§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр.
§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр.

#1 слайд
«Тірі жүйелердің тұрақтылығы
мен үйлесімділігі олардың
үздіксіз өзара байланысы мен
реттелу қабілетінде жатыр».
— Клод Бернар (Claude
Bernard), физиологияның
негізін қалаушы.
Дәйек сөз немесе цитата:
1 слайд
«Тірі жүйелердің тұрақтылығы мен үйлесімділігі олардың үздіксіз өзара байланысы мен реттелу қабілетінде жатыр». — Клод Бернар (Claude Bernard), физиологияның негізін қалаушы. Дәйек сөз немесе цитата:
#2 слайд
Бұрыңғы кілт сөздер:
1.Несепнәр
2.Зәр қышқылы
3.Аммиак
4.Гуанин
«Бір қадам алға..» әдісі
Дескриптор:
-әр кілт сөздің дұрыс мазмұны үшін - 1 балл;
2 слайд
Бұрыңғы кілт сөздер: 1.Несепнәр 2.Зәр қышқылы 3.Аммиак 4.Гуанин «Бір қадам алға..» әдісі Дескриптор: -әр кілт сөздің дұрыс мазмұны үшін - 1 балл;
#3 слайд
«Бір ғана
жауап» әдісі
Осы сұрақтарға бір ғана
жауаппен жауап беріңіз.
1. Бұлшықеттерің қалай
жиырылады?
2.Терің қалай сезеді?
3.Көзің қалай көреді?
4.Құлағың қалай естиді?
5. Миың қалай
ойланады?
3 слайд
«Бір ғана жауап» әдісі Осы сұрақтарға бір ғана жауаппен жауап беріңіз. 1. Бұлшықеттерің қалай жиырылады? 2.Терің қалай сезеді? 3.Көзің қалай көреді? 4.Құлағың қалай естиді? 5. Миың қалай ойланады?
#4 слайд
4 слайд
#5 слайд
«Қызықты
деректер»
•Нейрондар көбейе
алмайды: Ерекше
жағдайлардан басқа,
нейрондар көбейе
алмайды, бұл ми мен
жүйке жүйесінің
зақымдануынан кейін
қалпына келтіруді
қиындатады.
5 слайд
«Қызықты деректер» •Нейрондар көбейе алмайды: Ерекше жағдайлардан басқа, нейрондар көбейе алмайды, бұл ми мен жүйке жүйесінің зақымдануынан кейін қалпына келтіруді қиындатады.
#6 слайд
«Қызықты
деректер»
• Миелен қабықшасының
бұзылуы склероз сияқты
ауыр ауруларға әкелуі
мүмкін.
• Бір нейронның
аксонының ұзындығы 1
метрге дейін жетуі мүмкін
(мысалы, аяқ-қолдардағы).
• Адамның миында
шамамен 86 миллиард
нейрон бар, ал олардың
арасындағы байланыстар
саны триллионнан асады.
6 слайд
«Қызықты деректер» • Миелен қабықшасының бұзылуы склероз сияқты ауыр ауруларға әкелуі мүмкін. • Бір нейронның аксонының ұзындығы 1 метрге дейін жетуі мүмкін (мысалы, аяқ-қолдардағы). • Адамның миында шамамен 86 миллиард нейрон бар, ал олардың арасындағы байланыстар саны триллионнан асады.
#7 слайд
§22.Нейрондардың түрлері мен
қызметі, синапс пен медиатр
9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы
мен қызметі арасындағы өзара
байланысты орнату;
7 слайд
§22.Нейрондардың түрлері мен қызметі, синапс пен медиатр 9.1.7.1 - жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату;
#8 слайд
Дәйек сөз немесе
цитата:
"Жүйке жасушаларының құрылымы мен қызметі –
табиғаттың шешуші инженерлік өнерінің бір үлгісі. Барлық
бөліктер үйлесімді жұмыс істеп, сана мен реакциялардың
негізін құрайды."
— Нобель сыйлығының лауреаты
Ральф Мерфи
8 слайд
Дәйек сөз немесе цитата: "Жүйке жасушаларының құрылымы мен қызметі – табиғаттың шешуші инженерлік өнерінің бір үлгісі. Барлық бөліктер үйлесімді жұмыс істеп, сана мен реакциялардың негізін құрайды." — Нобель сыйлығының лауреаты Ральф Мерфи
#9 слайд
Аксон
Дендрит
Миелин
Синапс
Медиатор
Жаңа кілт
сөздер:
9 слайд
Аксон Дендрит Миелин Синапс Медиатор Жаңа кілт сөздер:
#10 слайд
Құндылық:
«жасампаздық және
жаңашылдық»
Теориялық білім:
жүйке
жасушасының
құрылысы мен
қызметі арасындағы
өзара байланысты
сипаттайды;
Практикалық
дағдылар: жүйке
жасушасының
құрылысы мен
қызметі арасындағы
өзара байланысты
орнатады;
Функционалдық
сауаттылық: жүйке
жасушасының
құрылысы мен
қызметі арасындағы
өзара байланысты
түсіндіреді;
10 слайд
Құндылық: «жасампаздық және жаңашылдық» Теориялық білім: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты сипаттайды; Практикалық дағдылар: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнатады; Функционалдық сауаттылық: жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты түсіндіреді;
#11 слайд
«Бейнетүсіндіру» әдісі.
Ми
Жұлын
Нейрондардың түріҚызметі Миеленді аксон Миеленбеген аксонСинапс түрі Нейротрансмиттер
Сезім нейрондары
Сезімдік ақпаратты
миға жеткізу
Иә Жоқ Химиялық Глутамат
Қозғалтқыш
нейрондар
Бұлшықет
қозғалыстарын
басқару
Иә Жоқ Химиялық Ацетилхолин
Промежуточные
нейрондар
Миға және жұлынға
нейрондарды қосу
Иә Иә
Химиялық және
Электрлік
Әртүрлі (мысалы,
ГАБА)
Эфферент
нейрондар
Орталық жүйке
жүйесінен
сигналдарды алып
жүру
Иә Жоқ Химиялық Норэпинефрин
Афферент
нейрондар
Орталық жүйке
жүйесіне
сигналдарды
жеткізу
Иә Жоқ Химиялық Серотонин
Глия жасушалары
Нейрондарды
қолдау және қорғау
Жоқ Жоқ Жоқ Жоқ
11 слайд
«Бейнетүсіндіру» әдісі. Ми Жұлын Нейрондардың түріҚызметі Миеленді аксон Миеленбеген аксонСинапс түрі Нейротрансмиттер Сезім нейрондары Сезімдік ақпаратты миға жеткізу Иә Жоқ Химиялық Глутамат Қозғалтқыш нейрондар Бұлшықет қозғалыстарын басқару Иә Жоқ Химиялық Ацетилхолин Промежуточные нейрондар Миға және жұлынға нейрондарды қосу Иә Иә Химиялық және Электрлік Әртүрлі (мысалы, ГАБА) Эфферент нейрондар Орталық жүйке жүйесінен сигналдарды алып жүру Иә Жоқ Химиялық Норэпинефрин Афферент нейрондар Орталық жүйке жүйесіне сигналдарды жеткізу Иә Жоқ Химиялық Серотонин Глия жасушалары Нейрондарды қолдау және қорғау Жоқ Жоқ Жоқ Жоқ
#12 слайд
«Кілт сөздерді сәйкестендіру»
A.Аксон
B.Дендрит
C.Миелин
D.Синапс
E.Медиатор
F.Биологиялық потенциал
G.Жалғануниполярлы
H.Мультиполярлы
1.Синапс арқылы белгілерді беру
2.Жүйке импульсі әлсіз электр тогының түрі
3.Қозған жасушалар арасында жүйке импульсін беруі
4.Ұзын өсінді
5.Май тәрізді зат қабықшасы
6.Қысқа өсінді
7.Жұлын ганглийлеріндегі сезімтал нейроциттер —
құрылысы жағынан "жалған бірполюсті"
8.Мида, жұлында, көптеген сомалық, вегетативтік
интрамуральды және экстрамуральды жүйке
түйіндерінде орналасады.
12 слайд
«Кілт сөздерді сәйкестендіру» A.Аксон B.Дендрит C.Миелин D.Синапс E.Медиатор F.Биологиялық потенциал G.Жалғануниполярлы H.Мультиполярлы 1.Синапс арқылы белгілерді беру 2.Жүйке импульсі әлсіз электр тогының түрі 3.Қозған жасушалар арасында жүйке импульсін беруі 4.Ұзын өсінді 5.Май тәрізді зат қабықшасы 6.Қысқа өсінді 7.Жұлын ганглийлеріндегі сезімтал нейроциттер — құрылысы жағынан "жалған бірполюсті" 8.Мида, жұлында, көптеген сомалық, вегетативтік интрамуральды және экстрамуральды жүйке түйіндерінде орналасады.
#13 слайд
A-4, B-6,C-5,D-3,E-1,F-2,G-7,H-8
Жауабы
13 слайд
A-4, B-6,C-5,D-3,E-1,F-2,G-7,H-8 Жауабы
#14 слайд
https://
wordwall.net/resource/82529562
«Шындық» «Жалған»
ойыны
14 слайд
https:// wordwall.net/resource/82529562 «Шындық» «Жалған» ойыны
#15 слайд
«Сәйкестендіру»
Сурет
тегі
бөлігі
Нейрон құрлысы Нейрон құрлысының қызметі
Көрші нейрондарға электрлік импульстарды
жібереді
Көрші нейрондардан электрлік импульстарды
қабылдайды
Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан
Электрлік импульстік сигналдарды жасуша
денесінен синапсқа тасымалдайды
Аксонды орайды және электрлік сигналдарды
жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау
сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек
қозғалуына мүмкіндік береді.
Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын
жасуша денесі.
15 слайд
«Сәйкестендіру» Сурет тегі бөлігі Нейрон құрлысы Нейрон құрлысының қызметі Көрші нейрондарға электрлік импульстарды жібереді Көрші нейрондардан электрлік импульстарды қабылдайды Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан Электрлік импульстік сигналдарды жасуша денесінен синапсқа тасымалдайды Аксонды орайды және электрлік сигналдарды жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек қозғалуына мүмкіндік береді. Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын жасуша денесі.
#16 слайд
Жауабы
Сурет
тегі
бөлігі
Нейрон құрлысы Нейрон құрлысының қызметі
Аксон терминал Көрші нейрондарға электрлік импульстарды
жібереді
Миелин
қабықшалары
Көрші нейрондардан электрлік импульстарды
қабылдайды
Аксон Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан
Сома Электрлік импульстік сигналдарды жасуша
денесінен синапсқа тасымалдайды
Ядро Аксонды орайды және электрлік сигналдарды
жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау
сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек
қозғалуына мүмкіндік береді.
Дендриттер Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын
жасуша денесі.
16 слайд
Жауабы Сурет тегі бөлігі Нейрон құрлысы Нейрон құрлысының қызметі Аксон терминал Көрші нейрондарға электрлік импульстарды жібереді Миелин қабықшалары Көрші нейрондардан электрлік импульстарды қабылдайды Аксон Жасушаның ДНҚ-сы орналасқан Сома Электрлік импульстік сигналдарды жасуша денесінен синапсқа тасымалдайды Ядро Аксонды орайды және электрлік сигналдарды жасуша ішінде сақтауға көмектесетін оқшаулау сияқты жұмыс істейді, бұл олардың тезірек қозғалуына мүмкіндік береді. Дендриттер Жасуша органеллаларының көпшілігін қамтитын жасуша денесі.
#17 слайд
Нейрон түрлері.
Сенсорлық нейрондар- рецепторлардан орталық
жүйке жүйесіне (ми немесе жұлын) импульстарды
тасымалдайды.
Аралық нейрондар- толығымен орталық жүйке
жүйесінің ішінде орналасқан және сенсорлық және
моторлы нейрондарды байланыстырады.
Қозғалтқыш нейрондар- импульстарды орталық
жүйке жүйесінен эффекторларға (бұлшықеттер
немесе бездер) жеткізеді.
Нейрондар ақпаратты электрлік импульстар
түрінде жібереді. Алайда нейрондар бір-бірімен
тікелей байланыспаған, олардың арасында бос
орын бар.
Сұрақ: Нейрондар ақпаратты қалай береді?
«Ситуациялық сұрақ»
17 слайд
Нейрон түрлері. Сенсорлық нейрондар- рецепторлардан орталық жүйке жүйесіне (ми немесе жұлын) импульстарды тасымалдайды. Аралық нейрондар- толығымен орталық жүйке жүйесінің ішінде орналасқан және сенсорлық және моторлы нейрондарды байланыстырады. Қозғалтқыш нейрондар- импульстарды орталық жүйке жүйесінен эффекторларға (бұлшықеттер немесе бездер) жеткізеді. Нейрондар ақпаратты электрлік импульстар түрінде жібереді. Алайда нейрондар бір-бірімен тікелей байланыспаған, олардың арасында бос орын бар. Сұрақ: Нейрондар ақпаратты қалай береді? «Ситуациялық сұрақ»
#18 слайд
1-тапсырма. «Сипатта,
анықта,түсіндір» әдісі.
Суретте екі нейрон арасындағы
байланыс көрсетілген.
•Синапс сөзіне анықтама беріңіз?
•Қай әріп аксонды көрсетеді?
•Қай әріп дендритті көрсетеді?
•А әрпі нені көрсетеді және оның
қызметі қандай?
•Е мен D арасында қандай байланыс
бар?
•Егер де Е бөлінбейтін болса Y-да не
болады?
18 слайд
1-тапсырма. «Сипатта, анықта,түсіндір» әдісі. Суретте екі нейрон арасындағы байланыс көрсетілген. •Синапс сөзіне анықтама беріңіз? •Қай әріп аксонды көрсетеді? •Қай әріп дендритті көрсетеді? •А әрпі нені көрсетеді және оның қызметі қандай? •Е мен D арасында қандай байланыс бар? •Егер де Е бөлінбейтін болса Y-да не болады?
#19 слайд
1.Пресинапстық нейрон:импульсті беретін
нейрон
2.Постсинапстық нейрон: импульсты
қабылдайтын нейрон
3.Нейротрансмиттрлер: химиялық хабаршылар
4.Везикулалар: нейротрансмиттерлер ішінде
болады.
5.Синапстық саңылау: екі нейрон арасындағы
саңылау
6.Рецепторлар: нейротрансмиттер байланысатын
молекула
Синапс үдерісін дұрыс кезекпен орналастырыңыз.
2-тапсырма. Синапс
Екі нейронның байланысы синапс деп аталады.
Нейротрансмиттерлер постсинапстық
мембрананың рецепторларына қосылады.
Нейротрансмиттерлер синаптикалық
саңылауға диффузияланады.
Пресинаптикалық нейронның соңына
импульс келеді.
Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен
кейін жойылады.
Везикулалар алға қарай жылжып
пресинапстық мембранамен біріктіріледі
және нейротрансмиттерлерді синаптикалық
саңылауға шығарады.
Бұл постсинапстық нейрон бойымен
қозғалатын импульсті тудырады.
19 слайд
1.Пресинапстық нейрон:импульсті беретін нейрон 2.Постсинапстық нейрон: импульсты қабылдайтын нейрон 3.Нейротрансмиттрлер: химиялық хабаршылар 4.Везикулалар: нейротрансмиттерлер ішінде болады. 5.Синапстық саңылау: екі нейрон арасындағы саңылау 6.Рецепторлар: нейротрансмиттер байланысатын молекула Синапс үдерісін дұрыс кезекпен орналастырыңыз. 2-тапсырма. Синапс Екі нейронның байланысы синапс деп аталады. Нейротрансмиттерлер постсинапстық мембрананың рецепторларына қосылады. Нейротрансмиттерлер синаптикалық саңылауға диффузияланады. Пресинаптикалық нейронның соңына импульс келеді. Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен кейін жойылады. Везикулалар алға қарай жылжып пресинапстық мембранамен біріктіріледі және нейротрансмиттерлерді синаптикалық саңылауға шығарады. Бұл постсинапстық нейрон бойымен қозғалатын импульсті тудырады.
#20 слайд
1.Пресинапстық нейрон:импульсті беретін
нейрон
2.Постсинапстық нейрон: импульсты
қабылдайтын нейрон
3.Нейротрансмиттрлер: химиялық хабаршылар
4.Везикулалар: нейротрансмиттерлер ішінде
болады.
5.Синапстық саңылау: екі нейрон арасындағы
саңылау
6.Рецепторлар: нейротрансмиттер байланысатын
молекула
Синапс үдерісін дұрыс кезекпен орналастырыңыз.
Жауабы
4Нейротрансмиттерлер постсинапстық
мембрананың рецепторларына қосылады.
3Нейротрансмиттерлер синаптикалық
саңылауға диффузияланады.
1Пресинаптикалық нейронның соңына
импульс келеді.
6Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен
кейін жойылады.
2Везикулалар алға қарай жылжып
пресинапстық мембранамен біріктіріледі
және нейротрансмиттерлерді синаптикалық
саңылауға шығарады.
5Бұл постсинапстық нейрон бойымен
қозғалатын импульсті тудырады.
20 слайд
1.Пресинапстық нейрон:импульсті беретін нейрон 2.Постсинапстық нейрон: импульсты қабылдайтын нейрон 3.Нейротрансмиттрлер: химиялық хабаршылар 4.Везикулалар: нейротрансмиттерлер ішінде болады. 5.Синапстық саңылау: екі нейрон арасындағы саңылау 6.Рецепторлар: нейротрансмиттер байланысатын молекула Синапс үдерісін дұрыс кезекпен орналастырыңыз. Жауабы 4Нейротрансмиттерлер постсинапстық мембрананың рецепторларына қосылады. 3Нейротрансмиттерлер синаптикалық саңылауға диффузияланады. 1Пресинаптикалық нейронның соңына импульс келеді. 6Нейротранмиттерлер имульс жіберілгеннен кейін жойылады. 2Везикулалар алға қарай жылжып пресинапстық мембранамен біріктіріледі және нейротрансмиттерлерді синаптикалық саңылауға шығарады. 5Бұл постсинапстық нейрон бойымен қозғалатын импульсті тудырады.
#21 слайд
Нейрондар ақпаратты электрикалық импульстар түрінде жібереді.
Импульстар нейрон бойымен бір шетінен екіншісіне өте жылдам таралады.
Импульс- нейрондық жасуша бетінің мембранасындағы электрлік потенциалдар айырмашылығының бір сәтке өзгеруі
болып табылады.
3-тапсырма. Жүйке импульсі
Терминдер Бұл сөзді ешқашан
естіген емеспін және
мағынасын білмеймін
Бұл сөзді бұрын
естігенмін және көмек
берілсе, мағынасын
анықтай аламын
Бұл сөзді білемін және
мағынасын түсінемін
Бұл сөзді білемін және
мағынасын айта аламын.
Жасуша мембранасы
Na
+
\K
+
сорғы
Мембрана потенциалы
Тыныштық потенциалы
Әрекет потенциалы
Импульс
Калий каналы Натрий
каналы
21 слайд
Нейрондар ақпаратты электрикалық импульстар түрінде жібереді. Импульстар нейрон бойымен бір шетінен екіншісіне өте жылдам таралады. Импульс- нейрондық жасуша бетінің мембранасындағы электрлік потенциалдар айырмашылығының бір сәтке өзгеруі болып табылады. 3-тапсырма. Жүйке импульсі Терминдер Бұл сөзді ешқашан естіген емеспін және мағынасын білмеймін Бұл сөзді бұрын естігенмін және көмек берілсе, мағынасын анықтай аламын Бұл сөзді білемін және мағынасын түсінемін Бұл сөзді білемін және мағынасын айта аламын. Жасуша мембранасы Na + \K + сорғы Мембрана потенциалы Тыныштық потенциалы Әрекет потенциалы Импульс Калий каналы Натрий каналы
#22 слайд
1,2-«Бүгін сабақта зерттедім»
3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты»
4-«Менің жеңісім»
Үй жұмысы:§23.Жүйке импульсінің пайда болуы және
әртүрлі нейрон типтерінде оларды өткізу көрсеткіштері.
Кері байланыс
22 слайд
1,2-«Бүгін сабақта зерттедім» 3- «Бүгінгі сабақта маған түсіну қиынға соқты» 4-«Менің жеңісім» Үй жұмысы:§23.Жүйке импульсінің пайда болуы және әртүрлі нейрон типтерінде оларды өткізу көрсеткіштері. Кері байланыс
шағым қалдыра аласыз













