоғарылағанын
және шындықты дұрыс қабылдай алмайтындығын білдіруі мүмкін.

Қара түс
Адамның қараңғы жағын бейнелейді. Мандалдағы қара түстің
басым болуы депрессия, сенім жоғалту және өмірлік қолдауды
жоғалту туралы айтуға болады.

Қоңыр түс
Жақсы көмектеседі "заземлиться" мен воссоединиться өз тамыры.
Сезім қорғалуы. Қоңыр түсті қауіпсіз сезіну, үй мен отбасы болу,
туыстарының жанында немесе өз қоғамында болу маңызды адамдар
таңдайды.

Енді біз мандалотерапиядағы түстердің мағынасы туралы білдік,
белгілі бір мақсат үшін мандала құруға тырысайық.





6.«Қорқынышты жеңу техникасы»
11

Сіз өзіңіздің барлық қорқыныштарыңызды сезініп, олардың
артында не жасыратындығын түсінгеннен кейін, сіз алға қарай сенімді
түрде алға бастай аласыз!
Мұнда сізге «Қорқынышты жеңу» техникасы көмектеседі:
1. Орындағыңыз келген, бірақ кейбір «қисынды» себептермен
кейінге қалдырылған жоспарлардың тізімін жасаңыз.
2. Әр жоспардың алдында осы жоспарды жүзеге асыруға
тырысқанда туындаған қиындықтарды жазыңыз.
3. Осы қауіп-қатерлерді талдаңыз, олар жоспарларды жүзеге
асыруға кедергі болатын факторлар ма? Сіздің әрекеттеріңіздің
салдары туралы біраз уақыт ойланыңыз.
4. Барлық жоспарларыңызды жүзеге асыруға тәуекел етіңіз
және іс жүзінде тексеріңіз, сіздің шынымен қанша «күңгірт» күткеніңіз
орындалды?
Егер бірдеңе болса, оның салдары сіз ойлағандай жаман болдыма?
Ойын шамға тұрарлық болдыма? Қазір өзіңізді қалай сезінесіз?
Біз өзіміздің иллюзияларымыз бен жағымсыз пайғамбарлықтар
әлемінде болған кезде, біз олардың теріс және қорқынышты
бейнелерін тексере немесе жоққа шығара алмаймыз, тек тәуекелге
бармайынша және оны жасауға тырыспасақ! Сонда біз шындықтың
дәмін татып, тірі қалу қаупіне ие бола аламыз!
7. "Өзін-өзі сурет салу" техникасы
Психолог балаға сурет салуды ұсынады:
Қазір сен кімсің.
Ересектер сізді қалай көргісі келеді (әке, ана, мұғалім).
Сен қандай болғың келеді.
12

8."Силуэт" техникасы

Психолог жасөспірімге: "Әрине, мен бұл туралы айту қаншалықты
қиын екенін түсінемін ... дәл сіздің істеріңіз туралы сөйлеспейік.
Міне, қара, менің қолымда парақ, бетінде адам. Бұл жігіт немесе
қыз Сіздің жасыңыз. Олтуралысөйлесейік.
- Ол туралы не айта аласыз?
- Оның қандай проблемалары бар?
- Ол не істейдіжәненеістемейді?
- Оныңдостары бар ма?
- Оның өмірінде не ұнайды және не ұнамайды?
- Жалпы, олненіқалайды?"


9.«Еріксіз салынған суреттер» техникасы

Психологтар еріксіз салынған бұндай сурет пен сызбалар адамның
мінезінен, сол сәттегі көңіл күйінен, өмірге деген көзқарасынан
ақпарат береді дейді.
Үй, үй жиһаздары: Отбасы, сүйіспеншілік, тыныштық белгісі.
Егер бұндай суреттерді бойдақ адам салса, жалғы здықтан
жабырқаулы, бас құрауды армандап жүр. Ал, отбасылы адам салса,
онда оның шаңырағында жылулық, махаббат, мейірімділік, жан
тыныштығы жеткіліксіз.
Адам, бет- әлпет: Көңіл күй белгісі. Жалпы, салынған адам
суретіне қарап, оның авторының көңіл күйін білуге болады.
Жасқаншақ, ынжық адам бет-әлпетке кекіл салуға құмар келеді.
Сүйкімді адамның түрі айналаңыздағы адамдармен жақсы қарым-
қатынасты, ал қорқынышты адам бейнесі – әлдебіреуге деген реніштің,
өкпе-наздың бар екенінен хабар береді. Жұрттың сөзін елемейтін,
«айта берсін» деп өз дегенімен жүретіндер адамды құлақсыз салады. 13

Көз: Қырағылық, байқампаздық, назар аудару белгісі.
Айналасындағылардың өмірінде орын алып жатқан жайттарды,
жаңалықтарды білуге құмар, ешнәрсені назардан тыс қалдырмайтын
адамдар көздің суретін көп салады. Жұмулы немесе төмен қарап
тұрған көз – біреуді, не әлдеңені көргісі келмеген кезде ғана емес,
өзінің ішкі әлеміне, өз мәселелеріне үңілуді қаламағанда да салынады.
Кірпіктері ұзын көз – жұрттың назарын өзіне аударғысы келеді.
Ағаш, тал, орман: Сенімділік, күш-қуат белгісі. Жапырағы жоқ
ағашты өзіне сенімсіз, маңызды шешім қабылдауда өзгенің пікірін,
жақын адамдарының қолдауын қажет ететін адам, ал жапырақты
ағашты өз-өзіне сенімді адам салады. Ағаш діңінің жуандығы – мол
қуатты білдіреді. Егер салған суретте ағаштың тамыры жоқ болса, онда
қорғаныңыздың, қалқан болар сенімді адамыңыздың жоқ болғаны.
Күн: Жақын адамдардың мейірім, ықылас, жылылығының
жеткіліксіздігінің белгісі.
Бұлт, ай: Асқақ арман, бай қиял, көңіл тазалығы, мінез
жұмсақтығы.
Тау: Қарапайымдылық, биіктік, парасат, ақылдылық, білімділік,
рухани байлық белгісі.
Гүл, өсімдік: Өсу, көбею, ұрпақ өрбіту және нәзіктік белгісі.
Өзен: егер ол солдан оңға қарай ағып жатса, келешекке ұмтылыс,
ал оңнан солға қарай ағып жатса, аяқталмай қалған көп іс. Өзен арнасы
түзу болса, мақсаттың нақтылығы, оған жете алуда сенімділік. Ал,
иректеліп ағып жатса, шешім қабылдауда қиналыс, мәселені анық көре
алмау.
Жүрек, қос жүрек: Ғашықтық, құлай сүйе білу, сүйікті болғысы
келу. Жүрек іші боялса, онда сүйіктіңізге сенімсіздік белгісі.
Автомобиль, самолет, кеме: саяхат.
Қолтаңба, өз есімі: Өзінің ішкі «мен»-імен арпалыс. Сондай-ақ,
көпшіліктің назарында болуды қалау. 14

Жұлдыз, бесбұрыш: Оптимизмнің белгісі. Нендей жағдай туса да
еңсесін жылдам тіктеп алатын адам.
Әріптер мен сөздер: Армандау, аңсау, көксеу. Белгілі бір сөзді
қоршап қойса, ол өзінің пікіріне сенімді, оны бәріне дәлелдегісі келеді.
Сөздің астын бір немесе екі тік сызықпен сызса, ол бір істі бастауға бел
буып отыр. Сөз асты ирек сызықпен сызылса, шешім қабылдай алмай
қиналыста.
Аң-құс, үй жануарлары: Қай жануардың суретін жиі саласыз?
Бұл сіздің сол сәттегі мінезіңізді көрсетеді. Мысалы, қоян мен тиін –
бұл мәселеде шешім қабылдауда қорқақтық, қасқыр мен жолбарыс –
агрессия. Әлдебір қулықты ойлап отырған адам түлкіні бейнелейді.
Жылқы – қызық думанды жақсы көреді, достары ол үшін бірінші
орында. Жылан – томаға- тұйықтық және даналық белгісі.
Музыка нотасы: Музыкаға әуестік, жоғары талғам, таланттық
белгісі.
Шиыршық (спираль), ирек сызықтар: Қиыншылық, өткенді
көп ойлау.
Ирек сызықтар: Ойдың жан-жақтылығын көрсетеді. Болашағына
ойша саяхат жасай алады. Әр қадамын ойланып басатын ой адамы.
Жебе, бағыттаушы, нұсқаушы белгілері: Стратегиялық ойлау
қабілеттің кеңдігі. Көздеген мақсат айқын. Іске кірісуге арнайы жоспар
құрулы дегенді білдіреді.




10."Менің РИМІМ" техникасы

Мақсаты: жақын болашақта өз мақсаттарын іске асыру үшін өз
қажеттіліктері, құндылықтары, мағыналық қатынастары туралы
білімді интеграциялау; жеке тұлғаның даму кезеңдерінен өту үшін
жеке тұлғалық ресурстарды іздеу; өз әлемін жоспарлау және құру 15

мүмкіндіктері туралы білім алу, өз өмірінің "мен- тұжырымдамасын"
қалыптастыру; өз қажеттіліктерінің ерекшелігі мен бірегейлігін
ұғынуға көмектесу; өзінің "шығармашылық өнімін"жасау тәжірибесін
алу.

Міндеттері:
* өмірдегі" өз " қажеттіліктерін, құндылықтарын, мағыналық
қатынастарын анықтауды үйрену;
* өз әлемін, қоршаған ортасын қалыптастыру тек адамның өзіне
байланысты екенін түсіну;
* Ішкі "мен"тыңдауды және естуді үйрену;
* шығармашылық қабілеттеріңізді іске асырыңыз.
* жеке және кәсіби өсуге, өзін-өзі дамытуға ықпал ету.

Түгендеу: аяқ киім қорабы, түрлі- түсті картон, скотч, желім,
қайшы, кеңсе пышағы, журналдар, таспалар, мата (қажет болса).
Жұмыс уақыты: 90 мин.
Жас қолдану аясы: клиенттер 14-тен адамның психологиялық
денсаулығының соңына дейін.

ЖҰМЫС АЛГОРИТМІ:
Кіріспе.
Жаттықтырушы "Менің Римім"техникасы атауының символдық
мағынасы туралы айтады. Қатысушылар Болашақ жұмыстың бейнесін
қалыптастырады, өз үйін құруға көңіл-күй алады.

Негізгі бөлім.
Әрекетке арналған нұсқаулық:

Қиялды белсендіру үшін тыныш музыканы қосуға болады.
16

1. Көзіңізді жұмып, сіздің өсуіңіз, дамуыңыз, үйлесіміңіз үшін
қажет нәрсенің бәрі бар жақын болашағыңыздан үйіңіздің бейнесін
елестетіңіз. Бұл үйдің бейнесі ерекше, ол тек сіз үшін, жаныңыз үшін,
тыныштық үшін. Бұл сізге өмір сүруге қуат береді. Суреттерді мұқият
қарап шығыңыз-сіздің үйіңіз қандай? онда не бар?
2. Сіздің жеке үйлесім, даму, іске асыру үшін сізге қажет нәрсенің
бәрі болатын үйіңізді елестетіп көріңіз. Қораптан үйіңіздің бейнесін
жасаңыз.
3. Үйіңізге қарап, ол туралы айтып беріңіз. Оның терезелері,
есіктері бар ма? Ол ашық немесе жабық па? Оның көңіл-күйі қандай?
Ол ескі немесе жаңа ма?
4. Бөлменің кеңістігінен орын тауып, үйіңізді орналастырыңыз.
5. Жұмысыңызды біріктіріп, олардан "менің Римім"деп аталатын
бүкіл көше жасаңыз.
6. Қараңызшы-ақ басқа да қатысушылардың, қараңызшы қандай,
олар әр түрлі. Өз жұмысыңызды талқылаңыз.

Сіздің үйіңіз басқа үйлерден несімен ерекшеленеді? Оның
айырмашылығы неде? Көрші үйде қандай үйлер тұрады? Сіз қай жерге
барғыңыз келеді және қайсысын айналып өтуге болады? Сіздің
үйіңіздің жасы қандай? Онда не бар? Сіздің үйіңіздің қай бөлігі ең
ресурс болып табылады? Сіздің үйіңіз әлем үшін ашық па? Мұндай
үйде тұрып, қандай армандарды жүзеге асыра аласыз?
Қорытындылар:
Бұл әдіс олардың қажеттіліктері, өмірлік құндылықтары мен
мақсаттары туралы білімді біріктіруге көмектеседі. Жұмыс барысында
қатысушы үйдің бейнесін жасай отырып, өзінің шығармашылық
әлеуетін жүзеге асырады. Осылайша, әркім өз бақытының
жаратушысы екенін түсінуге мүмкіндік алады және өмірден
үйлесімділік тек "мен-Тұжырымдамада"бола алады. Техника адамның 17

проксимальды дамуы үшін қажетті ресурстарды ашуға және оларды
осы үйдің бейнелері түрінде түзетуге көмектеседі.
Бұл әдіс келесі сұрақтарға жауап беруге мүмкіндік береді:
- Адам өзінің қажеттіліктері туралы білімді қаншалықты біріктіре
алады?
- Ол өз әлемін қалай жасайды, ол оған немесе басқаларға тәуелді
ме? - Адам өзін қаншалықты жақсы біледі?
- Адам өз өмірінде оған қуаныш пен үйлесімділік әкелетін нәрсені
жасауға рұқсат ете ме?

11.«Көңілдегі кірді жуып, тазалайтын» техника

Ренжіткен адамға сол сәтте-ақ не үшін ренжігеніңізді айтсаңыз, ол
көңілде кір боп сақталмайды. Ал, сыртқа шықпаған реніш, өкпе
көңілде жинала береді. Ол сыртқа шықпайынша токсинді зат секілді
жаныңызды улайды. Одан құтылу үшін мынандай екі тхникаға жүгініп
көріңіз!
Некеде, қызметте, жалпы жеке өмірде бақытсыздық пен
сәтсіздіктің ең басты себебі – әлдебіреуге, әлдеңеге деген реніш, өкпе,
кекті көңілде сақтау. Бұл да ағзада жылдар бойы жиналатын шлак
сияқты. Шлактан ішектерді жуу, диета арқылы тазарасыз.
Ал, көңілдегі кірді қалай «жуып» кетіруге болады?
Бұл орайда сізге мынандай екі психологиялық техника
көмектеседі!


1-әдіс: «Хат жазу» техникасы. Мұң-шерді іштен шығарудың бір
жолы – хат жазу. Яғни, айта алмаған сөзді қағаз бетіне «шығару».
МЫСАЛЫ: Анаңызға ренжулісіз делік, бірақ, оны айта алмайсыз,
я болмаса бала кезіңізде өміріңізде орын алған қайғылы бір оқиғаны
ұмыта алмай жүрсеңіз, оны дәптерге жазыңыз. Ешкімге оқытпайсыз,
тек өзіңіз оқисыз. Жаза беріңіз іштегі шер тарқағанша, сосын өртеу 18

керек. Анаңызға, енеңізге немесе күйеуіңізге, бауырларыңызға деген
ренішті де қағаз бетіне түсіру керек. Алдымен, көңіліңізге кірбің
салған адамның біреуіне хат жазасыз. 1) Мысалы, анаңызға «мама,
есіңізде ме, мені ренжіткеніңіз... Сол кезде мен сізге қатты
өкпелегенмін...» деп, сол бір оқиғаны, ренішіңізді, эмоцияңызды бәрін
жазыңыз. 2) Сосын мамаңыздың атынан (мамаңызға оқытпайсыз)
өзіңіз өзіңізге арнап жауап хат жазасыз. «Қызым, кешір. Мен сені
жақсы көрем. Сен өмірдегі ең жақсы перзентсің. Саған ризамын...»
деген секілді жауап болуы керек. 3) Қайтадан сіз анаңызға «Анашым,
ия, мен де сізді жақсы көремін. Сіз әлемдегі ең жақсы анасыз...» деген
сыңайлы сөздермен бар махаббатыңызды арнап хат жазасыз. 4)
Хаттарды міндетті түрде өртеп, күлін желге ұшырып жіберіңіз.
Осылай сіз ұзақ жылдан бері ренжіп жүрген адамдарыңызбен диалог
құрып хат жазысып (олардың қатысуынсыз), кешірім сұрайсыз,
кешірсеңіз, тек өмір жолыңыз ашылып қана қоймайды, тіпті кейбір
кеселдер де өздігінен емделеді екен. Бір рет ғана емес, көңіліңіздегі
кірбің кеткенше, «хат жазу» терапиясын жасап, қайталап жаза беру
керек. Есте ұстаңыз: Хатты өртеп, күлін желге ұшырып жіберуді
ұмытпаңыз.
2-әдіс: «Гүл сыйлау» техникасы
Ұзақ жылдан бері сізді ренжіткен адамдардың барлығына күнде
ойша десте-десте гүл сыйлап отырасыз. Ренжіткен, өкпелеткен
жандарға күнде себепсіз-ақ гүл сыйлай беріңіз. Ойша гүл сыйлау
техникасында сіз гүл сатып алмайсыз. Бұны автобуста отырып та,
көшедекетіп бара жатып та жасауға болады. Неғұрлым бұл тәсілді
көбірек орындаған сайын, жүрегіңізде жиналған реніш мұзы да
біртіндеп ери бастайды.

12."Менің "кінәлі ойларым" жаттығуы

Жағдайды есіңізде сақтаңыз — өткен, балалық шақтан, - бұл бұл
сізге айқын және ұзақ кінә сезімін тудырды. Қысқаша содан кейін не 19

болғанын сипаттаңыз. Өз сезімдеріңізді есте сақтаңыз бұл оқиға, біраз
уақыт бөліп, өзіңізге мүмкіндік беріңіз сүңгіп сөзді кінәсі. Ол сізді
толығымен жұтып қойғанда, бір нәрсені ойлап табыңыз-кез келген! -
себеп жоқ өзіңізді кінәлі сезініңіз. Мүмкін сіз әлдеқашан болған
шығарсыз Рудный қаласының сіз сонда істедік? Немесе сіз қандай да
бір әрекет жасадыңыз ба жағдайды түзету қадамдары? Кез келген
себеп жақсы!
Енді сіз бір себепке қол жеткізе алдыңыз, тағы ойланыңыз екі. Сіз
ұзақ уақыт бойы өзіңізді кешіруге тыйым салдыңыз мұндай кінәні
сезінудің мүмкін себептері- сылтау, Ақтау-сөзбен айтқанда, өз күшімен
Ішкі прокурор, қатыгез прокурор. Уақыт ішкі қорғаушыға сөз беріңіз.
Ересектер мен оқушылар Болды? Енді сізде сезінудің үш себебі
бар өзіңізді кінәлі емес, соңғы, төртінші ойлаңыз, бұл оқиға үшін
кінәні сезінбеу себебі мүлдем жоқ. Сіз кінә сезімін шектей алдыңыз ба?
Сіз бұл қалай ощущаете? Рационалды ойлау тәсілін белгілеңіз кінәні
жеңуге мүмкіндік береді. Өзіңізді кешіруге рұқсат етіңіз

13. «Тас терапия» техникасы
Бұл медитативтілік техника денедегі қысымды түсіруге
бағытталған, музыкамен орындалады.
Нұсқау: Контейнердегі толып тұрған ұсақ тастарға, оқушы екі
қолын білезікке дейін салып, көзін жұмып, ыңғайланып, денесін бос
ұстап отыру керек.
Елестету техникасы. Өзіңіздің бір әдемі, тыныш жерде
отырғаныңызды елестетіңіз. Таудың шыңы, баурайы, теңіз жағасы
болсын, жаныңыз тыныштық табатын жерде демалып отырғаныңызды
елестуіңізге болады.
Егер басқа нәрсеге ойыңыз ауып кеткенін байқасаңыз, асықпай
қайтадан позитивті ойға оралыңыз. Осының бәрін бейне бір саяхат
ретінде қабылдаңыз.
Медитация сөзі: 20

Барлығыңыз жайланып орындыққа отырып, екі қолыңызды тасқа
білезікке дейін салып қойыңызда, тас қолыңызға түскенше күтіңіз.
Оның қандай екенін бірден сезінуге тырыс: жылы ма, әлде салқын ба,
ірі ме, әлде ұсақ па, ауыр ма, әлде жеңіл ме, бұдыр ма, әлде тегіс пе?
Менің басымнан маңдайыма салқын су ағып көзіме, бетіме,
мойныма, иығыма, қолыма, білегіме, саусақ қолыма дейін жетіп
барлық ашу- ызам, жаман ойларым, жаман сөздерім осы сумен ағып
тасқа түседі.
Дем алып, дем шығарамыз. Ауаның өкпеге толып, асықпай
шыққанын сезініңіз. Таза ауаның кіріп, ағзаға қажет емес
микробтардың шыққанын елестетіңіз.
(жүргізуші әр баланың қолына қарап шығады. Осы кезде балалар
көздерін ашпау керек және қозғамау керек)
1. Қолдарыңызға назар аударыңыз. Тыныш және баяу өзіңізге 1 рет
қайталаңыз,
- «Қолым өте ауыр».
Өзіңізге тыныш ақырын айтыңыз: «Мен толығымен тыныштаймын».
2. Қолдарыңызға назар аударыңыз. Тыныш және баяу өзіңізге екі
реет қайталаңыз.
- «Қолым өте суық».
- Өзіңізге тыныш айтыңыз: «Мен толығымен босаңсимын».
3. Қолдарыңызға назар аударыңыз. Тыныш және баяу өзіңізге үш
рет қайталаңыз.
- «Қолым өте қатты».
Өзіңізге тыныш айтыңыз: «Менің тынысым тыныш және тұрақты».
4. Қолдарыңызға назар аударыңыз. Тыныш және баяу өзіңізге төрт
рет қайталаңыз.
- «Қолым өте жылы». 21

Өзіңізге тыныш айтыңыз: «Менің жүрегім тыныш және тұрақты».
5. Қолдарыңызға назар аударыңыз. Тыныш және баяу өзіңізге төрт
рет қайталаңыз.
- «Қолым өте жұмсақ».
Өзіңізге тыныш айтыңыз: «Менің денем жеңіл».

«Қисынсыздықтар» әдістемесі

Мақсаты: баланың еске сақтау қабілетін зерттеу,логикалық
ойлануының көрініс беруін,өзінің ойын грамматикалық жағынан
дұрыс жеткізуін және өмірде кездесетін объектілерінің бір-бірімен ара
қатынасын түсінуін зерттеу.
Бұл әдістемені Ш.Е.Рысмаханбетованың «Қисынсыз -
дықтар»суреті бойынша жүргізуге болады. Балаға сурет көрсетілген
соң оған келесі нұсқау беріледі: «Мен келесі жұмысқа дайындалып
болғанша сен мына суретті көріп отыр». Суретте жануарлардың
қисынсыз жағдайда болған сәттері көрсетілген (мысық ағаш басында
құс сияқты ұяда отыр,кит иттің үйінде,аққайыңда алма гүлі ашылған
және алмұрт пен ананас пісіп тұр,терезе алдындағы гүл үйді қоршаған
штакетник орындарынан адасып кеткен.)
Бала суретті алып, оны қарап отырған кезде психолог өз
жұмысымен айналысып, балаға 30 секунд уақыт береді. Шартты
мерзім өткеннен соң психолог суретті алып қояды да баланың сурет
бойынша айтқан әңгімесін тыңдайды.
Бала суреттегі барлық қисынсыздықтарды атап шығып,сонан соң
олардың дұрыс орналасу ретін көрсету керек.
Бала үндемей отырса,психолог оған келесі сұрақтарды ретімен
беріп,оны әңгімеге тартуы керек;
-Саған сурет ұнады ма? Бала тек басын изеп жауап берсе оған
келесі сұрақтар қойылады: 22

Бұл суретте саған не ұнады? Егер бала сурет фрагменттерін ғана
атаса келесі сұрақ беріледі:
-Суретте не салынған? Бала жауабының мазмұнына байланысты
қосымша келесі сұрақтар қойылуы мүмкін:
-Тағы не бар еді?
-Сурет қызық па?
-Күлкілі нәрсе салынған жерлері бар ма?
-Өмірде осындай жағдайлар кездеседі ме?
-Орындары ауысып кеткен суреттер бар ма?
Егер бала бірден жағдайды дұрыс түсініп,орындары ауысып
кеткен жануарларды атап шықса,онда қосымша сұрақ қоюдың
ешқандай қажеті жоқ.
Орындау уақыты 3 минут.
Бағалау шкаласы :
9-10 балл- бала суреттегі 7 қисынсыздықты толық атап, қай жерде
не нәре ақиқатқа сай келмейтіндігін қанағаттанарлықтай түсіндіргенде
қойылады және зерттеліп жатқан қасиеттер өте жақсы дамыған деп
бағаланады.
7-8 балл – бала суреттегі қисынсыздықтардың барлығын атап
беріп, олардың ақиқатқа сай келмейтіндігін түсіндірсе,бірақ оларды
айтып беруге қиналса қойылады. Бұл баға баланың еске сақтау қабілеті
жақсы дамығандығын, логикасы барлығын дегенмен, оның тіл
байлығы немесе сөйлеу техникасы онша қалыптаспағанын көрсетеді.
Баланың жалпы дамуы жақсы деп бағаланады .
5-6 балл- бала қисынсыздықтарды түгел байқаған ,бірақ айтып
беруі барысында 4-5 қисысыздықты толық көрсетіп, қалғандарын еске
түсіруге және ақиқатқа қандай болатынын түсіндіруге қиналса
қойылады. Баланың жалпы дамуы орта деп бағаланады.
3-4 балл – бала қисынсыздықтардың 3 -4 атап беріп, олардың
дұрыс орны қандай екенін әңгімелеп беруге қиналып, қоршаған
ортадағы жан-жануарлардың өмір сүру ерекшеліктерін толық 23

түсінбейтіндігін көрсеткені. Бұл жағдайдағы баланың даму деңгейі
төмен екені анық байқалып тұр, сондықтан оның оқу мазмұнын алып
кету қиын деп бағаланады.
1-2 балл – бала тек сұрақтар қойып жетелеу барысында
қисынсыздықтарды еске түсіріп, олар туралы өте қысқа мағлұмат
берсе немесе басын изеп отырса, оның даму деңгейі өте төмен деп
бағаланады.


«10 сөзді жаттау» әдістемесі

Мақсаты: баланың сөздерді ырықты есте сақтауын анықтау.
Бұл әдістеме көмегімен баланың өз зейінін ұзақ уақыт бір
әрекетпен шұғылдануға жинақтай алуы, оған қосымша стимулдық
материалдар (ойын, көрнекіліктер) қолданбай танымдық қызметін
ұйымдастыруға болатындығы анықталады. 24

Зерттеуді жүргізу үшін 10 сөз немесе сөз тіркестері дайындалады.
Олар бірнеше нұсқада болғаны дұрыс. Әр нұсқаны орындауға арнайы
уақыт беріледі.
Бірінші жаттығуды қолданып зерттеу жүргізуді психолог келесі
кіріспе сөзбен бастайды: «Балалар, мен қазір сендерге бірнеше
сөздерді айтамын. Оларды мұқият тыңдап, есте сақтап қалуға
тырысыңдар. Мен оқып болғаннан соң сендер олардың ішінен
естеріңде қалғандарын қайталап айтасыңдар».
Жаттығуды екінші рет орындату үшін нұсқау қайталанады: « Мен
жаңағы сөздерді қайталап оқимын. Сендер ол сөздерді тағы да
қайталап айтасыңдар. Бірінші қайталаған сөздеріңмен бірге қазір
жаңадан еске сақталған сөздерді қосып айтыңдар».
Үшінші және төртінші рет қайталап орындағанда ереже қысқаша
түсіндіріледі. « Мен тағы да қайталаймын, ал сендер жақсылап
тыңдаңдар».
Бесінші рет қайталағанда: «Мен бұл сөздерді соңғы рет оқимын,
сендер олардың барлығын түгел қайталауға тырысыңдар» - деп
ескерту қажет.
Қалыпты жағдайда дамып келе жатқан балалардың есте сақтауы
әрбір қайталаңан сайын арта береді. Баланың денсаулығы болмай
жүрсе немесе психологиялық проблемасы болса есте сақтауы,
керісінше, кеми береді.
Сөздер тізімін қайталап оқу барасында ешқандай қосымша
түсініктеме берудің қажеті жоқ. Тек қана сөздерді қте жай
қайталағанда, балаларға: «тағы қандай сқздер есіңе түсті» деген сұрақ
арқылы кішкене дем беріп отыруға болады.
Орындау уақыты 7-8 минут.
Бағалау шкаласы:
Бір рет оқығанда – 5-6 бес рет қайталағанда 8-10 сөзді қайталау –
сөздерді еске сақтауы жоғары деп бағаланады;
Бірінші оқығанда – 3-4, бесіншіден кейін – 5-7 – орта; 25

Бірінші оқығанда – 1-2, бесіншіден кейін – 3-4 – төмен;
Бірінші оқығанда – 0, бесіншіден кейін – 1-2 - өте төмен.
Сөздер: уақыт, нан, аспан, өсімдік, қар, май, ағаш, көрпе, киім, дала.
Осы сияқты бірнеше вариант тапсырмалар жасап алу керек.

«10 сан» әдістемесі

Мақсаты: баланың қарапайым математикалық білімін тексеру.
Әдістемені сандар ойыны ретінде ұйымдастыруға болады.
Тапсырмалар:
1. Келесі сандар қалай аталады: бірнеше бірлік сандар айтылады (2, 7, 6)
2. 5, 7 сандарына көрші сандарды ата. Олар неге көрші сандар деп
аталады?
3. 9-дан бір санға кішіні ата, енді бір санға үлкенін ата.
4. 3 пен 5 сандарының арасында қандай сан тұрады?
5. Бірден онға дейін санап берші.
6. Оннан бірге дейін қалай саналады?
7. Қатар орналасқан үш санды ата.
8. 7 санынан кейін орналасқан санда ата.
9. Аталған саннан үлкен немесе кіші санды қалай шығаруға болады?
10. Санамақ қандай саннан басталады?
Бағалау шкаласы:
Бұл әдістеме жоғарыда көрсетілген «10 сөз» әдістемесін орындау
ережесі бойынша жүргізіліп, нәтижесі сол шкала бойынша
бағаланады.

«10 фигура» әдістемесі

Мақсаты: Баланың геометриялық фигураларды білуін анықтау.
Төменде берілген сұрақтарды қолдана отырып баламен
әңгімелесу барысында, оның білімі туралы мағлұмат жиналады. Бұл
әдістемені ойын ретінде балалар тобымен жүргізуге де әбден болады. 26

Мысалы, психолог балаларды ертегі әлеміне қыдыруға шақырады. Бұл
әлемдегі заттардың барлығы геометриялық фигуралардан тұрады екен.
Осы фигураларды дұрыс атағандар басқа бөлмеге шығуына, үзіліс
жасауына, келесі тапсырманы орындауына рұқсат алады (балаларды
қызықтыратын нәрселерді қолдану қажет).
Әңгімелесуге келесі сұрақтарды қолдануға болады:
1. Қандай фигуралардың атын білесің?
2. Үстөлдің беті қандай фигураға ұқсайды?
3. Терезе айналары фигураларын атап берші.
4. Ыдыстардың басым көбі қандай фигураға ұқсайды?
5. Дөңгелек пен шардың айырмашылығы неде?
6. Осы бөлмеде пирамидаға ұқсас не бар?
7. Сынып бөлмесінде үшбұрышқа ұқсайтын нәрселер бар ма?
8. Менің оң жағымда орналасқан нәрселерді аташы? Олар қандай
фигураларға ұқсайды?
9. Қиыққа ұқсас нәрсені тапшы?
10. Фигураларға қарап оларды ата: үшбұрыш, қиық, шаршы,
төртбұрыш, ромб, куб, дөңгелек, сопақ, пирамида, бесбұрыш.




Бағалау шкаласы:
7-10 фигураны атаса - өте жақсы;
5-6 – жақсы
3-4 – орта
1-2 – төмен 27

«Ертегі айтып берші» әдістемесі

Мақсаты: баланың сөйлеу техникасын және тіл байлығын
анықтау.
Балаға өзі білетін ертегіні айтқызып, ондағы кейіпкерлер қандай
ерекшеліктермен сипатталатынын қосымша сұрақтар
қойыпанықтау арқылы жүргізіледі. Бұл тәсілдің көмегімен
балалардың шығармашылық қабілетін дамытып, тіл байлығын
тереңдетуге болады. Тапсырманы орындату барысында келесі
көрсеткіштер бағаланады.
1. Дыбыстардың дұрыс айтылуы.
2. Дикциясының анықтығы.
3. Дауысының мәнерлігі.
4. Сөздік қоры.
5. Сөзді орнымен нақты қолдана білуі.
6. Ұғымдарды түсіндіретін лексикондағы сөздің бары.
7. Сөйлеуде грамматикалық қатенің болмауы.
8. Әртүрлі грамматикалық грамматикалық формаларды қолдануы. 28

9. Әр түрлі сөйлемдерді дұрыс құра білуі.
10. Сөйлемдегі сөздердің ретін дұрыс анықтай білуі.
11. Сөйлемде аяқталған ойды айта білуі.
12. Әр түрлі сипаттағы сұрақтарға жауап беруі.
13. Қысқа әңгіме құра білуі.
14. Құбылыстарды, әрекеттерді, фактілерді бір -бірімен
байланыстыруы.

«Бір сөзбен ата» әдістемесі

Мақсаты: осының арқасында оларды бір топқа біріктіруге
болатын заттардың өзара қарапайым байланыстарын анықтау
икемділектерін, сондай-ақ баланың заттардың жинақтаушы атауын
меңгеру деңгейін анықтау.
Тапсырманың сипаттамасы: балаға бір топқа жататын 3 сурет,
мысалы,сәбіз,қияр,қызанақтың суреті ұсынылады.Бала берілген
суретті жинақтаушы бір ұғымммен атауы тиіс.


«Не артық» әдістемесі

Мақсаты: белгілі бір топқа жататын нысандарды жіктеу,оған
сәйкес келмейтін «артық» нысанды шығарып тастау.
Тапсырма: балаға бір топқа жататын заттар және осы заттардың
тобына жатпайтын бір зат бейнеленген карточкалар
ұсынылады.Оларды қарап көрген бала 1 «артық» суретті алып тастауы
тиіс.

«Суреттерді есте сақта» әдістемесі
29