"Ыстық су мен салқын суды араластыру арқылы жылу мөлшерін анықтау"

Сабақ негізделген оқу мақсаттары

8.3.2.8 – жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;

8.1.3.2 – тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтау

Сабақ нәтижесі:

Оқушылардың барлығы мынаны орындай алады:

Өлшеу құралдарының бөлік құнын анықтай алады;

Құрал көрсеткішін анықтай алады;

Физикалық шамаларды анықтау үшін тікелей өлшемді қолдана алады;

Қауіпсіздік техникасы талаптарына орай жұмыс жасай алады.

Оқушылардың көбісі мынаны орындай алады:

ХБЖ-да есептеулер орындай алады;

Ыстық судың берген және суық су қабылдаған жылу мөлшерін салыстырып, талдау қорытындысын жаза біледі.

Оқушылардың кейбіреуі мынаны орындай алады

Ыстық судың берген және суық су қабылдаған жылу мөлшері тең дәрежеде болуы керек екенін,энергияның сақталу заңын орындалатынын болжай алады салыстырып, талдау қорытындысын жаза біледі.

Бағалау критерийі

1. Жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттейді.

2. Жылулық тепе-теңдік формуласын есептеулер жүргізуде дұрыс қолдана алады.

3. Физикалық құрал-жабдықтармен өлшеу жұмыстарын жүргізе алады.

4. Тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтай алады.

Тілдік құзіреттілік

Оқушылар білуі тиіс:

Оқушылар температуралары әр түрлi суды араластырғандағы жылу мөлшерлерін ауызша болжау. Тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды жазу.

Пәнге тән лексика мен терминология:

Жылулық энергия, жылулық тепе-теңдіктің температурасы, термометр, жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңы.

Диалог пен жазу үшін пайдалы сөздер мен тіркестер:

Тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторлар.................

Жылулық тепе-теңдік деп....................

Ресурстар

Оқулық, суреттер, топқа бөлуге арналған кеспе қағаздар  және  әртүрлі  заттар, топтық тапсырмалар, кері байланыс, стикер.

Әдіс-тәсілдер

Сұрақ-жауап, әңгімелеу, түсіндіру, ойын, көрнекілік. Рефлексия.

Пәнаралық байланыс

Өлшеу нәтижелерінің мәндерін инженерлік калькулятордың көмегімен дұрыс есептей білу, теңдеуді шешу, салыстырмалы қателікті есептеу және сандарды жуықтауды дұрыс орындау.

Алдыңғы оқу

Жылу мөлшері мен меншікті жылу сыйымдылықтың физикалық мағынасын және салыстырмалы қателік пен абсолют қателік ұғымын біледі.

Сабақтың жоспары

Жоспарланғанууақыт

Сабақ барысы :

Сабақтың басы

2 мин

8 мин

10мин

Сабақтың ортасы

15 мин

Сыртқы интеграция (Өзін-өзі тану сабағының әдістемелік тәсілдерін қолдану)

1. Ұйымдастыру кезеңі. (5 «Т» , талап, тәртіп, тазалық, тыныштық, татулық сақтау)

Қауіпсіздік техникасын еске түсіру

2. Үй тапсырмасын тексеру.

1) Жылулық қозғалыс- молекулалар мен атомдардың хаостық қозғалыстарын айтады.(Тепловое движение. Thermal motion.)

2) Температура- заттың жылулық күйін сипаттайтын физикалық шама.(Temperature. )

3) Ішкі энергая- заттарды құрайтын барлық бөлшектердің кинетикалық энергияларымен олардың потенциалдық энергияларының қосындысы (Internal energy.Внутренная энергия)

4) Жылу мөлшері – жылу алмасу процесінде туындайтын ішкі энергия өлшемі.( Количество теплоты.Quantity of heat)

5) Заттың меншікті жылу сыйымдылығы нені көрсетеді?

Заттың меншікті жылу сыйымдылығының бірлігі қандай?Денені суытқандағы жоғалтқан жылу мөлшерін қай формуламен есептеуге болады?

6) Энергияның айналуы және сақталу заңы -табиғатта орын алатын барлық құбылыстарда энергия жойылмай сақталады және бір түрден екінші түрге айнала алады. (Energy saving and Conservation laws)

Ішкі энергиямыздың артуы ,бұл біздің сүйіспеншілігіміз болып табылады.

Жылулық қозғалыс, температура, ішкі энергия,жылу мөлшері, энергияның айналу және сақталу заңын қорыта келе.

Жылылық адамдар арасындағы сыйластық, кең пейілділік, жанашырлық,мейірімділік.

Температура сүйінпеншілік әр түрлі қалыпты қабылдауы, ішкі энергия ол дүниені өзгертуге бейім өмір беруші және демеуші қуатты энергия.Адам сүйіспеншілік энергиясын өткізеді.

«Табиғаттағы барлық жылу - күннен, өмірдегі барлық жылу адамнан» дегендей әрбір адамның жүрегінде жылуы болса бір – біріне мейірімді, жанашыр,қайырымды , бауырмал, тату болса әлемдегі адамдардың барлығы қуанышта , бақытты өмір сүреді.Балалар күнді барлықтарымыз білеміз. Күн жер бетіне адамдарға, өсімдіктерге, жануарларға , жарық пен жылу береді. Өздеріңді күнге теңеп көріңдерші.Сендер күн шуағындай табиғатқ,жануарларға,жан – жағыңыздағы адамдарға мейірімді, бауырмал,риясыз жақсылық жасасаңдар , жер беті, адамзат түгелі құлпырып, жанарланып тұрады. Ол сендердің сәулелеріннің,яғни жан – жылуларыңның арқасында.

• Балалар, күн жүйесіндегі бірқатар аспан денелерінің

табиғаты туралы не білеміз? Күн жүйесіндегі аспан денелерін қандай жалпыдамзаттық құндылықтармен байланыста қарауымызға болады?

• Ақиқатпен байланыстыруға болады. Себебі, ақиқат –

жалғыз. Күн жалғыз. Күн риясыз сүйіспеншілік көзі. Ақиқат – өмір қуатының өн бойынан өтетін парасатты барлық болмыстың бастапқы табиғаты.

Күн ақиқат, ай ақиқат. Шындық ақиқатта жатыр. Ақиқатсыз шындық жоқ.

Біздің айналамызда, әлемде күн мен ай, жұздыз сияқты адами қасиетін риясыз төгіп жүрген адамдар бар. Біздің өміріміз сондай адамдармен көрікті.

• Балалар, Күн жерге не үшін қажет, одан қандай пайда түседі деп ойлайсыңдар?

Күн, ай, жұлдыз өздерін қызмет ету жолында құрбан ете отырып, адамдарға өз жылуын беріп, оның орнына ешнәрсені талап етпей, шаршамастан адам үшін қызмет етеді. Күн өз жылуын, жарығын жер бетіндегілердің бәріне береді. Жер еш тынбастан, жыл мезгілдерін әкелуден шаршамай айналып тұрады.

Ақиқат - құндылықтың түп тамыры.

Үнемі - түп тамырды сүйіспеншілікпен (су) суарып отыру керек. Ақиқатпен жүріп әр затқа сүйіспеншілікпен қарайтын болсақ, дұрыс әрекет (ол ағаштың діңі) болады. Дұрыс әрекет болса, ішкі жан дүниемізде тыныштық (оны ағаштың жапырақтарына теңеуге болады) орнайды. Егерде өзіміздің ішкі сезімдерімізді басқара білсек, әр уақытта ар - ұждан даусымен өмір сүрсек, адам еш уақытта ешкімге, ешнәрсеге қиянат жасай (ағаштың жемісі) алмайды7

Жылулық тепе-теңдікті түсіндір.

Оқушылар екі немесе бірнеше денелердің жылу алмасуы кезінде аса қызған дененің(денелердің) беретін жылу мөлшері азырақ қызған дененің(денелердің) алған жылу мөлшеріне тең болатынын түсіну керек(егер жылудың шығыны болмаса):

∣∣Qберген∣∣=∣∣Qалған∣∣.

4. Ой қозғау. Нақты тәжірибелерде аса қызған дененің(денелердің) берген жылу мөлшері азырақ қыздырылған дененің(денелердің) алған жылу мөлшеріне тең болмаудың себебі неде?

Оқушылардан ауызша болжам жасауларын сұрайды.

5. Мақсатты болжау. Оқушылармен бірге сабақ мақсаты анықталады:

• жылу құбылыстарындағы энергияның сақталу және айналу заңын зерттеу;

• тәжірибені жүргізуге әсер ететін факторларды анықтау.

 Берілген теңдік жылу балансының теңдеуі деп аталады және жылу алмасу кезінде энергияның сақталу заңын өрнектейді.

∣∣Qберген∣∣>∣∣Qалған∣∣.

Зертханалық жұмыс №1

Тақырыбы: Әр түрлі температурадағы суды араластырғандағы жылу мөлшерін салыстыру.

Жұмыстың мақсаты: жылу алмасуда ыстық судың берген және жылу судың алған жылу мөлшерін анықтау және алынған нәтижені түсіндіру.

Приборлар мен материалдар: өлшеуіш цилиндр, термометр, калориметр, ыстық суы бар шайнек, стакан.

Жұмыстың барысы:

Массасы 100 г ыстық суды сыртқы ыдыстың ішіне қойылған калориметрдің ішкі ыдысына құйыңдар. Ыстық судың t₁ температурасын өлшеңдер.

Стаканға дәл сондай суық су құйып және оның t₂ температурасын өлшеңдер.

Ыстық суы бар ыдысқа абайлап суық су құйып, алынған қоспаны термометрмен араластырып және оның t температурасын өлшеңдер.

Ыстық судың, қоспаның t температурасына дейін суығанда, берген жылу мөлшерін формуласымен және суық судың осы t температураға дейін жылығанда алған жылу мөлшерін формуласымен есептеңдер.

Өлшеудің және есептеудің нәтижесін кестеге жазыңдар:

Ыстық су берген жылу мөлшерін суық су ылған жылу мөлшерімен салыстырыңдар да тиісті тұжырым жасаңдар.

Эксперименттің салыстырмалы қатесін мына қатыспен бағалаңдар.

ε=Q₂-Q₁/Q₂

Тұжырым жасаңдар.

Қорытындылау.

Бағалау

Топтық жұмысқа арналған ресурстар

5. Шығармашылық әрекет. Топтық жұмыс.

Әр топқа тапсырмалар беру

1топ.

Калориметр құрылысы

2топ.

Бөлік құнын анықтау

3топ

Жұмыс барысы

4 топ.

Есептеу нәтижелері

4. Сабақты бекіту. Баяу музыка қойылады.

Оқушылар екі топқа бөлінеді.Бірінші топ құралдармен, ал екінші топ компьютерде зертханалық жұмыс орындайды.

«Температуралары әр түрлi суды араластырғандағы жылу мөлшерлерін салыстыру»

Тапсырманы аяқтаған соң оқушылардың жауаптарына қарай кері байланыс ұйымдастырылады.Оқушылар жылу алмасу кезінде жылудың бір бөлігі қоршаған ортаға, ал бір бөлігі – жылу алмасу жүретін ыдысқа берілетінін түсінуі тиіс. Зертханалық жұмыс жасау.

.

Калориметр, суық суы бар ыдыс, термометр, сыныпқа бір ыстық суы бар шәйнек

Қосымша1

Аяқталуы

Сабақты бекіту

5 минут

7)Ой қорыту.

Әр топтан оқушылар өз қорытындысын айтады.

Негізі ∣∣Qберген∣∣=∣∣Qалған∣∣ тең болу керек сыртқы ортаға және аспаптың қателігіне байланыс тең болмай отыр.Тең болу үшін вакуумда орындау қажет.

Адамда сүйіспеншілік, материалдық құндылықтары басым болған жағдайда жылу мөлшері көп болады.

Ал өмірмен байланыстыратын болсақ дұрыс әрекет,жағымды әрекет жасамағандықтан жылу мөлшері тең болмай тұр.

6. Үйге тапсырма:

Жылу мөлшері. Меншікті жылусыйымдылық тақырыбын қайталау.

Бүгінгі сабақта алған жақсы қаситтерімізді жүрегімізге сақтап алайық!

Қосымша2

.