ЗАМАНАУИ КОЛЛЕДЖДІ ТИІМДІ БАСҚАРУ: САПАЛЫ БІЛІМ МЕН ТҰРАҚТЫ ДАМУДЫҢ НЕГІЗГІ ФАКТОРЛАРЫ

ЗАМАНАУИ КОЛЛЕДЖДІ ТИІМДІ БАСҚАРУ: САПАЛЫ БІЛІМ МЕН ТҰРАҚТЫ ДАМУДЫҢ НЕГІЗГІ ФАКТОРЛАРЫ

Аннотация

Мақалада техникалық және кәсіптік білім беру ұйымын заманауи басқарудың негізгі бағыттары қарастырылады. Колледж директорының стратегиялық басқарудағы, білім сапасын қамтамасыз етудегі, педагогикалық ұжымның кәсіби дамуын ұйымдастырудағы, студенттер үшін қолайлы білім беру ортасын қалыптастырудағы және әлеуметтік серіктестермен байланысты нығайтудағы рөлі сипатталады. Сонымен қатар басқару үдерісіне цифрлық технологияларды енгізу, командалық басқару, ішкі бақылаудың тиімді жүйесін қалыптастыру және колледждің тұрақты дамуын қамтамасыз ету мәселелеріне назар аударылады.

Түйін сөздер: колледж, басқару, директор, техникалық және кәсіптік білім, білім сапасы, стратегиялық жоспарлау, педагогикалық ұжым, цифрландыру, көшбасшылық, әлеуметтік серіктестік.

Кіріспе

Қазіргі кезеңде техникалық және кәсіптік білім беру жүйесіне қойылатын талаптар жыл сайын өзгеріп келеді. Еңбек нарығының жаңаруы, жаңа технологиялардың енгізілуі, жұмыс берушілердің талаптарының өзгеруі және білім алушылардың қажеттіліктерінің артуы колледж басшылығынан жаңа басқару тәсілдерін талап етеді.

Колледжді басқару – тек әкімшілік міндеттерді орындау немесе құжаттардың уақытылы жүргізілуін бақылау емес. Ол – білім беру ұйымының даму бағытын айқындау, педагогикалық ұжымның әлеуетін тиімді пайдалану, білім сапасын арттыру және студенттердің кәсіби қалыптасуына қолайлы жағдай жасау үдерісі.

Осы тұрғыдан алғанда колледж директорының басқарушылық қызметі оқу орнының жалпы даму нәтижесіне тікелей ықпал етеді.

1. Колледж директоры – оқу орнының стратегиялық көшбасшысы

Заманауи директор ең алдымен оқу орнының болашағын көре алатын стратегиялық көшбасшы болуы қажет.

Стратегиялық басқару барысында колледждің қазіргі жағдайы талданып, даму перспективалары анықталады. Бұл ретте мынадай сұрақтарға жауап іздеу маңызды:

• Колледждің қазіргі жетістіктері қандай?

• Қандай мәселелер шешуді қажет етеді?

• Білім сапасын қалай арттыруға болады?

• Еңбек нарығына қандай мамандар қажет?

• Педагогтердің кәсіби әлеуетін қалай дамытуға болады?

• Колледждің материалдық-техникалық базасын қалай жетілдіруге болады?

• Әлеуметтік серіктестермен байланысты қалай нығайтуға болады?

Осы сұрақтарға нақты жауап беру колледждің даму жоспарын тиімді құруға мүмкіндік береді.

Стратегиялық басқарудың басты ерекшелігі – күнделікті мәселелерді шешумен қатар, оқу орнының бірнеше жылдық даму бағытын алдын ала айқындау.

2. Білім сапасын басқару

Колледж қызметінің негізгі нәтижесі – білім алушының сапалы даярлығы.

Сондықтан директор үшін білім сапасын бақылау ғана емес, оның тұрақты жақсаруына жағдай жасау маңызды.

Білім сапасын басқару барысында:

• білім алушылардың оқу жетістіктерін талдау;

• оқу бағдарламаларының орындалуын бақылау;

• педагогтердің сабақ беру сапасын зерделеу;

• өндірістік оқыту мен кәсіптік практиканың тиімділігін бағалау;

• жұмыс берушілердің пікірін ескеру;

• білім алушылардың қанағаттану деңгейін анықтау

сияқты жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуі қажет.

Бақылаудың мақсаты тек кемшілікті анықтау емес, анықталған мәселенің себебін тауып, оны жою жолдарын белгілеу болуы тиіс.

3. Педагогикалық ұжымды басқару

Колледждің басты ресурстарының бірі – оның педагогикалық ұжымы.

Басшының міндеті педагогтерге тек тапсырма беру емес, олардың кәсіби мүмкіндіктерін ашуға жағдай жасау.

Ол үшін:

• педагогтердің біліктілігін арттыру;

• тәжірибе алмасу;

• тәлімгерлік жүйесін дамыту;

• ашық сабақтар өткізу;

• шығармашылық жобаларды қолдау;

• педагогтердің кәсіби бастамаларын ынталандыру;

• әдістемелік бірлестіктердің жұмысын жетілдіру

сияқты бағыттарға назар аудару қажет.

Ұжымда өзара сенім мен кәсіби ынтымақтастық қалыптасқан жағдайда ортақ мақсатқа жету де жеңілдейді.

Сондықтан тиімді басшының маңызды қасиеттерінің бірі – адамдармен жұмыс істей білу.

4. Командалық басқару – заманауи басқарудың негізі

Колледждегі барлық мәселені бір адамның шешуі мүмкін емес. Сондықтан басқару үдерісінде командалық тәсілдің маңызы жоғары.

Директор орынбасарларымен, бөлім меңгерушілерімен, педагогтермен, өндірістік оқыту шеберлерімен және студенттік өзін-өзі басқару өкілдерімен бірлесіп жұмыс істеуі қажет.

Командалық басқару:

• ортақ мақсат қалыптастыруға;

• міндеттерді нақты бөлуге;

• жауапкершілікті арттыруға;

• тәжірибе алмасуға;

• тиімді шешім қабылдауға

мүмкіндік береді.

Бұл ретте әр қызметкердің өз міндетін ғана орындауы емес, колледждің жалпы нәтижесіне жауапкершілікпен қарауы маңызды.

5. Директор мен педагог арасындағы тиімді коммуникация

Басқарудың сапасы коммуникацияның сапасына тікелей байланысты.

Педагог өз пікірін ашық айта алатын, ұсыныс енгізе алатын және басшылық тарапынан қолдау көретін ортада кәсіби белсенділік артады.

Сондықтан колледж директоры:

• қызметкерлерді тыңдай білуі;

• ұсыныстарға назар аударуы;

• сын-пікірді конструктивті қабылдауы;

• мәселелерді дер кезінде талқылауы;

• қабылданған шешімдердің себептерін түсіндіруі

қажет.

Басшы мен ұжым арасындағы сенім – оқу орнының тұрақты дамуының маңызды шарттарының бірі.

6. Студент – колледж қызметінің негізгі субъектісі

Колледждегі басқару шешімдерінің түпкі нәтижесі студенттің білім алуына және кәсіби қалыптасуына әсер етеді.

Сондықтан директордың басқару жүйесінде студенттердің пікірін ескеру маңызды.

Бұл үшін:

• студенттік өзін-өзі басқаруды дамыту;

• студенттермен кездесулер өткізу;

• ұсыныстар мен сауалнамалар ұйымдастыру;

• студенттердің әлеуметтік және шығармашылық жобаларын қолдау;

• қолайлы психологиялық және білім беру ортасын қалыптастыру

қажет.

Студент өзін колледж өмірінің толыққанды мүшесі ретінде сезінген жағдайда оның оқу орнына деген жауапкершілігі де артады.

7. Цифрлық технологияларды басқаруға енгізу

Қазіргі колледжді тиімді басқаруды цифрлық технологияларсыз елестету қиын.

Цифрлық құралдарды:

• оқу үдерісін бақылауда;

• құжат айналымында;

• ақпарат алмасуда;

• білім сапасын талдауда;

• студенттер мен ата-аналармен коммуникацияда;

• педагогтердің кәсіби дамуын ұйымдастыруда

тиімді пайдалануға болады.

Алайда цифрландырудың мақсаты технологияны қолданудың өзі емес. Оның негізгі мақсаты – басқару үдерісін жеңілдету, ақпаратты жедел алу және дұрыс шешім қабылдауға қажетті деректермен қамтамасыз ету.

8. Әлеуметтік серіктестік және жұмыс берушілермен байланыс

Техникалық және кәсіптік білім беру ұйымы еңбек нарығымен тығыз байланыста болуы қажет.

Колледж бен жұмыс берушілер арасындағы серіктестік:

• білім беру бағдарламаларын жетілдіруге;

• өндірістік практиканы ұйымдастыруға;

• заманауи құрал-жабдықтарды пайдалануға;

• мамандарға қойылатын талаптарды анықтауға;

• студенттердің кәсіби дағдыларын дамытуға

мүмкіндік береді.

Сондықтан колледж директоры әлеуметтік серіктестермен тұрақты байланыс орнатуға және өзара тиімді ынтымақтастықты дамытуға ерекше көңіл бөлуі тиіс.

9. Материалдық-техникалық базаны дамыту

Сапалы техникалық және кәсіптік білім беру үшін заманауи материалдық-техникалық база қажет.

Колледж басшылығы:

• оқу шеберханаларының жағдайын;

• зертханаларды;

• компьютерлік кабинеттерді;

• арнайы құрал-жабдықтарды;

• қауіпсіздік талаптарын;

• колледж аумағының жағдайын

үнемі назарда ұстауы қажет.

Материалдық базаны дамыту кезінде ең алдымен білім беру нәтижесіне әсер ететін басым бағыттарды анықтап, қолда бар ресурстарды тиімді пайдалану маңызды.

10. Тәрбие жұмысы мен басқарудың өзара байланысы

Колледж директоры үшін білім беру мен тәрбие жұмысын біртұтас жүйе ретінде қарастыру маңызды.

Студенттің кәсіби білімімен қатар:

• азаматтық жауапкершілігі;

• патриоттық сезімі;

• еңбек мәдениеті;

• құқықтық сауаттылығы;

• қарым-қатынас мәдениеті;

• әлеуметтік белсенділігі

қалыптасуы қажет.

Сондықтан колледж басшылығы тәрбие жұмысының мазмұнын студенттердің қазіргі қажеттіліктерімен байланыстырып, олардың қоғамдық және шығармашылық бастамаларын қолдауы тиіс.

11. Ішкі бақылаудан – ішкі даму жүйесіне

Басқаруда бақылаудың орны ерекше. Бірақ бақылау тек тексеру және есеп берумен шектелмеуі қажет.

Тиімді бақылау үш кезеңнен тұрады:

Біріншісі – анықтау.
Қазіргі жағдайды нақты бағалау.

Екіншісі – талдау.
Мәселенің себептерін анықтау.

Үшіншісі – жетілдіру.
Мәселені шешуге бағытталған нақты шараларды белгілеу.

Осы тәсіл арқылы бақылау жазалау құралы емес, даму құралына айналады.

12. Тиімді директордың басқару қағидалары

Заманауи колледж директорына қойылатын негізгі басқару қағидаларын төмендегідей жүйелеуге болады:

1. Нақтылық – шешімдер нақты мақсат пен деректерге негізделуі керек.

2. Жауапкершілік – әр міндеттің орындаушысы мен нәтижесі анық болуы қажет.

3. Ашықтық – ұжыммен коммуникация түсінікті әрі жүйелі болғаны маңызды.

4. Әділдік – қызметкерлер мен білім алушыларға қойылатын талаптар бірізді болуы тиіс.

5. Командалық жұмыс – маңызды шешімдерде ұжымның әлеуетін пайдалану.

6. Үздіксіз даму – колледждің де, педагогтің де тұрақты дамуына жағдай жасау.

7. Студентке бағдарлану – басқарудың түпкі нәтижесін білім алушының жетістігімен байланыстыру.

Қорытынды

Заманауи колледжді басқару – күрделі әрі көпқырлы үдеріс. Директордың қызметі әкімшілік міндеттерді орындаумен ғана шектелмей, оқу орнының стратегиялық дамуын қамтамасыз етуге бағытталуы тиіс.

Тиімді басқару жүйесінің негізінде нақты мақсат, кәсіби команда, сапалы коммуникация, білім алушыға бағдарлану, деректерге негізделген шешім, әлеуметтік серіктестік және үздіксіз даму қағидалары жатыр.

Колледж директорының басты міндеттерінің бірі – педагогтердің кәсіби әлеуетін тиімді пайдаланып, студенттердің сапалы білім алуына және тұлғалық дамуына жағдай жасау.

Басқару нәтижесі тек құжаттардың дұрыс жүргізілуімен немесе өткізілген іс-шаралардың санымен өлшенбейді. Оның нақты нәтижесі – білім сапасының жақсаруы, педагогтердің кәсіби өсуі, студенттердің жетістігі, жұмыс берушілермен тиімді серіктестік және колледждің тұрақты дамуы.

Сондықтан қазіргі колледж директоры басқарушы ғана емес, стратег, көшбасшы, ұйымдастырушы, команда қалыптастырушы және өзгерістерді жүзеге асырушы тұлға болуы қажет.

Колледждің болашағы оның материалдық мүмкіндіктерімен ғана емес, ең алдымен дұрыс ұйымдастырылған басқару жүйесі мен ортақ мақсатқа жұмылған кәсіби ұжымына байланысты.

Пайдаланылған әдебиеттер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы.

2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы.

3. Қазақстан Республикасының техникалық және кәсіптік білім беру саласындағы нормативтік-құқықтық құжаттары.

4. Білім беру ұйымдарын басқару және менеджмент бойынша оқу-әдістемелік еңбектер.

5. Педагогика және білім берудегі басқару теориясы бойынша ғылыми-әдістемелік әдебиеттер.