Тақырыбы:

«Ұлттық дәстүрлер және қазіргі қоғам»

Мақсаты:

• Қазақ халқының ұлттық дәстүрлері мен салт-саналары туралы білімін кеңейту

• Оқушылардың сыни ойлау, талдау және пікір білдіру қабілеттерін дамыту

• Ұлттық құндылықтарды бағалау, оларға құрмет көрсетуге тәрбиелеу

Көрнекіліктер:

• Слайдтар, бейнематериал, ұлттық бұйымдар

• Мақал-мәтелдер, суреттер, шағын сахналық көріністер

1.Жүргізуші .

Құрметті де қадірлі ұстаздар, оқушылар, ата-аналар!

Бүгінгі «Ұлттық дәстүрлер және қазіргі қоғам» атты ашық тәрбие сағатымызға қош келдіңіздер!

2-жүргізуші:

Қай кезеңде өмір сүрсек те, ұлттық дәстүр – халқымыздың рухани тірегі.

Ол ата-бабадан қалған асыл мұра ғана емес, бүгінгі қоғаммен үндесіп, ұрпақ санасын қалыптастыратын құндылық.

Бүгінгі тәрбие сағатымызда ұлттық дәстүрлердің қазіргі өмірдегі маңызы жайлы сөз қозғамақпыз.

1-жүргізуші (өлеңмен):

Ұлттық дәстүр – жанымыздың байлығы,

Қоғаммен үндескен ұрпаққа аманаты.

Өткенмен сабақтасып бүгінге жеткен жол,

Қадірлейік дәстүрді, ұрпаққа берейік мол.

2-жүргізуші (өлеңмен):

Ұлттық дәстүр – жанымыздың асыл нұры,

Қоғаммен үндескен ұрпақтың тағдыры.

Өткеннен жеткен өнегелі дара жол,

Қадірлейік дәстүрді, жалғассын ол да мол.

1-жүргізуші:

Құлақтан кіріп бойды алар,

Әсем ән мен тәтті күй.

Көңілге түрлі ой салар,

Әнді сүйсең, менше сүй!

Ендеше, назарларыңызға

Серікқалиұлы Ілияс орындауында «Қазағымның дәстүрі» әнін ұсынамыз.

(Ән орындалады)

2.Жүргізуші.

1.Ұлттық дәстүрлердің қысқаша тарихы- К.Айгерім

Ұлттық дәстүрлер – халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан салт-санасы, әдет-ғұрпы, тәрбие мен мәдениетінің негізі. Ол ұрпақтан ұрпаққа жалғасып, халықтың рухани байлығын сақтап келеді.

Қазіргі қоғамда ұлттық дәстүрлердің маңызы ерекше. Себебі дәстүр арқылы жастар үлкенді сыйлауды, кішіге қамқор болуды, бірлік пен ынтымақты, адамгершілік пен мәдениетті үйренеді. Сонымен қатар бүгінгі таңда дәстүрлер жаңаша түрде дамып, мерекелерде, отбасылық салттарда, мектептегі тәрбиелік іс-шараларда кеңінен қолданылып жүр

2. Ежелгі дәуір: Серікхалиұлы Ілияс

Ежелгі дәуірде қазақ халқының ата-бабалары табиғатпен етене өмір сүріп, көшпелі тұрмыс кешкен. Сол кезеңде дәстүрлер адамдарды бірлікке, тәртіпке, сыйластыққа тәрбиелейтін маңызды құрал болған.

Ежелгі дәуірден келе жатқан басты дәстүрлер:

• Қонақжайлық – келген адамды төрге шығарып, дәм ұсыну.

• Үлкенді құрметтеу – ақсақал сөзін тыңдау, батасын алу.

• Туыстық байланыс – ру, тайпа арасындағы татулықты сақтау.

• Жоралғылар мен ырымдар – балаға ат қою, бесікке салу, тұсау кесу сияқты салттардың бастамасы.

• Малға, табиғатқа құрмет – көшіп-қону кезінде жерді қадірлеу, жан-жануарды қасиеттеу.

3.жүргізуші Орта ғасырлар:Базарымбет Алмаз

Орта ғасырлар кезеңінде (шамамен VI–XV ғасырлар) қазақ жерінде түркі тайпалары өмір сүріп, кейін Қазақ хандығы қалыптаса бастады. Осы уақытта ұлттық дәстүрлер жүйеленіп, халықтың тұрмыс-тіршілігі мен тәрбиесінің басты бөлігіне айналды.

Бұл дәуірдегі негізгі дәстүрлер мен ерекшеліктер:

• Жеті атаға дейін қыз алыспау – ру тазалығын сақтап, ұрпақтың амандығын ойлаған заң.

• Бата беру дәстүрі – үлкендердің ақ тілегі, халықтық тәрбие құралы.

• Қонақ күту мәдениеті – қонақты құрметтеп, дастархан жаю, сый-сияпат көрсету.

• Ас беру – марқұм болған адамды еске алып, елді бірлікке шақыратын дәстүр.

• Салт-дәстүрлердің кеңеюі – беташар, сырға салу, құда түсу, келін түсіру сияқты ғұрыптар дамыды.

• Ерлік пен ел қорғау дәстүрі – батырларды құрметтеу, ел намысын қорғау тәрбиесі

4 Қазіргі заман: Адлет Адия

Қазіргі заманда ұлттық дәстүрлер жаңарып, қоғам өмірімен үйлесіп дамып келеді. Бұрынғыдай тек ауылда емес, қазір қалада да салт-дәстүрлер кеңінен сақталып, отбасылық және қоғамдық өмірдің маңызды бөлігіне айналды.

Қазіргі қоғамдағы ұлттық дәстүрлердің көрінісі:

• Отбасылық дәстүрлер сақталуда: тұсау кесу, бесікке салу, ат қою, тілашар сияқты салттар әлі де орындалады.

• Той мәдениеті жалғасуда: құда түсу, сырға салу, беташар, қыз ұзату, келін түсіру дәстүрлері қазіргі заманға сай өткізілуде.

• Ұлттық мерекелер жаңғырды: Наурыз мейрамы, ұлттық ойындар, салт-дәстүр сайыстары мектептер мен қоғамда жиі ұйымдастырылады.

• Жастар арасында қызығушылық артты: ұлттық киім кию, домбыра үйрену, ұлттық өнерді дәріптеу кең тарауда.

• Дәстүрдің тәрбиелік мәні күшейді: үлкенді сыйлау, кішіге қамқор болу, бата алу сияқты құндылықтар маңызды болып отыр.

Қорытындылай келе, ұлттық дәстүрлер қазіргі заманда да өз маңызын жоғалтпай, халқымыздың рухани байлығы ретінде жаңаша түрде дамып келеді

.

1 жүргізуші .

Қазақша би

Сахнаға мың бұралған биші қыздар,

Әсем қимыл, нәзік үнге құмар.

Би тілімен сырын айтып,

Көрерменді тамсандырар! Дей келе сахнамызға шабыт биімен қарсы алайық қыздарымызды.

Алтай Ару,Ордабай Айгерім,Меркибай Айару.Адлет Адия

1-тақпақ (8 жол) О.Айгерңм

Ұлттық дәстүр – халықтың қазынасы,

Тарихынан тамыр алған таза асылы.

Өткенінен өнеге алған әрбір ұрпақ,

Болашағын нұрландырар дана жасы.

Қазіргі өмір өзгерсе де сан қырлы,

Дәстүр бізге жол көрсеткен жарқынды.

Салт-сананы сақтай білсек әрдайым,

Ұлтымыздың рухы болар мәңгілік!

🌿 2-тақпақ (8 жол) Ілияс

Заманауи қоғамда жаңа талап,

Білім, өнер алға қарай жол салады.

Бірақ ұмыт қалдырмайық дәстүрді,

Ол – ұлттың мәңгі өшпес қорғаны.

Үлкенді сыйлау, кішіге ізет,

Жақсылыққа бастайтын ең ізгі ниет.

Салт-дәстүрді сақтаған жас ұрпақ,

Елдің ертеңін көтерер биікке кеп!

🌿 3-тақпақ (8 жол)Айзере

Қазақта бар қонақжай кең пейіл,

Дастарханнан төгіледі ақ тілек.

Сәлем беру – әдептің бір белгісі,

Үлкенге құрмет көрсету – ізгі жүрек.

Той-думанда жаңғырады ән-күйі,

Домбыраның үні – ұлттың бір күйі.

Қазіргі де қоғамда жоғалмай,

Дәстүріміз болсын мәңгі бір мүйіз!

🌿 4-тақпақ (8 жол) Абзал

Бесік жыры тербетеді баланы,

Ана үні – жүректердің жараны.

Тұсау кесіп, жол ашамыз сәбиге,

Арманға да жетелейді қадамы.

Шашу шашып, қуанышпен қарсы алып,

Бата беріп, ізгілікке жол салып.

Дәстүрменен өскен ұрпақ әрқашан,

Елін сүйіп, болашағын жарқыратып!

🌿 5-тақпақ (8 жол) – қорытындыға Ару

Ұлттық дәстүр – ұлттың мәңгі тірегі,

Тәрбиенің бастауы, нұрлы дерегі.

Қазіргі өмір жаңарса да күн сайын,

Дәстүріміз жоғалмасын бір елі.

Жаңа қоғам, жаңа бағыт болса да,

Рухымызды сақтайық біз әрқашан.

Салт-санамен сусындаған жас ұрпақ,

Қазақ елін биікке алып барар шам!

1 жүргізуші

Таразысы тең,талғамы биік ,

Бағасы әділ, ойы жүйрік

Бүгінгі өнерге төрелік етер,

Әділ қазыларымызбен танысып алайық.

1.Директордың тәрбие -ісі жөніндегі орынбасары Гаухар Айсатқызы

2.Директордың оқу ісі-жөніндегі орынбасары Айнаш Нүрлыхановна

3. Директордың оқу ісі-жөніндегі орынбасары Қуаныш Болатбекқызы

Бүгінгі «Ұлттық дәстүрлер және қазіргі қоғам»

Атты ашық тәрбие сағатымыз 4 кезеңнен тұрады.

1.Әр топқа дәстүр бойынша тапсырма беріледі. Ойын түрінде

2. Шығармашылық тапсырма

3.Ойын «Дәстүрлерді сәйкестендір»

4. Пікірталас

1 ші Кезең ойын түрінде .Назарларыңыз экранда болсын.

Ұяшықтардың біреуін таңдайсыңдар.Сол ұяшықтың ішіндегі сұрақтарға жауап бересіздер .

1 топ 40 суынан шығару

1.Баланы қырық күннен шығару дәстүрі не үшін жасалады?Абзал

2.Қырық суына қандай заттар салынады? Мерей

3.Бұл рәсімді кімдер өткізеді және қандай тілек айтылады?Айкөркем

4.Шілдехана қандай жағдайда өткізіледі? Рамазан

1 жүргізуші

1.Әр топқа дәстүр бойынша тапсырма беріледі.

2 топ

Бесікке салу

1.Бесікке салудың тарихи маңызы неде? Айнұр

2.Бесікке салу рәсімінде қандай сал-дәстүрлер орындалады.? Іңкәр

3.Бұл дәстүр баланың өмірінде қандай рөл атқарады? К.Айгерім

4.Қонақкәде дегеніміз не? Алмаз

2.жүргізуші.

3 топ

Тұсау кесу

1.Тұсау кесу дәстүрі қашан орындалады? Ару

2.Тұсауды қандай жіппен кесіледі және оның мәні неде? О.Айгерім

3.Неліктен тұсауды сыйлы адам кеседі? Нұртас

4.Сыбаға деген не? Адия

1 жүргізуші Енді әділ қазы алқасының әділ бағасына көңіл аударайық

Сұрақтарға бойынша әділ қазы алқасының берген бағалары.

1 топ 40 суынан шығару 5555555

2 топ Бесікке салу 5555555

3.Тұсау кесу тапсырмасы бойынша бағаларыңыз

5555555

2 жүргізуші.

Домбыраның қос ішегі тіл қатсын,

Күй арқылы тарих сырын жырласын

Ұлттық үнді жүрекпен жеткізер

Күй орындаушыны сахнаға шақырамыз!

Алтай Арудың орындауында Күй ЕР Тұрам

1 жүргізуші

2. Шығармашылық тапсырма .

Әр топ өз дәстүрін көрсетуге дайындалады:

Шағын сахналық көрініс

Ұлттық киімдер мен бұйымдарды пайдалану

Қысқа презентация немесе постер жасау

1. 40 суынан шығару

Баланың қырық күннен (40 суынан) шығару дәстүрі қандай мақсатта жасалады?

Бұл – сәбидің дені сау, өмірі ұзақ, жаны таза болып өссін деген ниетпен орындалатын ұлттық салт. Қырық күн толғанда баланы шомылдырып, қырық қасық су құйып, жақсы тілек айтады. Осы арқылы бала әлсіз кезеңнен өтті, енді өмірге толық бейімделді деп есептеледі.

2. Бесікке салу .

Өз ойыңша, қазіргі уақытта бесікке салу дәстүрін сақтау маңызды ма? Неліктен?

Бесікке салу рәсімін сурет немесе схема түрінде көрсет.

3. Тұсау кесу

Тұсау кесу рәсімін суреттеп сал немесе қадамдарын схема түрінде көрсет.

1 жүргізуші

Шығармашылық тапсырма бойынша берген бағаларыіыз әділ қазы алқасының әділ бағалары

40 суынан шығару 55555

Бесікке салу 55555

Тұсау кесу 5555555

2 жүргізуші.

Ақ пен қара пернеде сыр жатқандай

Әуенменен жүрекке нұр құятындай

Саз әлеміне шақырар бір сәт туды

Келесі орындаушымыз

Бақытбек Абзалды -----------------------------

Қошеметпен қарсы алайық!

1 жүргізуші

3.Ойын «Дәстүрлерді сәйкестендір»

1 жүргізуші . дәстүрдің сипаттамасын оқиды, топтар дұрыс дәстүрді табуға тырысады

Дұрыс жауап үшін ұпай беріледі

Қазақтың дәстүрлерін сәйкестендіру үлгісі:

1. Қырқынан шығару – сәбиді 40 күн толғанда шомылдырып, тілек айту

2. Тұсау кесу – баланың алғаш қадам басуына байланысты жасалатын дәстүр

3. Бесікке салу – нәрестені алғаш рет бесікке бөлеу

4. Сүндет той – ер баланы сүндетке отырғызу құрметіне жасалатын той

5. Шілдехана – нәресте туған алғашқы түні жасалатын қуаныш кеші

6. Тілашар -Баланың алғашқы мектепке баруына арналған той

7. Бата -Ақ тілек

8. Қонақасы- Қонаққа арнайы берілетін сыйлы ас

9. Сыбаға - Құрметті адамға бөлінетін үлес

2 жүргізуші.«Дәстүрлерді сәйкестендір» ойыны бойынша әділ бағаларыңыз.

40 суынан шығару 5555

Бесікке салу 555555

Түсау кесу 555555

1 жүргізуші

4. Пікірталас

• Тақырып: «Ұлттық дәстүрлерді қазіргі жастар сақтай ма?»

• Әр топ өз ойымен бөліседі, аргументтер келтіреді

Пікір 1 О.Айгерім .

Жастар ұлттық дәстүрлерді біледі, бірақ бәрін бірдей күнделікті өмірде қолдана бермейді. Кейбір салттар тек мереке кезінде ғана еске алынады. Себебі заманауи өмір салты мен технологиялар жастардың ой-санасына көбірек әсер етуде. Дегенмен, қызығушылық бар, оны дұрыс бағыттау маңызды.

Пікір 2 Айкөркем

Кейбір жастар ұлттық дәстүрлердің мәнін толық түсінбейді. Батыс мәдениетіне еліктеу, шет тіліндегі контенттің көптігі ұлттық құндылықтардың кейінге қалуына себеп болып отыр. Егер үлкендер үлгі көрсетпесе, дәстүрді сақтауға деген ынта төмендеуі мүмкін.

Пікір 3 Ару,Адия

2 жүргізуші

Әсем әуен ,нәзік қадам

Шығыс биі көркем ғалам

Өзбек елінің биін билеп

Қыздарымыз шықсын ортаға аман!

Өзбек би Інкар,Айнур.Айару,О.Айгерім

1 жүргізуші .

Ұлттық дәстүрлердің сақталуы – тек жастарға емес, бүкіл қоғамға ортақ жауапкершілік. Отбасы, мектеп және ортақ тәрбие арқылы ғана ұлттық құндылықтарды болашақ ұрпаққа жеткізе аламыз.

2 жүргізуші

«Бүгін біз қазақтың ұлттық дәстүрлерінің маңызын және олардың қазіргі қоғамдағы орнын қарастырдық. Дәстүр – ұлттың жаны, рухы, тәрбиенің бастауы. Оны білу, қастерлеу және келер ұрпаққа жеткізу – біздің басты міндетіміз. Өз дәстүрін құрметтеген халықтың болашағы жарқын болады.

1 жүргізуші

«Осымен бүгінгі ашық тәрбие сабағымыз өз мәресіне жетті. Келесі кездескенше сау-саламатта болыңыздар!»