Бөлім:

«Қозғалыс»

Педагогтің аты-жөні:

Күні:

Сыныбы: 9 «а,ә,б»

Қатысушылар саны: Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы:

Зертханалық жұмыс№7 «Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу».

Оқу бағдарламасына сәйкес оқу мақсаты

9.1.6.2 - бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу;

Сабақтың мақсаты:

бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттейді;

Сабақ кезеңі

Мұғалімнің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Бұрынғы білімін еске түсіру

Оқушылармен амандасу, түгендеу, сынып тәртібін қадағалау.

"Құпия сөз" әдісі

Мақсаты: Үй тапсырмасын сұрау арқылы оқушылардың бұлшық ет жұмысы, иық белдеуінің рөлі және бұлшық ет қозғалысын реттеу туралы білімін тексеру.

Тапсырма:

Берілген құпия сөздерді пайдаланып, бұлшық ет жұмысы мен олардың қозғалыс рөлі туралы қысқаша жауап ұсыныңыз.

Құпия сөздер:

Бұлшық ет: "Қозғалыс"

Иық белдеуі: "Қолдау"

Жұмыс күші: "Күш"

Төзімділік: "Ұзақтық"

Реттеу: "Басқару"

Оқушылар амандасады, сынып тәртібін сақтайды.

Оқушылар үй жұмысы бойынша өткен білімдерін еске түсіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауабы:

"Бұлшық еттер қозғалысты қамтамасыз етеді, иық белдеуі қол қозғалысына қолдау жасайды. Бұлшық ет жұмысы күші мен төзімділігіне байланысты, ал қозғалыс жүйке жүйесі арқылы реттеледі."

Дескриптор:

Құпия сөздерді дұрыс қолданады – 1 балл

Бұлшық еттердің қызметін сипаттайды – 1 балл

Иық белдеуі мен қозғалыс рөлін түсіндіреді – 1 балл

Интерактивті панель, презентация

Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж

Оқушылардың назарын аудару

Ой қозғау» әдісі

«Мәселелі оқыту әдісі»

Мақсаты: Оқушылардың нақты өмірлік жағдайларды шешуге қабілетін арттыру.

Мәселелі сұрақ:

Неліктен статикалық және динамикалық жұмыс бұлшық еттің әртүрлі қажуын тудырады және бұл спорттағы немесе күнделікті қозғалыста қалай ескерілуі керек?

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Жауап:

Статикалық жұмыс кезінде бұлшық ет ұзақ уақыт жиырылып, қан айналымы баяулайды, бұл тез қажуға әкеледі. Ал динамикалық жұмыс кезінде бұлшық еттер үнемі қысқарып және босаңсып, қан айналымы жақсарады, бұл қажуды азайтады.

Дескриптор:

Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттердің қажу ерекшеліктерін түсіндіреді – 1 балл

Бұлшық ет жұмысының жиырылу жиілігіне тәуелділігін сипаттайды – 1 балл

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың мақсатын таныстыру

9.1.6.2 - бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшықет жұмысының тәуелділігін зерттеу;

(Көрнекілік үшін)

Дәйек сөз немесе цитата:

«Бұлшық еттің қажуы жиырылу жиілігі мен жұмыс түріне байланысты, бұл факторлар жұмыс тиімділігін айқындайды.»

«Қызықты деректер»

- Тақырыпқа байланысты қызықты фактілер, оқиғалар немесе нақты өмірден алынған мысалдар оқушылардың назарын аударуға көмектеседі және олардың материалды жақсырақ есте сақтауына ықпал етеді.

Статикалық және динамикалық жұмыс:

Статикалық жұмыс кезінде бұлшық еттер ұзақ уақыт бойы бір қалыпта жиырылып, қажу тезірек жүреді. Ал динамикалық жұмыс кезінде жиырылу мен босаңсу ауысып отыратындықтан, қажу баяу жүреді.

Бұлшық еттің жиырылу жылдамдығы:

Адам денесіндегі ең жылдам жиырылатын бұлшық ет – көзді жыпылықтататын бұлшық ет (orbicularis oculi). Ол секундына 5 рет жиырыла алады.

Бұлшық ет қажуының себебі:

Қажу бұлшық еттердегі сүт қышқылының жиналуынан болады. Бұл зат алмасудың нәтижесінде пайда болады және оттегінің жетіспеуінен қалыптасады.

Төзімділікті арттыру:

Жаттығулар бұлшық еттердің оттегімен қамтамасыз етілуін жақсартады, нәтижесінде қажу үдерісі баяулайды. Мысалы, кәсіби марафоншылардың бұлшық еттері ұзақ уақыт бойы қажымайды.

Жиырылу жиілігінің тәуелділігі:

Жиі әрі ұзақ жиырылатын бұлшық еттер (мысалы, статикалық жұмыс кезінде) қажуға тезірек ұшырайды. Ал динамикалық қозғалыста бұл үдеріс баяу жүреді.

Бұлшық еттердің қалпына келуі:

Қажудан кейін бұлшық еттерге қайта жұмысқа кірісу үшін 10–15 минут жеткілікті, ал толық қалпына келу үшін бірнеше сағат қажет.

Бұлшық еттің энергия көзі:

Қарқынды жұмыс кезінде бұлшық еттер негізгі энергияны глюкозадан алады. Бірақ ұзақ қажу жағдайында ағза май қышқылдарын энергияға пайдалана бастайды.

Кілт сөздер (жұп/топ бөлу үшін):

Жаңа сабақтың оқу мақсатын жазады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж

Құндылық:

«жасампаздық және жаңашылдық»

Теориялық білім: Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуы және жиырылу жиілігіне байланысты жұмыстың тәуелділігі туралы білу.

Практикалық дағдылар: Бұлшық еттің жиырылу жиілігіне тәуелділігін зерттеу әдістерін меңгеру.

Функционалдық сауаттылық: Бұлшық еттің қажуын және жиырылу жиілігінің жұмысқа әсерін түсініп, зерттеу жүргізу.

Сабақтың оқу мақсатымен байланысты басты құндылықтармен танысады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты таныстыру

«Бейнетүсіндіру» әдісі. мұғалім жаңа сабақты бейне сурет, кесте арқылы түсіндіру.

Оқушылар жаңа сабақ бойынша дайын кестені дәптерге түртіп жазады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель, презентация

https://drive.google.com/file/d/11GQV0m3hSMTHI_zITbJiRfaNIHShU7XZ/view?usp=drive_link

Оқушыларға бағыт бағдар беру

"Жасушалық деңгейде түсіндіру" әдісі

Мақсаты:

Тақырыпты жасуша деңгейінде қарастыру арқылы оқушылардың биологиялық процестерді терең түсінуіне көмектесу.

Тапсырма:

Статикалық және динамикалық жұмыс кезінде бұлшықеттің қажуын және жиырылу жиілігінің әсерін зерттеңіз. Әр жағдайдың жасушалық деңгейдегі механизмін сипаттаңыз.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дұрыс жауап:

Статикалық жұмыс:

Мысалы: Қолда салмақты ұзақ уақыт ұстап тұру.

Жасушалық деңгейде: Бұлшықет талшықтары үздіксіз жиырылып, қан айналымы баяулайды, сүт қышқылының жиналуы қажуға әкеледі.

Динамикалық жұмыс:

Мысалы: Қолды қайталап бүгу және жазу.

Жасушалық деңгейде: Талшықтар кезекпен жиырылып, қайта босаңсиды, бірақ энергия тез жұмсалып, қажу дамиды.

Жиырылу жиілігінің әсері:

Жоғары жиілік: Энергияның тез таусылуы және сүт қышқылының жиналуы қажуды тездетеді.

Төмен жиілік: Оттегінің жеткізілімі қалпына келіп, қажу баяулайды.

Дескриптор:

Статикалық және динамикалық жұмысты түсіндіреді – 2 балл

Жасушалық деңгейдегі қажу механизмін сипаттайды – 2 балл

Жиырылу жиілігінің әсерін түсіндіреді – 2 балл

Интерактивті панель

Презентация

Жұмыс дәптерлері

Үлестірме парақтар

Практикалық тапсырмалар беру.

"Тәжірибе арқылы зерттеу" әдісі

Мақсаты: Оқушылардың ғылыми ойлау қабілеттерін дамыту және биологиялық білімді тәжірибелік негізде тереңдету.

Зертханалық жұмыс№7 «Статикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі бұлшық еттің қажуын зерттеу».

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор ҚМЖ қосымшасында орналасқан.

Интерактивті панель

Презентация

Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж

Бағалау

Әдіс атауы: "Ойнап, Өсіп, Бағалан!"

Мақсаты:

Оқушыларды ойын арқылы білім алуға ынталандырып, олардың өз деңгейін бағалап, нәтижеге жету жолында сенімін арттыру.

Оқушының логикалық ойлау қабілеті дамиды.

Өз ойын, ой-пікірлерін білдіреді. Берілген тапсырманы орындайды.

Дескриптор:

-тапсырманың әр дұрыс жауабы үшін -1 балл;

Интерактивті панель, презентация

АКТ

https://wordwall.net/ru/resource/84817747

Сабақтың соңы

Кері байланыс беру

«Бұлшық еттің жиырылу жиілігі шкаласы» әдісі

Мақсаты: Оқушылардың бұлшық еттің жиырылу жиілігі мен бұлшықет жұмысының тәуелділігін түсіну деңгейін бағалау.

Оқушылар бұлшық еттің жиырылу жиілігіне және бұлшықет жұмысының тәуелділігіне 1-ден 3-ке дейінгі шкала бойынша бағалайды:

1 — Мүлдем түсінбедім.

2 — Аздап түсіндім.

3 — Толық түсіндім және маңызын білемін.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Интерактивті панель

Презентация

Білімді игеруді жақсарту және оны тәжірибеге көшіру

Шығармашылық жұмыс.

§29.Дезоксиробонуклеин қышқылы молекуласының құрылысының принципі.

Білім алушылар келесі тақырыптың тақырыбымен және тірек сызба сызады. Ой қозғау жүзеге асады.

Кері байланыс:

«Бас бармақ» әдісі арқылы бағаланады.

«Керемет!» және т.б

Биология 9-сынып,Автор: Н.Г.Асанов, А.Р.Соловьева,Б.Т.Ибрагимова . «Атамұра» баспасы 2019ж

Тақырып

Мазмұны

Зертханалық жұмыс тақырыбы

Статистикалық және динамикалық жұмыс кезіндегі қажу үдерісін зерттеу. Статистикалық және динамикалық жүктемелердің бұлшық ет қажуына әсерін зерттеу.

Мақсаты

Бұлшық еттің жиырылу жиілігіне бұлшық ет жұмысының тәуелділігін зерттеу.

Құрал-жабдықтар

1. Секундомер
2. Массасы 1,5 және 3 кг жүк
3. Білезіктің күшін өлшеуіш

Тәжірибе барысы

1. Статикалық жұмыс: Сыналушы бір қалыпта жүк көтеріп тұрады. Тәжірибе уақытын секундомермен өлшеп, бұлшық еттің қажуын бақылау.
2. Динамикалық жұмыс: Сыналушы жүк көтеріп, бірнеше рет қайталайды (мысалы, 1 минутта 10 рет). Әрқайсысының күшін және қажуын өлшеу.

Статикалық жүктеме кезінде

Сыналушы ұзақ уақыт бойы бір қалыпта жүк көтеріп тұрады. Бұлшық еттер қажыған сайын олардың күшін өлшеу арқылы қажудың қалай өсетінін зерттеу.

Динамикалық жүктеме кезінде

Сыналушы жүктемені динамикалық түрде, яғни жүк көтеріп, оны қайталай отырып орындайды. Бұлшық еттің жиырылу жиілігі арта отырып қажу деңгейінің қалай өзгеретінін бақылау.

Қажу деңгейі мен жиырылу жиілігі арасындағы байланыс

Жиырылу жиілігі жоғарылаған сайын бұлшық ет қажуының деңгейі артады. Статикалық жүктеме кезінде қажу тезірек байқалады, ал динамикалық жүктемеде бұлшық ет жиі қысылып, қажу деңгейі әртүрлі болады.

Нәтижелерді талдау

Статикалық және динамикалық жүктемелер кезінде бұлшық еттің қажу деңгейі қалай өзгеретінін талқылау. Статикалық жұмыс кезінде қажу жылдамдығы жоғары болады, ал динамикалық жұмыс кезінде жиырылу жиілігінің жоғарылауы қажуға әкеледі.

Қорытынды

Статикалық жұмыс кезінде бұлшық ет тезірек шаршайды, ал динамикалық жұмыс кезінде жиырылу жиілігі мен күштің арасында тікелей байланыс бар. Тәжірибенің нәтижелері бұлшық еттің жұмыс күшінің өзгеруі мен қажудың тәуелділігін көрсетеді.

Жұмыс түрі

Жүк массасы (кг)

Уақыт (секунд)

Жиілік (рет/30 сек)

Қажу уақыты (секунд)

Статикалық жұмыс

1.5

45

—

45

Динамикалық жұмыс

3

30

15

25