§50.Абсорбция және реабсорбция. Зәрдің түзілуі.

#1 слайд
Бұрыңғы кілт сөздер: 1. Ацетил-КоА түзілуі 2. Цитрат түзілуі 3. Изомеризация 4. Декарбоксилдену реакциялары 5. Сукцинил-КоА түзілуі 6. Сукцинаттың түзілуі 7. Фумарат және малат түзілуі 8. Оксалоацетаттың қайта түзілуі «Бір қадам алға..» әдісі https://wordwall.net/resource/82582998

1 слайд

#2 слайд
«Ой қозғау» 03 Үш үрдіс Мазмұны 1.Шумақтық сүзілу 2.Түтікшелерде қайта сіңу 3.Түтікшелердегі секреция ?

2 слайд

#3 слайд
Дәйек сөз немесе цитата: "Бүйрек – организмнің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтаушы ең маңызды орган, ол қанды сүзгіш ретінде жұмыс істеп, өмірлік маңызды теңгерімді қамтамасыз етеді." — Генри Г. .

3 слайд

#4 слайд
«Қызықты деректер» Алғашқы зәрдің көлемі өте үлкен: Шумақшалық фильтрация нәтижесінде күн сайын шамамен 180 литр алғашқы зәр түзіледі, бірақ түпкілікті зәр мөлшері тек 1,5 литр ғана. Бұл бүйректің кері сіңіру жұмысының тиімділігін көрсетеді. Бүйрек – өте қуатты сүзгі: Екі бүйрек тәулігіне шамамен 50-60 рет бүкіл қанды сүзеді. Бұл шамамен 1700 литр қан сүзгіден өтеді деген сөз. . Бүйрек энергияны көп тұтынады: Бүйрек денедегі ең жоғары қан айналымы бар органдардың бірі және денедегі оттегінің 10%-ын тұтынады. Бұл энергия негізінен реабсорбцияға жұмсалады.

4 слайд

#5 слайд
§50.Абсорбция және реабсорбция. Зәрдің түзілуі. 10.1.5.1- зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін түсіндіру;

5 слайд

#6 слайд
Дәйек сөз немесе цитата: "Бүйрек – табиғаттың керемет сүзгісі, ол тіршілікті сақтауға қажетті тепе-теңдікті қамтамасыз етеді." — Гомер Смит .

6 слайд

#7 слайд
Құндылық: «жасампаздық және жаңашылдық» Теориялық білім: зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін сипаттайды; Практикалық дағдылар: зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін модельдейді; Функционалд ық сауаттылық: зәрдің сүзілу (фильтрация) және түзілуі механизмін түсіндіреді;

7 слайд

#8 слайд
«Бейнетүсіндіру» әдісі. «Шумақтық сүзілу» Шумақтық сүзілу қан плазмасынан Шумлянский- Боумен капсуласына қарай жүзеге асады. Нәтижесінде белоксыз плазма ультрафильтраты- біріншілік немесе провизорлық несеп түзіледі. (тәулігіне 150-180л) Сүзілуге тосқауыл 3 қабаттан тұрады: Капиллярлар эндотелиі Базальдық мембрана Капсуланың ішкі қабатының эпителийі (подоциттер) С.қ = К.қ – (О.қ + Б.қ) С.қ – сүзілу қысымы (20 мм.с.б.) Қ..қ – шумақ капиллярларындағы қан қысымы (70 мм. с.б.) О.д – қан плазмасының онкотикалық қысымы (30 мм. с.б.) Б.қ – капсула қуысындағы сұйықтық қысымы (20 мм. с.б.)

8 слайд

#9 слайд
«Бейнетүсіндіру» әдісі. «Түтікшелердегі қайта сіңу» (реабсорбция)– заттардың түтікше саңылауынан қанға қайта сіңуі. Қайта сіңу механизмі 1. Активті тасымалдану а) біріншілік-активті (Na иондары) б) екіншілік-активті (глюкоза, амин қышқылдары) 2. Пассивті тасымалдану (H2O, Cl иондары, мочевина) Түтікшелердің проксималдық бөлімде міндетті түрде қайта сіңетін заттар: - Глюкоза - Амин қышқылдары - витаминдер - су - 4/5 NaCl, тұздар Табалдырығы бар және табалдырығы жоқ заттарды ажыратады. Табалдырық заттар - толық реабсорбцияға түсе алмайтын заттар. Олардың реабсорбциясы қандағы концентрациясына байланысты. Глюкоза – табалдырығы бар зат. Егер глюкозаның қандағы мөлшері 10 ммоль/л-ден артық болса ол толық қайта сіңбейді (реабсорбцияланбайды). Сондықтан несептің құрамында болуы мүмкін. Глюкозаның несепте пайда болуы глюкозурия деп аталады. Креатинин, инулин – табалдырығы жоқ заттар (қайта сіңбейді).  

9 слайд

#10 слайд
«Бейнетүсіндіру» әдісі. Бүйрек түтікшелерінде судың 98-99%-ы қайта сіңеді: -Проксималдық бөлімде судың – 40-45%-ы, -Генле ілмегінде – 25-28%-ы, -дисталдық бөлімде - 10 %-ы, -жинағыш түтіктерде – 10-15 %-ы қайта сіңеді Генле ілмегінің төмен түсетін бөлімінде су қайта сіңеді (осмос градиенті бойынша пассивті түрде). Генле ілмегінің жоғары өрлейтін бөлімінде негізінен натрий иондары қайта сіңеді (активті тасымалдау, сукцинат дегидрогеназа). Дисталдық иірім түтікшелер мен жинағыш түтіктерде судың факультативті (антидиурездік гормонның (АДГ) әсерімен, ал Na альдостерона әсерімен) қайта сіңуі жүреді . Бүйректің айналдыра кері ағызу жүйесі (осмостық қоюланған несептің түзілу механизмі).

10 слайд

#11 слайд
«Бейнетүсіндіру» әдісі. «Түтікшелік секреция» – заттардың қаннан түтікшелер саңылауына өтуі және заттардың түтікшелер эпителиінде синтезделуі. Секрецияланатын заттар: 1. Гиппур қышқылы. 2. NH3 3. K+ 4. H+ 5. Бөгде заттар (ПАК, диадраст, пенициллин, холин)

11 слайд

#12 слайд
«Кинометафора» әдісі https:// www.youtube.com/watch?v=EpUrRMEZO O8

12 слайд

#13 слайд
Нақтылау тапсырмасы. Зәр түзілу кезеңдері Нефронның қай бөлігінде жүреді? Қандай процестер жүзеге асырылады? Қандай заттар сүзіледі? Зәрдің құрамы қандай? Мөлшері қанша? Фильтрация Реабсорбция Секреция        

13 слайд

#14 слайд
Негізгі сұрақ : Егер ағзадан қажетсіз заттар бөлініп шықпаса ағза қандай күйге шалдығар еді? Тапсырма-1. Фильтрлеу кезінде қанда қалатын және нефронға өтетін заттарды көрсететін кестені толтырыңыз. Қанда қалатын   Нефронға өтетін                              

14 слайд

#15 слайд
Тапсырма-2. Бірінші және екінші реттік зәрді салыстырыңыз. Зәр түзілу кезеңдері Үдеріс Тәуліктік мөлшері Қайда түзіледіҚұрамы   Бірінші реттік зәр               Екінші реттік зәр                  

15 слайд

#16 слайд
Тапсырма-3. Нефронның құрылысы және оның атқаратын қызметі арасындағы сәйкестікті орындаңыз. 1 Шумлянский-Боумен капсуласы капиллярлық шумақ А Секреция 2 Жинағыш түтікше В Реабсорбция 3 иірім өзекшесінің дистальді бөлігі және жинағыш түтішенің басты С Ультрафильтрация 4 Генли ілмекшесінің төменгі бөлігі D Экскреция

16 слайд

#17 слайд
Тапсырма-4. Суретті пайдаланып сүзілу арқылы сүзіндіге өтетін заттардың тұсына қосу (+) белгісін қойыңыз Су   Несепнәр   Тұз иондары   Глюкоза  

17 слайд

#18 слайд
"Не ұнады?". "Кері байланыс парағы" "Не қиын болды?" "Қандай қосымш а ақпарат қажет?" Үй жұмысы §51.Су алмасуды реттеу. §52.Нысана мүшелер. §53.Әсер ету эффекті»

18 слайд

#19 слайд
Сабақ аяқталды!

19 слайд

#20 слайд
"Бүйрек – организмнің ішкі ортасының тұрақтылығын сақтаушы ең маңызды орган, ол қанды сүзгіш ретінде жұмыс істеп, өмірлік маңызды теңгерімді қамтамасыз етеді." — Генри Г. Дәйек сөз немесе цитата:

20 слайд