Ілиясова Феруза Оралбайқызы

«А.Байтұрсынов атындағы №5 жалпы білім беретін мектеп» коммуналдық мемлекеттік мекемесінің педагог-психологы

Түркістан облысы, Жетісай ауданы, Жетісай қаласы

Зорлық - зомбылықтың алдын алу

. 2-14 жас аралығындағы әрбір екінші бала отбасында зорлықпен тәртіпке салу шараларына душар болады. Мектеп оқушыларының үштен екісі басқа оқушылар немесе мұғалімдер тарапынан зорлық-зомбылық көрсетуге немесе кемсітуте шалдыққан немесе соның куәсі болған. Зорлық-зомбылықтың жоғары деңгейі интернат мекемелерінде және мінез-құлқында қиындықтары бар балаларға арналған мектептерде байқалады. Зорлық-зомбылықты түп-тамырымен жою жолындағы айтарлықтай кедергі болып «зорлық-зомбылық» ұғымын түсіну аясының тарлығы табылады, аталмыш ұғым көбінесе тек дене жазалауына ғана қатысты қолданылады. Зорлық-зомбылыққа қорқытуды, психологиялық қысым көрсетуді немесе тіл тигізуді жатқызу тансық жайт. ЮНИСЕФ коғамда «зорлық-зомбылық» ұғымын дұрыс түсінуді, оның жағымсыз салдарынан хабардар болуды, оның барлық түрін барлық денгейлерде қабылдамауды және күресуді, сондай-ақ, бала тәрбиесі мәдениетінен зорлықпен тәрбиелеудің кез-келген түрін жоюды өз мақсаты деп біледі. Білім беру ұйымындағы зорлық-зомбылыққа тимді қарсы тұру зорлық-зомбылыққа қатысты саясатын реттейтін жергілікті нормативтік актіні әзірлеуден және қабылдаудан басталады. Білім алушылардың білім беру ұйымында болу қауіпсіздігі барлық бөлімшелер мен кызметтердің үйлесімділігі мен нақтылығына,білім беру қатынастарының барлық қатысушыларының жергілікті нормативтік актілерде белгіленген ішкі талаптарды сақтауына байланысты: жарғы, мінез-құлық ережелері, ішкі еңбек тәртібі ережелері,лауазымдық нұсқаулықтар, бұйрықтар, шешімдер және т.б., сондай-ақ олардың негізінде құрылган іс-әрекет жоспары.

Білім беру ұйымының зорлық - зомбылыққа қатысты саясаты-басшылықтың, мектеп оқушылары мен олардың ата-аналарының зорлық-зомбылық, оның түрлері мен нысандары туралы жалпы түсінігін бекітетін және оның кез келген көріністеріне қарсы тұруға жалпы дайындығын көрсететін құжат.

Білім беру ұйымының зорлық-зомбылыққа қатысты саясаты:

* білім беру және балаларды қатыгездіктен қорғау туралы заңнамаға негізделген құжат;

* білім беру және балаларды қорғау туралы заңнаманың ережелерін негізделеді; білім беру қатынастарын барлық қатысушылары үшін зорлық-зомбылықтың алдын алу және қатыгездікке қарсы әрекет ету бойынша нақты мінез-құлық ережелері мен іс-кимыл алгоритмдерін белгілейді.

"Саясаттың" негізгі ережелері төмендегідей керсетілуі керек:

* білім беру ұйымының жартысында,

* білім алушыларға арналған мінез-құлык ережелері

* қызметкерлерге арналған еңбек тәртібі,

* басшының, педагогтардың (мұғалімдердің, сынып жетекшілерінің, психологтардың, әлеуметик педагогтардың, тәрбиешілердің) және қызметкерлердің (комекші және техникалық персоналдың) лауазымдық нұсқаулыктары,білім беру қызметтерін көрсетуге арналған шартта және басқа да құжаттарда.

Білім беру уйымынын жартысымен онын барлык кызметкерлері, білім алушылары жене олардын ата-аналары танысута тиіс.

• білім алушыларға арналған мінез-құлық ережелері:

• оқушылардың мінез-құлқына және олардың сақталуына қойылатын талаптарды егжей-тегжейлі сипаттайды жеке қауіпсіздік пен өзара іс-қимылдың белгіленген нормалары мен қағидалары:

• сабақта

• үзілісте

• спорттық, шығармашылық, демалыс іс-шаралары кезінде

• әр турлі үй-жағдайларда (киім ауыстыратын бөлмеде, дәліздерде, асханада, кітапханада, шеберханалар, акт және спорт залдарда),

• спорт алаңында

• кезекшілік кезінде

• экскурсияларда және басқа да іс-шараларда

• зорлық-зомбылық пен кемсітушілікке жол бермеу бекітіледі.

Мінез-құлық қағидалары бастауыш, негізгі және орта (толық) білім беру ұйымдарына арнайы жеке әзірленеді. Ережелерді бекітуде жалпы келісіммен жұмыс жасауга және олардың орындалуында әеркімнің жауапкершілігін дамытуға ұжымдық болып талқылау ыкпал етеді. Ережелер мектеп Жарғысына, білім беру жүйесінің қызметін және балаларды зорлық-зомбылықтан қорғау саласын реттейтін заңдарға сейкес әзірленеді.Егер зорлық-зомбылықтың алдын алу жөніндегі іс-шаралар жоспары түрінде емес, мақсатты бағдарлама түрінде рәсімделсе, онда мақсаттар мен міндеттер, іске асыру кезеңдері, ресурстар және болжамды нәтижелер көрсетіледі. Бағдарлама, әдетте, оқу жылына арналған жоспардан айырмашылығы, бірнеше жылға созылуы мүмкін. Білім беру ұйымдарының ішкі құжатары (жарғы, жергілікті актілер, бұйрықтар, нұсқаулықтар) білім беру және тәрбие қызметін, тәртіп пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі шараларды реттейді. Лауазымды тұлғалардың, педагогтер мен білім алушылардың іс-қимыл зорлық-зомбылық жағайларынын алдын алу, анықтау, тіркеу, талдау, тәрбие және тәртіптік шаралар қабылдау және оның барлық қатысушыларына (зардап шеккендерге, куәгерлер) көмек көрсету.