"Ұйқы фиизиологиясы" тақырыбында эссе

Ұйқы ғалымдар шеше алмаған жұмбақ

Ұйқы – тынықтырады,

Жұмыс – шынықтырады.

(Халық мақалы)

Ұйқы – адам мен жануарлардың міндетті физиологиялық жағдайы. Сөздің қысқаша түсінігі – іс-әрекетке араласпай, түн мезгілінде жатып, дем алудың табиғи тәсілі.

Ұйқы өмірімізде қандай маңызға ие? Шындығында да, ұйқы адам өмірінде үлкен маңызға ие. «Ұйқыңыз тыныш болсын» деп тілек айтуымыздың өзі бекер емемс. Біле білсек, күні бойы сергек жүруіңіздің өзі тірлігіңіздің тындырымды болуына септігін тигізеді. Қалай айтқанда да мидың тыныштығы – ағзаның бірқалыпты дамуы деп тұжырым жасауға болады.

Өміріміздің үштен бір бөлігі ұйқыдан тұрады. Бұл қызық құбылыс әлемдегі психолог, невролог, антрополог мамандардың зерттеу нысанына айналды.

Толыққанды ұйқы кәсіби қызметте де, жеке өмір де де жетістікке жетуге мүмкіндік береді. Ең бастысы, ұйқы кезінде маңызды гормондар бөлінеді, күш жиналады, ми да белсендірек болады.

Байқадыңыз ба, кейде ұйқыңыз келіп отырғанда күнделікті жұмыстар өте қиын сияқты көрінеді.Ал ұйқыңыз қанып тұрған кезде, бәрі өз-өзінен шешіліп жатқандай болады. Мәселе мынада, ұйықтаған кезде жадтағы ішінара кей ақпараттар өшіп қалады. Ми күні бойы жинақталған мәліметті сараптап, қажетсізін «қоқыс жәшігіне» тастап, маңыздысын «мұрағатқа» сақтап қояды. Естеліктеріміз осылай қалыптасады. Ұйқыдан тұрған соң қабылдау қабілетіміз жақсарып, бір нәрсені үйренуге, ойды шоғырландыруға деген қасиетіміз артады. Ұйқы қанбаса, мидың кей бөліктерінің қызметі нашарлайды. Мысалы, төбе бөлігіндегі нейрондар үдерісі баяулайды, соның себебінен реакция жылдамдығында мәселе туындайды, ойды жүйелей алмай, тіпті көру қабілеті де нашарлауы мүмкін. Мидың шаршауы бүкіл негативті нәтижеге әкеліп соғады.

Зерттеушілердің сөзіне сенсек, ұйқы кезінде артық нәрселерді жою жүйесі іске қосылады. Осының арқасында улағыш заттар сыртқы шығарылады. Мәселен, Альцгеймер синдромы мен деменцияға ұшырататын күні бойы жиналған молекулярлық қоқыстан тазартамыз.

Леонардо да Винчи өте аз уақыт ұйықтаған, шамамен 2 сағатқана. Альберт Энштейн керісінше күніне 10 сағат ұйықтап, өз ғылыми жетістіктерін алдымен түсінде көрген.

Шаршап бір келген шақта күйкіменен,

Сиқырлы әлдиі мол күй тілеген,

Рахат бесігіне бөлейтұғын,

Шіркін-ай, қандай тәтті ұйқы деген!

Менің ойымша, дұрыс ұйқы- жалқаулықпен күресу, ауру- сырқау мен артық салмақтың алдын алу құралы. Дұрыс ұйықтау арқылы біз жағымсыз әдеттерімізден оңай арыламыз. Дұрыс ұйқы - денсаулық кепілі.