#1 слайд
Нұр-Сұлтан қаласы Тақырыбы: Сабын және синтетикалық жуғыш заттар. 9 -сынып

1 слайд

#2 слайд
29.4.3.24 -сабынның алынуы мен оның қолданылуын білу; 9.4.3.25 -синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіру; 9.4.3.26 -көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіру;  сабынның алынуы мен оның қолданылуын біледі;  синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға әсерін түсіндіреді;  көмірсулардың жіктелуін, биологиялық маңызы мен қызметін түсіндіреді Оқу мақсаты Ба ғалау критерийлері

2 слайд

#3 слайд
Сабын  — жоғары карбон қышқылдарының тұздары RCOOMe. Сабынның құрамына пальмитин С 15 Н 31 СООН және стеарин С 17 Н 35 СООН қышқылдарының тұздары (негізінен, натрий мен калий тұздары) кіреді және оның суда ерігіштігі құрамындағы металл катионына байланысты болады. Калий тұздары  суда  натрий тұздарына қарағанда жақсы ериді, ал магний, кальций, барий тұздары суда ерімейді. Сұйық сабынның құрамына калий, қатты сабынның құрамына натрий катиондары кіреді. Сабын және синтетикалық жуғыш заттар 1.  Сабын алу.  Сабындану реакциясын майды натрий гидроксидімен немесе натрий карбонатымен қыздыру арқылы жүргізеді. Реакция нәтижесінде глицерин мен жоғары карбон қышқылының натрий тұзы (сабын) түзіледі: май  + NaOH →  глицерин  + сабын

3 слайд

#4 слайд
Сабын және синтетикалық жуғыш заттар Түзілген сабынды бөліп алу үшін реакция өнімдеріне натрий хлоридін қосады, сонда сабын қоспаның бетіне қалқып шығып, глицерин астында қалады. Сабынды жинап алады және пішін береді. Сабын жасағанда жоғары май қышқылы тұзынан (RCOOMe) басқа оған — хош иісті заттар, бояулар, антисептиктер және т.б. заттар қосады. 2. Соңғы кезде майды үнемдеу мақсатында сабын алу үшін мұнай өнімдері құрамындағы  көмірсутектерден  карбон қышқылын алады: 2С 36 Н 74  + 5O 2  → 4С 17 Н 35 СООН + 2Н 2 O Түзілген қышқылдарды бейтараптау арқылы сабын алынады: С 17 Н 35 СООН + NaOH → C 17 H 35 COONa + Н 2 O (натрий стеараты (қатты сабын)) С 17 Н 35 СООН + Na 2 CO 3  → C 17 H 35 COONa + Н 2 O + СO 2  (натрий стеараты) Карбон қышқылы тұздарының (сабынның) гидролизі кезінде  сілті  түзіледі: С 17 Н 35 СОО -  + Na +  + НОН → С 17 Н 35 СООН + Na + + ОН -

4 слайд

#5 слайд
Дистилденген судың беткі қабаты серпімді қабық тәрізді тартылып тұрады. Сабын және басқа суда еритін заттар қосылған кезде судың беттік көтерілуі төмендейді. Сабын және басқа жуғыш заттар беттік белсенді заттарға жатады. Олар судың беткі кернеуін азайтады. Осылайша судың жуу қасиеттерін жақсартады. Сабын және синтетикалық жуғыш заттар

5 слайд

#6 слайд
 Шекара бетіндегі ББЗ молекулалары – карбоксил аниондарының гидрофильді топтары суға бағытталады, ал көмірсутектің гидрофобты топтары судан ығыстырылады. Мұндай судың беттік керілуі төмендеп, бұйымның ластанған беті тез және толық ылғалданып, кірдің жойылуына ықпал етеді. Сабын және синтетикалық жуғыш заттар ББЗ аниондары Таза бет

6 слайд

#7 слайд
 Бұл өнімдердің шамадан тыс пайдалану қоршаған ортаны ластауға әкеледі. Көптеген беттік белсенді заттардың биологиялық ыдырауы қиын. Олар ағынды сулармен өзендер мен көлдерге түсіп, қоршаған ортаны ластайды. Нәтижесінде өнеркәсіптік және тұрмыстық ағынды сулар жиналатын канализациялық құбырларда, өзендерде, көлдерде тұтас көбік таулары пайда болады. Кейбір ББЗ қолдану судағы тіршіліктің жойылуына әкеледі. Сабын және синтетикалық жуғыш заттар

7 слайд

#8 слайд
• Майлардан алынатын сабын тармақталған көмірсутек тізбегінен тұратындықтан, олар бактериялардың әсерінен ыдырайды. Кейбір СЖЗ құрамына тармақталған немесе алкил(арил)сульфонаттары енгізіледі. • Мұндай қосылыстарды бактериялар ыдырата алмайды. Сондықтан жаңа ББЗ жасағанда олардың тиімділігімен қоса, микроорганизмдердің әсерінен биологиялық ыдырау қабілетін ескеру қажет. Сабын пайда болғанға дейін терідегі кір мен майды өсімдік күлі және ұсақ өзен құмымен тазалаған!Сабын және синтетикалық жуғыш заттар

8 слайд

#9 слайд
Көрсетілім №3 Сабын атауы Индикатор түсі Р h ортасы Балалар сабыны Сары Бейтарап/6 Кір сабын Қара-көк Сілтілік/12 Сұйық сабын Көк Сілтілік/10

9 слайд

#10 слайд
Тест 1. Күрделі эфирді алу қандай реакцияға жатады? а) бейтараптану; ә)полимерлеу; б) этерификация; в)гидрлеу 2. Этилацетат изомерінің атын атаңдар. а) бутан қышқылы; ә) полимер; б )сірке қышқылы; в )құмырсқа қышқылы 3. Қай қышқыл глицеринмен әрекеттесіп май түзеді? а) азот қышқылы; ә)тұз қышқылы; б) олеин қышқылы; в) сірке қышқылы. 4. Май гидролизденгенде қандай заттар алынады? a) этиленгликоль; ә)глицерин; б)сірке қышқылы; в)пальмитин қышқылы 5. Қай ғалым майды синтездеу арқылы алды? а)Бутлеров; ә)Бертло; б)Шеврель; в)Бертолле; 6. Сұйық майларды қатты майға айналдыратын реагент a) бром; ә)сутек; б)натрий гидроксиді; в)күкірт қышқылы 7. Не себепті өндірісте сұйық майларды қатты майларға айналдырады? a) глицерин; ә)сабын алу үшін; б)маргарин алу үшін; в)пальмитин алу үшін Бекіту тапсырмалары

10 слайд

#11 слайд
Тест 1. Күрделі эфирді алу қандай реакцияға жатады? б) этерификация; 2. Этилацетат изомерінің атын атаңдар. а) бутан қышқылы; 3. Қай қышқыл глицеринмен әрекеттесіп май түзеді? б) олеин қышқылы 4. Май гидролизденгенде қандай заттар алынады? ә)глицерин; 5. Қай ғалым майды синтездеу арқылы алды? ә)Бертло 6. Сұйық майларды қатты майға айналдыратын реагент. ә)сутек; 7. Не себепті өндірісте сұйық майларды қатты майларға айналдырады? ә)сабын алу үшін; б)маргарин алу үшін; Бекіту тапсырмалары

11 слайд

#12 слайд
Бүгінгі сабақта: • Синтетикалық жуғыш заттардың қоршаған ортаға қалай зиянын тигізетіні туралы мәлімет алдыңыздар Қорытынды

12 слайд

#13 слайд
• Қоршаған ортаның синтетикалық жуғыш заттар әсерінен ластануының алдын-алу шаралары туралы шағын эссе жазыңыз Оқу тапсырмасы

13 слайд

#14 слайд
М.Қ. Оспанова Қ.С. Аухадиева Т.Г. Белоусова Химия 9 - сынып 2 - бөлім Қосымша ресурстар

14 слайд