Қасенова Аяужан Мұратқызы

ШҚО, Тарбағатай ауданы, Шеңгелді ауылы

SMART технологиялардың білім берудегі мүмкіндіктері

«Smart», «Smart білім беру тұжырымдамасының» анықтамасы нақтыланады, мақсаты мен міндеттері белгіленеді. SMART-білім берудің негізгі қағидаттары, білім беру процесіндегі smart-ортаның қалыптасуы, сапалы Smart-оқыту мақсаты қарастырылады.

Түйін сөздер: смарт, смарт білім беру, цифрлық технологиялар, ақылды қоғам.

Қазіргі қоғам – ақпараттық қоғам. Ол байланыс техникасы мен құралдарының дамуымен сипатталады. Айналамыздағы заттар мен құрылғылар біздің өмірімізді жайлы, қауіпсіз және қызықты етеді. Қазіргі уақытта қоғамды ақпараттандыру деңгейі өсті, атап айтқанда: ақпарат пен ақпараттық технологиялар қол жетімді болды, бұл коммуникация деңгейін арттырады және жаһандық ақпараттық, соның ішінде білім беру ортасын құруға әкеледі.

Ақпараттық-коммуникациялық технологиялардың қарқынды даму толқынында "digital-буын" деп аталатындар өсті, ол үшін "озық" технологияларды пайдаланатын smart-құрылғылар мен гаджеттер өмір сүру кеңістігінің міндетті элементтері болып табылады. Мәселе туындайды: сымсыз желіге көшу, ақылды терминалдардың таралуы, SMART құрылғыларының дамуы оқу процесінде өзгерістерді қажет етеді. Оны қалай шешуге болады?

Білім беру - бұл мазмұн жағынан да, технология тұрғысынан да, оқыту тәсілдері жағынан да ең жылдам дамып келе жатқан салалардың бірі. SMART-технологиялардың енгізілуі адамдардың өміріне қалай оқуына, жұмысына, сондай-ақ өмір қағидаттары өзгертуде. Қазіргі уақытта "ақылды" құрылғылар мен гаджеттерді пайдалану қазіргі ұрпақ үшін міндетті атрибутқа айналды. SMART-технологиялардың дамуы күн сайын адамдардың өмірінде түрлі мүмкіндіктерді қолдануға әсер етіп жатыр. Уақыт өте келе технологиялар қоғам үшін және оларды білім беруде, ғылымда, өндірісте және т.б. әртүрлі салаларда енгізу үшін қол жетімді болады. Адамдар SMART технологияларын қаншалықты тез игере алады, бұл технологиялар болашақ жетістіктер үшін дамудың кілті бола ала ма, жоқ па, соған байланысты. Осылайша, SMART технологиялары болашақтың технологиясы деп айтуға болады және адамзат әлемдегі тұрақты өзгерістерге бейімделіп, дайын болуы керек.

SMART (ағылшын тілінен аударғанда ақылды немесе интеллектуалды дегенді білдіреді), ең алдымен, бірлескен қызмет процесінде коммуникациялық технологиялардың болуымен ерекшеленеді, бұл тек білім беру процесін ғана емес, сонымен бірге басқа да қызмет түрлерін айтарлықтай өзгертеді. Сонымен қатар, SMART-білім беруде электрондық технологияларды пайдалану жеке оқыту үдерісімен үйлеседі және ойлау мен шығармашылықтың дамуына ықпал етеді.
Smart білім беру тұжырымдамасы – үлкен көлемдегі әр түрлі білім ресурстарының (аудио,видео) тыңдаушыға қажетінше оңай әрі жылдам, ыңғайлы түрде жеткізілуі. Сонымен қатар Smart білім беру оңай басқарылатын және әрдайым сыртқы білім ресурстарымен толығып отыратын болуы тиіс.

Smart education барлық білім беру үдерістерін және осы үдерісте қолданылатын барлық әдістер мен технологияларды түгелдей жаңартуды жүзеге асырады және ақылды тақта, ақылды экран, кез келген жерден интернетке қосылу сияқты жаңа технологиялардың туындауына себеп болады.Осы пайда болған жаңа технологиялар контентті жасақтап, жүйелеп,пайдаланушыға жеткізеді. Соның арқасында білім беруді жүзеге асыру тек аудиторияда ғана емес, кез- келген жерде: үйде немесе мұражай, кафе сияқты қоғамдық жерлерде де мүмкін болады.

Яғни білім беру үдерісінің кез келген қатысушысы (студент пен оқытушы) интернет желісі арқылы ортақ контентті белсенді пайдалана алады.

1. Ақылды қоғам туралы көзқарастар

SMART-технологиялар білім беру саласында қолданыла бастағанда, мұғалімдер, ата-аналар, тәрбие, экономика перспективалары үшін де түрлі мүмкіндіктер ашыла бастады. Қазіргі уақытта оқушылар заманауи технологияларды, атап айтқанда мобильді құрылғыларды, планшеттерді, компьютерлерді және т.б. игереді. Сабақта оқытудың тиімділігі - жаңа технологияларды, атап айтқанда ақпараттық-коммуникациялық, аудиовизуалды технологияларды пайдалану болып табылса, қазіргі оқушылар үшін бұл үлкен қызығушылық тудырады.

Бүгінгі таңда көптеген мемлекеттер SMART - білім беруді дамытуға бағыт алды. Біз смарт технологиялармен өзара әрекеттесу үшін қарастыратын бірінші сала білім болады. Интерактивті мультимедиялық платформалардың пайда болуы оқытудың тиімділігін арттыруға ықпал етеді, ал жоғары технологиялық жүйелер сапалы ақпарат алуға мүмкіндік береді, олар тандемде өзара әрекеттесіп, білім алудың балама әдістеріне қарағанда үлкен нәтиже мен артықшылық береді. Айта кету керек, бұл қоғамды ақпараттандыруда және оның жаңа деңгейге өтуінде үлкен рөл атқаратын білім беруді ақпараттандыру. Мұны қоғамды дамытудың жаңа тәсілін белсенді енгізетін ұлттық бағдарламалар растайды. Бұл тәсілді шартты түрде екі бағытқа бөлуге болады: білім беру процесін компьютерлендіру және білім беру мекемесінің бизнес-процестерін автоматтандыру.

Бірінші бағыт бізге оқытудың әртүрлі түрлерін қолдану туралы айтады: Қашықтан, мобильді, электронды, машиналық. Білім беру процесіне жаңғыртудан алынған ақпаратты түсінуге және өңдеуге үлкен артықшылық береді.

Екінші бағыт біз үшін өте маңызды және өзекті болып табылады, бұл білім беру және ғылыми процестің сапасына әсер етеді, бұл барлық жерде жаппай жоғары білім алуды және білім беру мекемесін ұйымдастыруға материалдық шығындарды азайтуды білдіреді. Бұл бағыттар болашақ білім берудің жаңа деңгейге көтерілуіне толық кепілдік береді және тез қадамдар жасайды. Осы бағыттарды пайдалану жеткілікті уақыт пайдаланылған алдыңғы қатарлы мекемелердің құрылуына жақындауға үлкен серпіліс береді.

Сондықтан қоғамның болашақ ілгерілеуі ақпараттың қандай жолдармен өндірілетініне, өңделетініне және игерілуіне байланысты болады. Ал білім-ақпарат алу жүйесі. Ақылды технологиялар осы жүйенің құралы болуы керек. Әйтпесе, егер адамдар әлі де көптеген ақпаратпен прогрессивті және тиімді жұмыс істеуге дайын болмаса, қоғамның жаңа кезеңге өтуі мүмкін емес. Осылайша, біз ақылды технологиясыз білім беру дами алмайтынына көз жеткіздік. Сондай-ақ қоғамға әсер ете алмайды.

Бүгінгі таңда технологиялар тек өздерінің дамуы тұрғысынан ғана емес, сонымен қатар оларды қоғамның экономикалық және әлеуметтік міндеттерін шешуде қолдану мүмкіндігі ретінде қарастырылады.

SMART-білім берудің негізгі қағидаттарына мыналар жатады:

1. Білім беру бағдарламасында оқу міндеттерін шешу үшін өзекті мәліметтерді пайдалану: Білім берудегі және кез-келген кәсіби қызметтегі ақпараттық ағынның жылдамдығы мен көлемі тез өсуде, қолданыстағы оқу материалдары оқушыларды практикалық мәселелерді шешуге дайындау үшін нақты уақыт режимінде түсетін мәліметтермен толықтырылуы керек.

2. Білім алушылардың өзіндік танымдық, зерттеу, жобалау қызметін ұйымдастыру. Бұл қағида балаларды қойылған міндеттерді шешудің шығармашылық ізденісіне, дербес ақпараттық және зерттеу қызметіне дайындауда басым болып табылады.

3. Таратылған оқу ортасында оқу процесін жүзеге асыру. Білім беру ортасы оқу орнының аумағымен немесе қашықтықтан оқыту жүйесінің шегімен шектелмеуге тиіс. Оқу процесі үздіксіз болуы керек.

4. Икемді білім беру траекториялары, оқытуды даралау. Білім беру іс-әрекетінің әртүрлілігі студенттерге білім беру бағдарламалары мен курстарын оқып-үйренуге, олардың денсаулық мүмкіндіктеріне, материалдық және әлеуметтік жағдайларына сәйкес оқу процесінде құралдарды қолдануға кең мүмкіндіктер беруді талап етеді.

Smart-технологиялар білім мен ақпаратқа негізделген. Бұл технологиялар оқытудың заманауи тәсілдерін іске асыруға мүмкіндік береді, сонымен бірге оқыту процесінде инновациялар, сондай-ақ ғаламдық интернет желісі қолданылады, бұл олардың әртүрлілігі мен үнемі жаңаруын ескере отырып, жүйелік көпөлшемді көзқарас, сондай-ақ оқу пәндерін оқу негізінде кәсіби дағдыларды алуға мүмкіндік береді.Осы күнге дейін мұғалім оқушы үшін білім алудың жалғыз көзі болып келді және ол қосымша мағлұматтарды кітапханадағы кітаптардан немесе тек нақты бөлінген күндер мен сағаттарда теледидардан сирек көрсететін ғылыми-танымдық бағдарламалардан қосымша ақпарат ретінде алды. Қазіргі уақытта білім тек мұғалімнен оқушыға ғана емес, сондай-ақ оқушылар арасында да әртүрлі тәсілдермен беріліп жүр, яғни ол білімнің жаңа деңгейін құруға мүмкіндік беріп отыр. Оқытуда жаңа білім беру технологиялары белсенді түрде қолданыла бастады, ал мұғалімдер білімдерін тек сыныптарға ғана емес, сонымен қатар өз әріптестерімен де бөлісуге қабілетті деңгейге жетті. Өзара оқыту қазіргі уақытта мұғалімдердің педагогикалық дағдыларын жетілдіру жүйесіндегі жаңа кезең болып табылады және бұл біз үйренген тәлімгерлік емес, бұл өзара тиімді ынтымақтастық.

2. Smart-оқыту мақсаты

Smart-оқытудың ең басты мақсаты –бәсекеге қабілетті жоғары білім беру есебінен білім алушылардың білім деңгейін: әріптестік, қарым-қатынастық, әлеуметтік жауапкершілік, сыни тұрғысынан ойлауға бейімділік және мәселелерді тез әрі сапалы шешуге дайындау, білім беру үдерісін электрондық ортаға көшіру арқылы оқытудың тиімділігін арттыру болып табылады.

Білім беру шекарасы кеңейіп білім алушылар саны көбейіп қана қоймай, уақыт және орынға байланысты шектеулер болмайды. Білім беруді кез-келген жерде кез-келген уақытта ұйымдастыруға мүмкіндік туғызады.

ХХІ ғасырдағы адам үшін қажетті құндылықтар, білім мен дағдыларға негізделген электрондық ортадағы мұғалімнің кәсіби және ақпараттық құзыреттіліктерін дамытуға жәрдемдесу .

Smart-оқытудың негізгі идеясы – ол адамды өмірге және жұмысқа дайындық жасауға мүмкіндік беретін білім қоғамы. Smart-оқыту сізге қандай салада білімді жетілдіру керек екендігін өзіңізге таңдауға мүмкіндік береді.

Дегенмен, мұғалімдер бүгінгі таңда Smart-оқытуға қаншалықты дайын және ауылдық жерлерде қаншалықты қол жетімді деген сұрақ туындайды:?

Мұғалімдерді оқыту орталықтары тренерлері осы оқыту технологиясын меңгеруге қалай көмектесе алады?

Smart-оқыту білімнің жаңартылған мазмұнына мұғалімдер үшін қаншалықты сәйкес келеді?

Қазіргі уақытта жаңа ақпаратты байланысқа және аудиовизуалды технологияларға көбірек қызықтыру ұсынылып отыр. Зияткерлік технология - оқытудың жеңілдетілген әдісі болып табылады. Ол сабақта немесе аудиторияда шағын сынып оқушыларымен жұмыс істеуге, сондай-ақ әртүрлі анықтамалық және электрондық кітаптарға қол жеткізуге мүмкіндік беретін қарапайым процесс. Зияткерлік технологияларды пайдалану дәрісті неғұрлым серпінді етеді, мотивацияны ынталандырады, сондай-ақ мұғалімге, қоғамға сәйкес сапалы білім алуға мүмкіндік береді.Интерактивті оқыту технологияларын пайдалану интерактивті тақталарды, проекторларды, компьютерлерді және бағдарламалық қамтамасыз етуді үнемдеуді қамтиды. Бұл кешенді пайдалану дәстүрлі мультимедиалық мазмұнды реттеуге мүмкіндік береді.

Қорытынды

Қорыта келгенде, смарт-білім беруді электронды оқыту (e-learning) тәжірибесін меңгермей, білім беру жүйесіне енгізу мүмкін емес. Смарт технологияны қолданып, сабақты ұтымды жүргізу оқытушыдан терең білімділікті, оқу процесін шеберлікпен ұйымдастыруды талап етеді. Мұндай сабақ материалдары әр алуан ғылымдағы өзара байланыстарды оқушылардың зерделеуіне, олардың білімін арттыруға мүмкіндік береді. SMART білім беру өзгермелі әлем жағдайында тұлғаның даму деңгейін көтеріп, мүмкіншіліктерін кеңейтуге жағдай жасайды. Халықтың әлеуетін арттырып, сауатын ашуға таптырмас құрал. Смарт теxнологиялардың өмірге келуімен көптеген жаңа мамандықтар пайда болды, мыңдаған адамдар жұмыспен қамтылды, бәсекеге қабілеттілік артты. Елдің әл-ауқатын көтеріп, саналы ұрпақ тәрбиелеу үшін ең алдымен сапалы білім керек.

Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:

1. Тихомиров В. П., Тихомирова Н. В. Smart-education: новый подход к развитию образования //http://www.elearningpro.ru/forum/topics/smart-education.
2. Smart-технологии в высшем образовании / [Электронный ресурс]. – http://library.fa.ru/exhib.asp?id=199
3. Smart-технологии изменят систему образования / [Электронный ресурс]. –http://www.trainings.ru/library/education_experience/?id=14024

4. Kudryavtseva M.E. Humanitarian aspects of education, creativity and personal freedom: Collection of articles /. – M.: Direct
Media, – 2014.
5 . Zavrazhin A.V. SMART as the key directions of scientific and technical process / SMART: content and features penetration into
modern society. Monograph. – M.: MESI, – 2015.