×
Сертификат тегін алу үшін
Материал тегін жариялау
ҚР БАҚ(СМИ) тіркеу №9512

Ең үздік ашық сабақ байқауы басталды
Алтын күз байқауы басталды
Сұрақтарды 8(771)-234-55-99 (Ватсап) осы номерге жазуға болады

Ұлы Даланың жеті қыры

Автор:Турсунбаева Кульпаршын Муратовна
Бағыты: Қазақстан тарихы
Бөлімі: Баяндамалар, реферат
Сыныбы: 9 сынып
Жарияланған уақыты: 2019-02-21

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Материал туралы қысқаша түсінік

Оқушылар қазақ халқының жеті түрлі қырларын біуге білімдерін дамыту

Тақырыбы:«Адамгершілік – рухани тәрбиенің маңызы »Мақсаты: Оқушыларды адамгершілікке тәрбиелеу, баланың жеке тұлғалық қабілетін  қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды бір саласы, ұжымға, қоғамға, Отанға, еңбекке, өз міндеттеріне және өз басына жауапкершілігін қалыптастыру.Көрнекіліктер: Нақыл сөздер, ұлы тұлғалардың ұлағатты сөздері.Әдісі: Пікірталас, сұрақ-жауап, әңгімелесу.III-кезең: Саяхатқа шығу ойыныIV-кезең:  Адамгершіліктің негізгі қағидаларын білесің бе? (Өз ойын ортаға салу)V-кезең: Пікірсайыс (қорытындылау)Кіріспе сөз. Адамның адамгершілік, саналылық дәрежесі оның тәртібі мен іс-әрекетін анықтайтыны әлдеқашан дәлелденген.«Тәрбиесіз адам адамгершілік жағынан надан, дүмше, - деп жазды В.А. Сухомлинский, - бұл да бір, ақаулы двигательмен ұшырылған самолет те бір, өзі өледі, өзгені де ала кетеді».Адамгершілікке тәрбиелеу баланың жеке басын қалыптастыру мен дамытудың аса маңызды бір саласы, ұжымға, қоғамға, Отанға, еңбекке, өз міндеттеріне және өз басына қатынасын қалыптастыруды көздейді.Адамның бойынан адамгершілік қасиеттер табылса, әрине сымбатты, парасатты көрінеді.Жүсіп Баласағұн адамгершілік пен инабаттылықтың төрт қасиетін 6600 тармақтан, 72 тараудан тұратын «Құтты білік» дастанында көрсетіп берді.Бүгінгі тәрбие сағатымызда адамгершілікті сендер қалай түсінесіңдер, әдеп нормаларын білесіңдер ме, өзара пікірлесіп ой бөлісеміз. Ал балалар, сөз кезегі өздеріңде.1-оқушы.Адам тумысынан жамандыққа үйір емес. Ол жылдар өте келе өніп шығады. Жақсылық өнімнің шыққаны немесе оны жамандықтың арам шөптері басып кеткені сонда ғана белгілі болады. Ізеттілік пен сыпайылық сияқты адамгершілік түрлері отбасынан басталады.2-оқушы.Отбасындағы тәрбиені адам өз өмірінің «Алтын бесігі» мектеп қабырғасында жалғастырып, өмір заңдылықтарын үйренеді. Мектепте халқымыздың әдептілік, әдемілік, имандылық, қайырымдылық, яғни рухани адамгершілік тағылымдарын  – еліміздің дәстүрін ата-ана мен ұстаз тағылымдарын өз білімдерімізбен жалғастырамыз.3-оқушы.Адамгершілік қасиет ең бірінші әр оқушының отбасын сыйлаудан басталады. Әке-шешеге ешқашан дауыс көтеруге, сөз қайтаруға болмайды. Ата-анасын сыйламаған адам басқа біреуді сыйлап жетістірмейді. Ата-ананы ренжітпеу – әр баланың өмір бойғы міндеті.Адам қандай жоғары лауазымда қызметте жүрсе де ізеттілікті жоғалтпауы тиіс.Үлкен адамдарға қоғамдық көліктерде орын беру, сұрақтарына дұрыс жауап беру қажет.Мұғалім.Адамгершілікке байланысты проблемалық жағдаяттарды шешу үшін саяхатқа шығу ойынын ойнайық. Елімізде үлкен қалалар бар:Астана, Алматы, Ақтау, Жезқазған, Көкшетау, Ақтөбе, Семей, т.б.Ал, балалар, өздеріңе қай қалалар ұнайды? Ұнаған қала аты жазылған қима қағазда сұрақ бар. Соған жауап беру керек.–     Мектептен үйге қарай жүгіріп келе жатқанда, алдыңнан бір үлкен кісі шықты. Сен не істер едің? –     Үлкен кісімен амандасып жол беремін.–     Өзіңнен үлкен кісілер әңгімелесіп отырған кезде сен не істеуің керек?–     Үлкендердің әңгімесін бөліп, сөзге араласуға болмайды.–     Егер тығыз шаруам болса, «кешіріңдер» деп айтар едім.–     Көшеде біреу жөн немесе жол сұраса не істер едің?–     Асықпай түсіндіріп беремін.–     Автобуста, қоғамдық орындарда егде адамдарды көрсең не істеген жөн?–     Үлкен кісімен «Сіз» деп сөйлесу керек.–     Адамдардың жүріс-тұрысы мен өзара қарым-қатынасының ережелері.Мұғалім.«Қартайса қарт бабаңды сыйлай біл. Күндердің күні болғанда кімдерде кімнің белі дейсің бүгілмес» деп Бұқар жырау данамыз айтқан екен.Адамгершіліктің негізгі қағидалары қандай?4-оқушы.Кешірімді болу, кек сақтамау, сөйлесе білу, әділ болу, ізеттілік.Рұқсат сұрау, кешікпеу, амандасу, өсек айтпау, уәдеде тұру, имандылық, мейірімділік, сабырлылық, қайырымдылық, т.б.5-оқушы.Ізеттілік – айналасындағыларды құрметтеу, кішілік мінез таныту. Амандасу – бейбіт пейілдің, достық ықыластың белгісі, мінез-құлықтың нормасы.6-оқушы.Әділ болу – адамшылықтың асыл белгісі. Әділетті қоғам адамдар имандылық қағидаларын қатаң сақтағанда ғана құрылады. Әдет-ғұрып дәртүрлеріне қалыптасқан қағидаларға, құқықтық нормаларға, заңға сүйенгенде ғана әділдік жеңеді.7-оқушы.Рұқсат сұрау – адамдар қарым-қатынасындағы ішкі мәдениетті айғақтайтын этикалық қағидалардың бірі. Адамның меншік құқығын құрметтеу және оған қол сұқпау. Әр адам бір-бірінің құқығын құрметтей білуді үйренгендері жөн.Имандылық – әр адам ұлтына, нәсіліне, жынысына, дініне қарамастан иманды болып туады. Иманды бала дөрекілікке бармайды, ата-анасын ардақтайды, кісіге қиянат жасамайды. Имандылық бар жерде рухани тазалық бар, сенім бар.8-оқушы.Кешікпеу – бұл дағдыны адам өзіне бала жастан дарытқаны жөн. Кешігу адамдарды сыйламау. Жұмысқа немесе туған күнге, кештерге кешігіп бару барып тұрған мәдениетсіздік. Уәделі жерге ерте бару керек, кешіккен жағдайда кешірім сұрау керек.Сабырлылық – адам бойына екі жолмен дариды, бірі туа біткені де, екіншісі адам өзін-өзі тәрбиелеу жолымен келеді. Сабырлылық адамның өз мінез-құлқына ие бола алатынын көрсетеді.Қайырымдылық – айналадағы адамдарға ізгілікті іс жасау. Қайырымдылық бар жерде қатыгездікке жол жоқ. Өзгелер үшін жасалған ізгілік адам жанын нұрландырады, адамдық мәртебесін көтереді. Қайырымды бала қашанда ата-анасының мақтанышы.Мұғалім.Адамгершіліктің басты қағидаларын орындай адам құқықтарын қастерлеу шарттарының бірі. Оның баптары қандай?9-оқушы.Барлық адамдар тең құқықты, ерікті, қадірлі. Азаматтар нәсіліне, жынысына, тіліне, тегіне, дініне, мүліктік және лауазымдық жағдайына қарай заң алдында бірдей. Өмір сүру құқығы, адамның бас бостандығы мен жеке өмір сүру еркі қасиетті болып табылады.Қорытындылау.Адамгершілік қағидалары туралы бірталай мағлұмат алдық. Егер сен бала күніңнен әдепті болып өссең, есейе келе ата-ананың, өз Отаныңның мақтанышы боласың. Алған мағлұматтарды қорытындылай келе, «Адамгершілік – асыл қасиет» пікірсайысына кезек береміз.Ортаға алғашқы қонағымызды шақырамыз.Оның пікірінше, «Адамгершілік қасиеттерді барлық адамның бойынан байқай аламыз» дейді. Қарсы алыңыздар ортада _______________.2.     Қазіргі кезде адамның бойынан қандай қасиеттерді көп байқауға болады?3.     Кей адамның жаман әдетке үйір болуының себебі неде деп ойлайсың?Ортаға екінші қонағымызды шақырсақ, оның пікірінше «Адамгершілік қасиеттер адам бойынан алшақтап бара жатқан сияқты». Қарсы алайық, өз пікірін ортаға салушы – _____________.1.     Бұлай ойлауыңның себебі неде?2.     Адам бойындағы ар, намыс, ұят дегенді қалай түсінесің?Үшінші қонағымыздың пікірін ортаға салайық, ол «Адамгершілік қасиеттерді дұрыс бағалау керек» дейді. Қарсы алайық, ортада – __________.1.     Адамгершілік қасиеттерді қаншалықты бағалап жүрміз?2.     Сен өзің жіберген қателігіңді мойындай аласың ба?Қызу пікірімізді жалғастыратын келесі қонағымызды ортаға шақырайық, ол «Әр адам өзінің адамгершілік қасиетімен таныла біледі» деген пікірде. Ортада – _____________.1.     Адам бойындағы қандай адамгершілік қасиеттерді жоғары бағалайсың?2.     «Адам адамға дос, жолдас және бауыр» деген сөздің мағынасында не жатыр?3.     Адамгершілік асыл қасиеттер жайында қандай мақал-мәтел, нақыл сөздер білесің?Келесі қонағымызды ортаға шақырайық, ол «Адамға үш алуан мінез жұғады. Ата-анадан, ұстаздан, құрбысынан, әсіресе солардың қайсысын жақсы көрсе, содан көп жұғады » деген пікірде. Ортада – ______________.1.     Өз пікіріңізді ортаға сала отырсаңыз.2.     «Жақсы жігіт ақылына жеңдіріп іс қылар, жаман жігіт оңай істі күш қылар» дегеннен нені байқауға болады?3.     «Сөйлесе сөз әдепті» дегенді қалай түсінесіз?Сарапшы қонақтарға сөз кезегі берілді.«Адамгершілік»  тақырыбында сөзжұмбақ шешілді. Сұрақтары:1.     Ақыл және сана, бостандық иесі болып табылатын табиғаттың бір бөлігі (адам).3.     Адамды аңдар қауымынан ажырататын сөз (сана).4.     Адамның өмір сүру ортасы (қоғам).5.     Адам бойындағы жарамсыз қасиеттердің бірі (қатыгездік).6.     Ішкі рухани адамгершілік қасиеттердің бірі (сенім).8.     Адамгершілік қағидаларының бірі (шыншылдық).9.     Адам іс-әрекетін қозғайшы күші (қажеттілік).12. Ең асыл қасиеттердің бірі (ерлік).




































































































Тарыдай боп кіріп ем,Таудай болып шығамын                                                     «Жаса сен мәңгі!Жаса сен мәңгі!                                                                                                       Жарық күн!»М.Мақатаев Мұқағали Мақатаев  ақының    поэзиясын дәріптеуге физика сабағында мүмкіндігінше өз үлесімізді қосып,  11 сыныпта өткізілген «Жарықтың толқындық және кванттық қасиеттері» тақырыбын қайталау сабағының жоспары.1. Тақырыбы: Жарықтың  қасиеттері.2. Мақсаты:а) Жарықтың толқындық және кванттық қасиеттерін сипаттайтын фактілерді қайталау арқылы оқушылардың алған білімдерін жүйелеу және қорытындылау.ә) Оқушылардың алған теориялық білімдерін өмірде қолдана білуге үйрету, жаңа технологиялық әдіс-тәсілдері пайдалана отырып, оқушылардың ой-өрісін кеңейту, есеп шығару дағдысын дамыту.б) М.Мақатаев поэзиясынан үзінділер келтіру арқылы кәсіби бағдар беру,ұкыптылыққа,ыңтымақшылдыққа,ізденуге тәрбиелеу.3.Типі:Білімді жинақтау,жүйелеу сабағы.4.Түрі: Жарыс сабақ.5. Әдісі:жарыс, оқытудың инновациялық технология элементтерін қолдану.6.Формасы: топпен жұмыс, жекелей жүмыс.7. Көрнекілігі:кұралдар, ралиометр, сызбалар,карточкалар, кодоскоп, слайдқа жазылған сызбалар.«Жаса сен маңгі!Жаса сен маңгі!Жарық күн!»                               М.Мақатаев1-ші жүргізуші:Өмір дегенгеТіршілікте, сірә жетер ме ойЖарық сәуледен басқаның бәрі бекер ғойБекер ғой бәріБекер ғой бәрі, бөтен ғойӨмір дегенің бір күндік сәуле екен гойТымшыдай ғана нұрына,міне зарықтымӨмір осы екен сарыңа, міне қанықтымЖаса сен мәңгіЖаса сен мәңгі жарық күн!Осы өлең туралы оқушылар пікірін айтады.Күн-тіршіліктің көзі, жарықтың көзі, өмірдің өзі- жарық екенін қорытындылайды.сабақ жарыс түрінде өтетін болғандықтан, әр жарыстың өз шарты болады.Осыған шыдайсың ба?Шыдамасаң, тынасың, құлайсың даБолсаң сосын боларсың, қол бастарсың.Шыдайсың ба?Бағыңды сынайсың ба?Оқушылар 2 топқка бөлінді. Бірінші топ «Толқын»Танысуы:   Армысың жиналған топ бұл саыйсқа                     Келдік біз сәлем беріп алдыңызға.                     Шыққан тегім оптика патшалығы.                     Құрметтейді ғалымдардың барлығы                     Әкеміз Христиан Гюйгенс                    Толқындардан алдық біз үлкен жеміс.Танысуы:  Жаныма жақсылықты жиып келген                     Көрінген әрқашанда биіктерден.                     Достықтың туын тіккен «Квант» тобының                     Түлегіміз осындай  сүйікті елдің.Сабақты қай топтан бастауды анықтау үшін жұмбақты шешкен топ сұрақтарға жауапты бірінші болып бастайды.Жұмбақ: «Нені сандыққа тыға алмайсың?»(«Күн сәулесі»)№1 тапсырма«Сырлы сандар» ойныны арқылы оқушылардың теориялық білімдері сыналадыұл тапсырма сұрақтары суретгідей баспалдақ түрінде орналастырылады.Әр баспалдаққа карточкаға сұрақтар жазылып ілінген.              Көк баспалдақпен «Толқын», қызыл баспалдақпен «Квант» тобы жүріп отырады. Өз карточкасына жауап беріп болған оқушы, оның екінші жағын аустырып, орнына іліп кетіп отырады. Сонда суреттегідей сандар шығады.Жауап берген әрбір оқушы үстел үстінде тұрған құралдарды, сызбаларды пайдаланады. Оқушыларға сұрақ: Бұл сандар  нені білдіреді? Ол сандар ақынның туған,қайтқан және ғасыр атағын алған жылдар. Келесі баспалдақтағы сандар мектептің ашылған, оқушылардың тарыдай болып бірінші сыныпқа келген, енді таудай болып мектепті бітірейін деп отырған жылдары көрсетілген.I-деңгей«Толқын» тобына: инфрақызыл сәуле үшін фотонның энергиясын, импульсін есептеу.«Квант»тобына: рентген сәулесі үшін фотонның массасың, энергиясын, импульсін есептеу.II- деңгейлік тапсырмаларәр оқушыға бөлек жеке карточкаларға жазылып үлестіріледі.Бұл оқушылармен жеке жұмыс жүргізуге мүмкіндік береді.Оны орындаған оқушы үшінші деңгейлік тапсырманы орындайды.III- деңгейлік тапсырмаерекше құрылған.Ондағы сұрақтар күрделілеу және әр карточка сыртына  сөздер жазылған.Тапсырманы орындап болған оқушы өз карточкасының сыртындағы сөзді тақтаға жазып кетіп отырады.Сөздерді ретімен қойғанда ақынның:«Тарыдай боп кіріп ең, таудай болып шығасың»  -деген сөздері шығады.Сол арқылы сабақ қорытындылады.Мұғалім сөзі: «Толқын»  «Квант» бөлшек тобымыз                          Жарысып та болдық -  біз                          Аяқтайық осымен                           Жарық әрі «Толқын»  әрі«Квант» сонымен                          Бірігейік ренжіспей                          Бөлінгенмен жан-жаққа                          Мақсатымыз бір жақта                          Оптиканың заңдары                          Табиғатта, ғылымда                          Осы алған біліміңді                          Өз бойыңа жинақта                         Дәріс берген ұстаздарды                         Әрқашанда  ардақта.       Сабақтың соңғы түйіні – «Жарық ағашын өсіру» арқылы тараудың тірек конспектісін жаздыру.Сабақтың соңғы түйіні – «Жарық ағашын өсіру» арқылы тараудың тірек конспектісін жаздыру. Оқушылардың білімі төменгідей бағаланады: 3-ші деңгейлік тапсырманы орындап, саббақа белсене қатысқандарға «өте жақсы», 2-ші деңгейлік тапсырманы орындағандарға «жақсы», ал қалғандарына «орташа» деген баға қойылып, оқушылар түгелдей бағаланады.Соңынан жұмыс корытындысы шығарылып, озған топ басшысына алдын-ала қойылған «Жарық тәжі» кигізіледі.Тарих пән мұғалімі:             Турсунбаева К.М























Сабақтың тақырыбы: Асан қайғының Жерұйықты іздеуі.  Сабақтың мақсаты: Асан қайғы туралы деректерді білу,                                        ақын - жыраулық  дәстүрін тану.                                      Асан қайғының өмір сүрген ортасын тарихи деректермен дәлелдеу..                                      Асан қайғының толғауларының өміршеңдігінің сырын ашу.Сабақтың түрі: ізденіс, шығармашылық сабағы.Сабақтың көрнекілігі:Асан қайғының портреті, өлеңдерінің жинағы , «Бес ғасыр     жырлайды»  І том, слайд  «Асан қайғының Жерұйықты іздеуі».Сабақтың әдіс-тәсілі:талдау, СТО, шығармашылық, сөз әдісі,Интербелсенді тақтаға  мына өлең жолдары жазылады:                                       Қамын ойлап халқының,                                       Қайғы жұтқан қария.                                       Жайлы қоныс іздеген                                       Қазақ деген халқына.                                       Әділдікті жырлаған,                                       Ел бақытын ойлаған,                                       Желмая мініп шарлаған                                       Жерұйық іздеп жалғанда...Оқушылар осы өлең жолдарынан бүгінгі тақырыпты анықтайдыабақ тақырыбы анықталған соң, сабақ барысы тақтадан көрсетіледі.
  • Суреттер сөйлейді... (сұрақ-жауап)
  • Ой түбінде жатқан сөз,
             Шер толқыса шығады.(Көрініс қою)
  • Сергіту сәті
  • Ақын айнасы... (Толғауларын талдау)
  • Таза мінсіз  асыл сөз,
            Ой түбінде жатады. (Шығармашылық сәт)1.    Кіріспе бөлім: Суреттер сөйлейді... (сұрақ-жауап).Тақтаға  Асан қайғының өміріне байланысты суреттер ілінеді. Оқушылар сол суреттер арқылы  Асан қайғығаның өмірі жайлы деректерді айту керек (оқушылар  үйден өздері қосымша деректер әкеледі.).2.        Ой түбінде жатқан сөз,             Шер толқыса шығады.(Көрініс қою)Сыныпты үш топқа бөліп , оларға Асан қайғының толғауларының жазылу тарихы туралы мәліметтер таратамын.1-топ. «Асан қайғының Жерұйықты іздеуі» слайд. Асан Қайғы Желмаяға мініп, жиһан кезіп, “Жерұйық” дейтін қой үстінде бозторғай жұмыртқалайтын қоныс іздейді. . Жолында кездескен тау, өзен, шұрайлы жерлерге, халыққа пайдалы жағын есептеп, тиісті бағасын беріп отырады.“Үш Алматы деген жер бар екенарымсағы сабаудай, бүлдіргені бүйректей, алмасы бар жүректей. Сол жерді қимадым.”“Екі басы бір базар, малда береке болмайтұғын, екі басы бір мазар, баста береке болмайтұғын, базары жақын – байымас, мазары жақын - көбеймес”Адам жүрер жар екен”Шідертіні көргенде“Мына шіркіннің топырағы асыл екен. Алты ай арықтатып мінген ат бір айда майға бітетін жер екен, бос жылқы шідерлеп қойғанда тоқтайтын жылқының жері екен”“Он екі тұтам-тұтам қазылық үй түндік, маңырап жатқан қой түндік, қойдың құлағы тұтам шығып тұрған жер екен”- деп артына үш қараған екен.“Желдің жеті есігі бар екен, қыс болса жылқы тұрмас, жылқы тұрса ішінде құлын тұрмас ораздының жайлауы, жиырлының қыстауы екен, екі жағындағы ел бай болар да қақортасындағы қоныс қылған ел кедей болар, бітісі жаман екен, бір-бірімен төбелесетұғын кісі сықылды ерейіп тұрғанын, панасы жоқ дала секілді тау екен.”“Уа шіркін, Сарыарқаның тұздығы екен: тек анда –санда обып қоятын жұты бар екен, бірақ артынан мал тез өсетін жер екен”Баянға жаймай, қой семірмес...”Ертісті көргенде:"Мына шіркіннің баласы тойдым деп қарап отырмас, қарным ашты деп жылап отрымас. Сиырдың мүйізі, доңыздың құлағы шығып тұрған жер екен", - депті.Екі Келес, бір Талас,Тату екен елің-ай.Желмаяға өңгертіп,Алып кетер едім-ай,Әттең, дүние, дедім-ай! -Асанқайғы Жиделібайсын жеріне қызығып: "Ай, Жиделібайсын, артыма бөктеріп кетер едім, әттең атым көтере алмайды-ау! Қой үстіне бозторғай жұмыртқалайтын тып-тыныш мамыражай ел екенсің", - депті.Аңыз бойынша  Асан қайғы шұрайлы қоныс, нулы өлке  іздеумен өмір бойы Желмаясымен желіп өткен екен. Ұлытаудың бас жағына келіп дүние салыпты –мыс.2-топ.     2- көрініс:     Бір жазда Әбілқайыр хан өзінің Маңғыт деген әйелінен туған тұңғыш ұлы қайтыс болып, ас береді. Бұл ұлан-асыр ас Ұлытау мен Ақкөл аралығындағы көк орай шалғынды кең далада өтеді. Асқа аяқ жетер атыраптан көп халық жиналады. Ханды құрмет тұтқан жер-жердегі бай, бектер, сұлтан, билер бірінен бірі асыра тарту-таралғысымен артынып-тартанып жетеді. Ас бірнеше күнге созылады. Ат жарыс, бәйге, көкпар, күрес дейсің бе, әйтеуір қазақ дәстүрінде бар барлық салт-сана, ойын-сауықтың бәрі өтеді. Ақындар айтысады, күйшілер күй шертеді, әншілер ән салады. Хан сол бір асты өзінің ақылгөй абызы сарай жырауы Асанқайғыға баскартады. Бірнеше күнге созылған осы жиынды Асан жырау:  Таза мінсіз асыл тас,   Су түбінде жатады.  Таза мінсіз асыл сөз,  Ой түбінде жатады.   Су түбінде жатқан тас,  Ой түбінде жатқан сөз,деп бастаған екен дейді ел. Осы ас өтерден бірер жыл бұрын Асанқайғы жырау халқынын болашақ қамы үшін қазақтың кең дала, қаласын шарлап, "Жерұйықты" іздеп оралған екен. Оны көптен бері көрмей, аталық ақыл, өсиетін тыңдай алмай, сағынып аңсап жүрген ел-жұрты сөз иіні келген кезде өздерінің сұрақ, өтініштерін тұс-тұсынан жаудырыпты. Біреулер: "Қалай еткенде елге әділдік орнайды?" дегенде ол:Әділдіктің белгісі,Біле тұра бұрмаса.Өткен істі қумаса.Жауға қарсы тұрмаса;Бейбіттің малын ұрласа.Білгеннің тілін алмаса.Шамаңша шалқып көре бер,Қабірге әзір қоймаса.Тіріде данқың болмаса,-деп термелепті.3- топ. 3-көрініс:Осы аста халықтың ішінен тағы бір сұрақ туындапты:Енді бірі "Асан Ата, осы халық бірлігіне не жетіспейді, бұл заманда не ғаріп?" деп сұрапты. Сонда қарт абыз:Бұ заманда не ғаріп?Ақ қал алы боз ғаріп.Жақсыларға айтпаған,Қадірін жеңге білмесе,Бойға жеткен қыз ғаріп.Айдын шалқар көл ғаріп.Азғын болса пір ғаріп.Жас көрілер отырып,Ғалым да болса ол ғаріп, еп термелепті.Бірде ас барысында Әбілқайыр хан "намаз уақтысы өтіп бара жатыр екен ғой" деп сылтауратып отырған орнынан тұрып, далаға шығып кетеді. Осыны сезген Асан би сөзін былайша жалғастыра түсіпті дейді:Қыр қадірін не білсің?Су қадірін не білсін?Көшіп-қонып жүрмеген,Жер қадірін не білсін?Көшсе кона білмеген,Жұрт қадірін не білсін?-деп тура ханға айтқан екен.Сергіту сәті:  Жұмақ болар мекенді “Қазақ жері” деп білді.(Өлеңді қимылмен келтіріп, денемізді, ойымызды сергітеміз)3.      «Ақын айнасы»Оқушыларға Асан қайғының толғаулары таратылады. Олар мәнерлеп оқып, тақырып, идеясын анықтайды. Ақын позициясын ашып, сөздік қолданысына сипаттама береді.
  • Таза мінсіз  асыл сөз,
            Ой түбінде жатады.  (Шығармашылық сәт)Оқушыларға екі сауал қойылады.1.      Қазіргі заманың Асан қайғысы...2.      Асан қайғының Жерұйықты Қазақстан жерінен іздеуінің себебі, менің ойымша, ...
Суреттер сөйлейді.Шер толқыса шығады.Ақын айнасы.
     
Міндетті деңгей: “Жерұйық болған мекенім...” эссе жазуМүмкіндік деңгей:“Асан қайғы толғауларының философиялық мәні” реферат жазу.Қазақстан тарихып сабағынан сабақ жоспары Мақсатым:  Оқыту жүйесін заман талабына сай үйлестіре алу міндеті туындап, білімге , барлықоқу-әдістемелік жүйеге жаңа талап қойылуда. Осы талаптарды ескере отырып, алдыма қойған мақсатым -  әр сабақта оқушыларды оқуға  қызықтыратын,қабілетін арттыратын жағдай туғызу. Оныңнегізгісі оқу үрдісін жаңаша ұйымдастыруқушылардыңойлау дағдыларын  жетілдіру, өздігінен   білім алу процесінде бірлесе әрекет ету.Сабақтыңтақырыбы:«Қорқыт ата кітабы» – ұлт мәдениетініңбас кітабы.Сабақтыңмақсаты:Оқушыларды өзіндік ізденіске бағыттау  барысында Қорқыт туралы білім-біліктерін арттыру.Оныңөмірі мен күй өнерініңөзара байлансы, күйлерініңжазылу тарихы туралы мәліметтерді жинақтап, меңгерту.Қорқыт шығармаларындағы өзекті мәселелерді анықтап, күй өнері  туралы пікірлерін анықтау.Сабақтыңтүрі:ізденіс сабағыСабақтыңәдіс-тәсілі:СТО стратегиясыныңэлементтері, талдау, салыстыру, пысықтау.Сабақтыңкөрнекілігі:Қорқыт ата портреті, қосымша материалдар, «Қорқыт» күйі.Сабақтыңөзектілігі: Өнер – өшпес,өлмес  мұра.Сабақбарысы:І. Ұйымдастыру кезеңі.Сынып оқушыларын екі топқа бөлемін. І топ «Қорқыттанушылар»,                                                                      ІІ топ«Күйтанушылар».«Ой қозғау»сатысынтербелсенді тақтаға төмендегідей өлеңшумақтарын жазамын.                                       Жыраудыңүлкен пірі Қорқыт ата.                                       Бата алған таман бақсы асқан ата.                                       Таңқалып жұрттыңбәрі тұрады екен.                                       Қобыз алып Қорқыт ата күй тартқанда.Осы кезде «Қорқыт» күйі ойналады. Оқушылар күйді тыңдап, алған әсерлерін ортаға салады. «Күй» және «Қорқыт ата» деген сөздерге тірек ойларын жазады.  Мысалы, Қорқыт ата – күй атасы, жарау, сұңғыла дана, асқан абыз , т.б.                   Күй – өнер, асыл мұра, адамныңішкі дүнисінің  сыры, рухани азғымыз, т.б.«Ой жалғау» сатысы. Оқушыларға  Қорқыт туралы мәлімет таратылады.Олар өздеріне берілген тақырып төңірегінде негізгі мағұлыматтарды жинақтап, өзіндік ойларын ортаға салады.І топ «Қорқыттанушылар»Зерттейтін мәселелері: Қорқыт ата туралы аңыздардыңсырыЗерттейтін мәселелері: Күйдіңшығу тарихы.Осы мәселерді оқушылар зерттеп, ойларын ортаға салады.  «Қорқыттанушылар» тобыАңыз бойыншаүниеге келуіҚорқыттыңдүниеге келуі де өзгеше. Анасы Қыпшаққызы құланныңжаясына жерік болыпты-мыс. Бір жыл ішінде   жерігін әреңқойыпты. Ана құрсағында 3 жыл жатыпты. Жыл сайын бір рет толғаққысыпты. Дүниегее келерінде арасы тоғыз күн  көз шырымын алмай толғатқан. Үш тәулік  тастай қараңғылықбасқан. Жаңбыр жауып, дауылдатқан. Сөйтіп, жарықдүниеге Қорқыт сөйлеп туыпты-мыс. Кейбіреулер Қорқытты қу терісін жамылған перініңқызынан немесе аққудан туды дейді.Қорқыт есімінің  қойылуы да бір аңыз  екен. Мәселен, Қорқыт дүниеге келер алдында  үш тәулік қараңғылықжер бетін басып, далада дауыл соғып, жаңбыр жауған екен. Сонда елдіңбарлығы қорқыпты. Осы оқиғаныңсебебінен нәрестеніңатын «Қорқыт» деп қойса керек.Зерттеуші Ә. Марғұлан пікірі:«Ол- бір туар ақын, әрі бақсы. Осы ұғымдар сәуегейлікті, емшілікті, күйшілікті  сыйғызады.   Демек, Қорқыт – «керемет иесі», ұлыстыңұлы кеңесшісі, қария сөз айтушы, тарихи оқиғаларды жырлап беретін жырау».Қорқыттыңөліммен күресуі туралы аңыздар көп.М. Әуезов былай дейді: «Аңызда тамыры қурап қалған бәйтерек ; «мені тапқан ажал сені де табады» дейді Қорқытқа. Айдалада өсіп тұрған   шөпте осыны дәлелдейді.  Қаусап құлағалы тұрған құз-тас та Қорқыттыңажалы  таяп қалғанын дәлелдейді». Енді бір аңызда: «20 жасқа жеткенде , түс көріп, түсіндегі   ақкиімді кісі: «Қырықтан артықөмір сүрмейсің», - деген соң, нағашылары сыйлаған желмаяға мініп алып, өлмейтін жер іздейді.Сонда қасиетті Желмая желдей есіп    небір шөл даладан тау мен құздардан,  өзендер мен көлдерден   құстай ұшып жердіңбір шетіне келеді. Шексіз мұхиттыңжағалары екен. Желмаясынан түсіп, теңіздіңсуымен жуынып, тынығады. Бір кезде құлағына бір сыбыр естіледі., неткен сыбыр деп соған қарай жөнеледі. Келсе бір жігіт жер қазып жатыр екен.Қорқыт:    – Жігіт, не істеп жатырсың?  дейді. Жігіт:   - «Саған көр қазып жатырмын» -дейді. Қорқыт қайда барса да алдынан жер қазып жатқан адамдар шығады. «Бұл не?»-деп сұраса, олар: «Бұл-Қорқыттыңкөрі »- деп жауап береді. ». Осыдан «Қайда барсаңда Қорқыттыңкөрі» деген мақал қалыптасса керек.Қорқыт көр қазушылардыңбәрінен қашып құтылдым деп бір жерге тоқтаған кезде, жанына қараса, тереңкөр жатыр, ішінен сақалы аппақшал шығып:-            Қорқыт, өлімнен құтылмайсың, көріңдайын, кел, жат! – дейді.Осы кезде Қорқыт есінен танып, ұйықтап кетеді. Сол кезде түс көреді. Түсінде ақсақалы беліне түскен, ақтаяғы көк тіреген әулие қарт : «Е, Қорқыт, өлімнен құтылудыңамалын іздеп жүрсіңбе? Өлімнен құтылудыңбір-ақамалы бар. Ол өлімнен тек саз арқылы ғана құтыласың, ол үшін сен аспап жаса. Аспабыңнар атанныңжілігіндей болсын, шанағы бақырдай болсын, ішегі  бесті аттыңқұйрығынан болсын,  аспабыңныңатын қобыз қой. Өлімнен араша болатын тек қана сол қобыз. Тұр, жатпа!» дейді.... Қорқыт шошып оянады.. жалма жан қасиетті тау басында өсіп тұрған  киелі қарағайды шауып, аспап жасауға кіріседі. Аспаныңбиіктігі 6 жасар нар атанныңжілігіндей қылып ойып, қасиетті тау басындағы ортекеніңмүйізінен тиек жасап, Желмаясын сойып, терісін қобызына көн қылып қаптайды, үстіне мінбеген бесті аттыңқұйрығынан ішек жасап, қобызын қолына алып Қорқыт:       ҚарағайдыңтүбіненҮйеңкініңтүбіненҮйіріп алған қобызым,ЖелмаяныңтерісінБесті айғырдыңқұйрығын         Құлағын да бұрайынҚайырып жерге ұрайын,-дейдіСуда көр қазушы болмас , тереңағыс-иірімдерге ажал, өлім келе қоймас деп ойлап, кілемін жайып, аспандағы құстыңұшуын, самал желдіңсоққанын тиятын   толқынды күйлер, толғаулар шығарады, сөйтіп ғасырға жуықөмір кешіпті.Қорқыт қобызын күні-түні тартады екен. Сонда Қорқыттыңтартқан  күйін тыңдайық. ( «Қорқыт» күйі ойналады).       Ә. Марғұлан: «Қорқыт туралы аңыздар көп. Қорқыт – бір кездегі қауым тіршілігіндегі белгілі адам. Ол жайындағы мәліметтер аңыз болса да, Қорқыт тарихи адам болғанына ешкім таласпауы тиіс.» Қорқыт ата 8-9  ғасырларда Сыр бойындағы Жанкент қаласында өмір сүрген. Ол кісініңмазары Қармақшы стансасынан 18 шағырымдай жерде екен.      Тарихшылар: «Қобызбен күй, сарын тарататын бақсы, жыраулар, не Қорқыт жолын қуған атақты күйшілер көп. Қорқыт- жыраулардыңатасы, олардыңпірі болып табылады. Қорқыт қобыз аспабын алғаш жасап, тартқан адам» - дейді.      Қобыздыңбейнесі туралы да көптеген пікір-таластар бар екен. Соныңбірі – кейбір ғалымдар қобыздыңбейнесін адамға ұқсатады екен. Мысалы, бас, құлақ, мойын, кеуде.Ал  Ә. Марғұлан: «Қазақтыңескі дәуірдегі қобызыныңформасы аққудыңбейнесіне ұқсайды, мойны ұзын, құйрығы сопақ, ұзынша келген аққудыңқұйрығы сияқтанып тұрады. Сыртынан қарағанда аққудан еш өзгешелігі жоқ.». Оған дәлел ретінде үш деректі үсынады: біріншіден, халықаққуды еңсұлу құс деп санаған, екіншіден, аққудыңдауысы    құлаққа әдемі  естілетін еңсұлу үн,  үшіншіден, аққу – ерекше қадірлейтін киелі құс, оны атуға болмайдыүмкін, көне заманда аққу түркі тайпаларыныңбір төтемі болуы тиіс.Ш. Уалиханов: Өзініңағасы Уалиханов тартқан күйлердіңаттарын ғана жазып алған. Олардыңсаны 14 екенлар: «Тәңір күйі»,«Саймақтыңсары өзені», «Қорқыт күйі», «Ақсаққұлан», «Жошы хан», «Азамат қожа», «Жеті қыз», «Бозінген» т.с.т.«Ойтолғау» сатысы.1.      Оқушыларға жеке-жеке Қорқыт атаныңнақыл сөздері таратылады.Олар нақыл сөзді оқып өзіндік пікірін ортаға салады.Ұл атадан көрмейінше, сапар шекпес;Жер қадірін ел біледі, ел қадірін ер біледі;Құлан құдыққа құласа, құрбақа құлағында ойнайды;Көңілі пасықерде дәулет болмас;Қар қаншама қалыңжауғанмен - жазға бармас;Ата даңқын шығарып, өзініңтегін қуған балаға ешкім жетпейді, т.б.
  • Сабаққорытындысын шығару үшін пікір-талас ұйымдастырамын,
Оқушыныңаты-жөнісатысы
        
Мүмкіндік деңгей: Қорқыт ата күйлерін тыңдап, алған әсерлері жайлы эсее жазу. Қазақстан тарихы пән мұғалімі Турсунбаева Г.М





















Сабақтың тақырыбы:    Мақал – мәтелдер – даналық мәйегі.Сабақтың мақсатыІ Білімділік. Ғасырлар шежіресі, халақ тарижы, оның әлеуметтік тіршілігі, ақыл – өнегесімен көрініс тапқан мақал – мәтелдердің қолдану тәртібі, халық даналығының бір түрі туралы түсінік беру.ІІ Дамытушылық. –ойлау қабілеттерін, танымдық ізденістерін, көркем ауызша баяндау ретін ойындар арқылы жан – жақта дамыту.ІІІ Тәрбиелік. Асыл да ата мұрамызды құрмет тұтуға, тәрбиелі қыз, ардақты ұл болуда ұлттық құндылығымызды  сөйлеу тілінде тобықтай сөздің түйінін жасқанбай жағымды пайдалануға, қасиетті қызыл тіліміздің үстемін көтеруге тәрбиелеу.Сабақтың көрнекілігі: интербелсенді тақта, слайдтар, сызбалар, суреттер, картотекалар.Сабақтың әдісі: оқыту, түсіндіру, сұрақ- жауап, ойынСабақтың түрі:аралас сабақІ. Ұйымдастыру кезеңі. Оқушыларды түгелдеу, оқушылардың зейіндерін сабаққа аудару.ІІ. Үй тапсырмасын сұрау кезеңі.Ауыз әдебиеті дегеніміз не? Ауыз әдебиетінің түрлерін ата. Тұрмыс салт жырлары дегеніміз неұрмыс салт жырларының  түрлерін ата.ІІІ. Жаңа түсінікті қалыптастыру кезеңі.-Балаларәптерлеріңе күн ретін жазыңдар. Бүгінгі сабағымыздың тақырыбын мына сөзжұмбақты шешу арқылы анықтайтын боламыз.
  М      
  А       
 Қ        
   А    


  Л   
   -    
 М    
  Ә    
   Т       
   е   
   л 

 
             
1. Жазылуы бірдей, мағыналары әр түрлі сөздер.3. Жылқы пірі4. Адамның түрлі көңіл күйін білдіретін сөздер.5. жеке затарға қойылатын атау.6.Балаға ең қымбат –7. Білім беретін мекеме.8. Бірнеше сөйлемнен құралып негізгі ойды білдіреді.10. Сиыр пірі.- Қандай сөз шықты? (Мақал - мәтел)- Бүгінгі біздің сабағымыздың тақырыбы – «Мақал- мәтел» екенендер мақал- мәтел білесіңдер ме?Білсеңдер қазір біз «Топтастыру» әдісі арқылы мақалдардың тақырыптарын анықтаймыз. Ол үшін әр тақырыпқа бір – бір мақал айтайық.
МақалМәтел
Еменнің иілгені – сынғаныКөппен көрген – ұлы той
Көрмес түйені де көрмес
Мақал мен мәтелді енді салыстырып көрейік. Ой қалай айтылған?                   Мақал                 Ортақ                 Мәтел                                 ауыз әдебиетінің бір түрі1.     Білгенге....Білмеске.... . 2. Өтірік .... өрге баспас. 3. Сөз...өтеді, таяқ ....өтеді.4. Тоқсан....сөздің тобықтай түйіні бар. 5. Ел үмітін ...ақтар. 6. Жігітті ....таңы. 7. Денсаулық – зор.....Кітаппен жұмыс. Интербелсенді тақтада орындалады.Мына мақал- мәтелдердің жалғасын тап.2.      Кісі елінде сұлтан болғанша, ....... .3.     Өнер алды - ...... .5.     Бірлік болмай, ....6.     Ерді намыс өлтірер,.... .1.     Қорқақ неден қорқады?3.     Оқусыз не жоқ? Білімсіз не жоқ?5.     Бір қазанға сыймайтын қандай бастар?6.     Тауық түс көре ме?7.     Көп түкірсе не болар?8.     Оқу түбі не?10.                                                                                                Жаманға неге күлме дейді?Сабақты қорытындылау.Сабақ «Орныңды тап » ойынымен аяқталады. Оқушыларға мақалдың әр сөзі беріледі. Өздері ойланып, қажетті орындарына тұрып, сол сөзден мақал құрайды. Мақалдың мазмұнын түсіндіреді.Үйге тапсырма. Бұрын көп айтылмаған бес мақал- мәтел жазып кел, жатқа айту.







































































География пән мұғалімі Турсунбаева К.ММақсаты: Оқушылардың пайдалы қазбалар, оларды пайдалану туралы түсінік қалыптастыруына ықпал ету. Оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерін, тілдерін дамыту, өздігінен білім алуға жағдай жасау.Бір-бірін сыйлауға, қарым-қатынас жасауға , ұйымшылдыққа тәрбиелеу.Сабақтың әдіс-тәсілі: орталықтарда жұмыс істеу, жұппен, топпен.                                                               Сәттілік тілеп сабақташынықтыру: алалар, бүгінгі сабақтың тақырыбы сұрақ түрінде тұр-Кім бұл сұраққа бірден жауап бере алады? Ендеше бұл сұраққа толық жауабын табу  үшін біз көп жұмыс істеуміз керек.-Біріншіден, менің сұрағыма жауап беріңдерші?-Ал, отынның қандай түрлерін білесіңдер?-Металды қайдан алады?-Оларды қайда пайдалынады?-Осылардың барлығын қалай атауға болады?-Бүгінгі сабақта біз әдеттегідей орталықтарда жұмыс жасап білім аламыз.-Бүгін біз 4 орталықпен жұмыс істеймізІІ «Ғылыми-ізденіс» орталығыӘр орталықта жұмыс істеген кейін тұжырым шығару. Өздерін бағалайды.Сергіту сәті: Қол көтерсем солтүстік                          Топ-топ бассам оңтүстік  Көрсетеді бағыттыИіліп сәлем берейік,Экватор белде депРефлексия :-Бүгін сабақта нені білдік?
- Қай орталықта қиын болды? Бағалау: Спикерлерге сөз беруҮй тапсырмасын беру: Мәтінді оқып , қосымша мәліметтер әкелу.       

50-ден астам пәндер бойынша материалдарды тегін жүктеп, сабақ барысында қолдануға болады

Сертификатты жеке кабинеттегі жетістіктерім бөлімінен жүктеп алуға болады

Материалды сайттан тегін жүктеу

Материал ұнаса парақшаңызға сақтап қойыңыз!

Өз пікіріңізді қалдыру үшін тіркелу қажет.

Олимпиада бітуіне қалды: