«Болашақ» жоғары медициналық колледжі

Бекітемін

«Жалпы білім пәндер» бірлестік жетекшісі________Айтимова.Н.Ж

«___»________2025ж.

ОҚУ САБАҒЫНЫҢ ЖОСПАРЫ №________

Жүйке-бұлшық ет блокаторлары.

(сабақ тақырыбы)

Модуль /пән атауы:Фармакология,фармакотерапия

Педагог:Акимабаева.А.А

Күні:" " 2025 жыл

1)Жалпы мәліметтер

Курс:3курс,

топтар:ФМ-11-23-1,Фд-9-23-1\2

Сабақтың түрі: практикалық сабақ

Сабақ мақсаты, міндеттері:

 Білім алушыларға жүйке-бұлшықет блокаторларының түрлері, әрекет ету механизмі, қолданылуы және жанама әсерлерін түсіндіру.

Сабақтың тәрбиелік мақсаты:

«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасының бағыттары

Студенттердің әділдікке, адалдыққа, кәсіби жауапкершілікке және адамгершілікке негізделген көзқарасын қалыптастыру. Медициналық саладағы этикалық нормаларды сақтау, дәрі-дәрмек қолдануда адалдық, қоғам алдындағы жауапкершілік, және кәсіби этиканы ұстану.

Күтілетін нәтижелер:

Қажетті ресурстар: оқулықтар, интерактивті тақта, слайд, таратпа материалдар 

Әдебиеттер:

1. Күшібаев А.Б., Әбдірайымова А.К.
   Фармакология негіздері. – Алматы: «Эверо», 2021 ж.
   (Колледж студенттеріне арналған негізгі оқу құралы)

2. Құлманов Б.Ж., Иманғали Н.М.
   Жалпы фармакология. – Алматы: ҚММУ баспасы, 2020 ж.

3. Кулібаева С.Б.
   Клиникалық фармакология. – Нұр-Сұлтан: Фолиант, 2022 ж.

4. ҚРДәрілікзаттарреестрі

https://www.dari.kz
(Қазақстандатіркелгендәрілікзаттартізімі мен сипаттамасы)

5. WHO Model List of Essential Medicines, 2023

https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2023.02

Қосымша дереккөздер :

Medscape Drug Reference

https://www.medscape.com/druginfo
(Халықаралық дәрілердің әсері, жанама әсері, фармакокинетикасы туралы)

UpToDate – Antimicrobial Therapy Guidelines

https://www.uptodate.com
(Актуалды клиникалық нұсқаулықтар)

PubMed Central – Ғылыми мақалалар базасы

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/
(Антибиотиктерге төзімділік және вирусқа қарсы терапия бойынша мақалалар)

5) Сабақтың барысы:

Ұйымдастырушылық кезең: Білім алушылармен сәлемдесу, түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.

Сабақ барысы:

Жаңа сабақты түсіндіру:

1. Жүйке-бұлшықет блокаторлары дегеніміз не?

Жүйке-бұлшықет блокаторлары (нейромышечный блокаторлар) – бұл дәрілік заттар, олар нерв импульстарын бұлшықетке жеткізетін нейротрансмиссияны тежеп, бұлшықетті уақытша парализациялайды.

Бұл дәрілер қауіпсіздік мақсатында операция кезінде бұлшықетті толық релаксациялау үшін немесе интубация кезінде қолданылады.

Олар жүйке-бұлшықет синапсіндегі ацетилхолиннің әсерін блоктайды.

2. Механизм

Жүйке-бұлшықет блокаторлары ацетилхолин рецепторларымен (никотиндік тип) әрекеттеседі, бұлшықет талшықтарының жиырылуын тежейді.

2.1. Деполяризациялайтын блокаторлар (деполяризация блокаторы)

Мысалы: Суксаметоний (суксаметоний хлориді)

Механизм:

Ацетилхолин рецепторларын белсендіреді → мембрананы деполяризациялайды

Бұлшықет бірден жиырылады (фасцикуляциялар), кейін толық релаксация

Ұзақ әсер етпейді (көп жағдайда 5–10 минут)

Қолданылуы: Қысқа хирургиялық операциялар, интубация

Жанама әсерлер: Гиперкалиемия, жүрек аритмиясы, миалгия

Жаңа сабақ

1. Жүйке-бұлшықет блокаторлары дегеніміз не?

Жүйке-бұлшықет блокаторлары (нейромышечный блокаторлар) – бұл дәрілік заттар, олар нерв импульстарын бұлшықетке жеткізетін нейротрансмиссияны тежеп, бұлшықетті уақытша парализациялайды.

• Бұл дәрілер қауіпсіздік мақсатында операция кезінде бұлшықетті толық релаксациялау үшін немесе интубация кезінде қолданылады.

• Олар жүйке-бұлшықет синапсіндегі ацетилхолиннің әсерін блоктайды.

2. Механизм

Жүйке-бұлшықет блокаторлары ацетилхолин рецепторларымен (никотиндік тип) әрекеттеседі, бұлшықет талшықтарының жиырылуын тежейді.

2.1. Деполяризациялайтын блокаторлар (деполяризация блокаторы)

• Мысалы: Суксаметоний (суксаметоний хлориді)

• Механизм:

  1. Ацетилхолин рецепторларын белсендіреді → мембрананы деполяризациялайды

  2. Бұлшықет бірден жиырылады (фасцикуляциялар), кейін толық релаксация

  3. Ұзақ әсер етпейді (көп жағдайда 5–10 минут)

• Қолданылуы: Қысқа хирургиялық операциялар, интубация

• Жанама әсерлер: Гиперкалиемия, жүрек аритмиясы, миалгия

2.2. Деполяризацияламайтын блокаторлар (недеполяризация блокаторы)

• Мысалы: Панкуроний, Векуроний, Рокуроний

• Механизм:

  1. Ацетилхолин рецепторларын бәсекелестікпен бөгейді

  2. Мембрана деполяризацияланбайды, бірақ сигнал өтпейді → бұлшықет релаксацияланады

• Қолданылуы: Ұзақ операциялар, ICU-де вентиляторға қосу

• Жанама әсерлер: Алергиялық реакциялар, гипотензия, сирек тахикардия

3. Классификация

4. Қолданылуы

1. Хирургияда: Бұлшықет релаксациясын қамтамасыз ету

2. Анестезияда: Тыныс алу жолдарын қорғау, интубация жасау

3. ICU-де: Вентиляторға қосылған науқастардың бұлшықеттерін релаксациялау

4. Төтенше жағдайларда: Спазмды жағдайларды жеңілдету (арнайы клиникалық жағдайларда)

5. Жанама әсерлері

• Кардиоваскулярлық: брадикардия, тахикардия, гипотензия

• Электролиттік бұзылыс: гиперкалиемия (әсіресе суксаметоний)

• Аллергиялық реакциялар: сирек, бірақ анафилаксия мүмкін

• Миалгия: деполяризациялайтын блокаторлардан кейін

6. Ескерту

• Бұл дәрілерді тек дәрігер немесе анестезиолог қолдануы керек, себебі жүйке-бұлшықет блокаторлары тыныс алу бұлшықеттерін тежейді.

• Қолдану алдында пациенттің жүрек-қан тамыр жүйесін және электролиттік балансын тексеру міндетті.

7. Қысқаша схема (механизм)

Нерв импульсы → Acetylcholine шығуы →

→ Нейромышечный синапс →

Деполяризациялайтын блокатор: мембрана деполяризацияланады → содан кейін релаксация

Деполяризацияламайтын блокатор: рецептор блокталады → мембрана деполяризацияланбайды → релаксация

→ Бұлшықет жиырылмайды

Үй тапсырмасы

Білім алушыларға жүйке-бұлшықет блокаторларының түрлері, әрекет ету механизмі, қолданылуы және жанама әсерлерін анықтау

Сабақ/оқу қорытындысын жасау, бағалау:

Студент тақырыпты жетік меңгергендігін, логикалық ойлау дағдысын көрсетсе. Қойылған сұрақтарға толық жауап беріп нақты мысалдармен тұжырым жасай алса 90-100% дұрыс жауап берсе. Студент тақырып бойынша білімін көрсете алды бірақ оқытушының ескертулерінен кейін жөнделген кейбір нақты емес жауаптары болса. Логикалық ойлау дағдысын көрсете алса және нақты мысалдар келтіре отырып тұжырым жасай алса 75-89% дұрыс жауап берсе. Студент тақырыпты толық меңгермеген және қойылған сұрақтарға жүйелі жауап бермейді. Бірақ келесі материалды игеру үшін жетерлік тақырып бойынша жалпы түсінігі бар екенін көрсетсе. Ұғымдардың анықтамаларын толық айта алмаса немесе терминдерді оқытушының бірнеше жөндеулерінен кейін ғана дұрыс айта алса 50-74% дұрыс жауап берсе Студент сабаққа қатысқан. Оқу материалының білмейтіндігін немесе толық түсінбегендігі байқалса, анықтамаларды мүлдем білмесе немесе елеулі қателіктер жіберсе, оқытушының жөндеулерінен кейін де қатесін түзете алмаса дұрыс жауабы 50%-дан төмен болса.