5-сынып.Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы

#1 слайд
Үй жұмысына шолу. 1. Темір дәуірінің ерекшелігі неде? 2. Темір дәуірі неше кезеңге бөлінеді және оларды ата? 3. Темір дәуіріне жататын тұрақтарды атаңыз. 4. Темірден жасалған құралдарды ата? 5. Тас, қола және темір дәуірінің ерекшелігі неде?

1 слайд

#2 слайд

2 слайд

#3 слайд
 Оқу мақсаты: 5.4.1.2 көшпелі мал шаруашылығы мен егіншіліктің қалыптасуын түсіндіру;Сабақтың тақырыбы: Көшпелі мал шаруашылығының қалыптасуы. Зерттеу сұрағы: Көшпелі мал шаруашылығы неліктен Қазақстанның ежелгі тұрғындары шаруашылығының негізгі түріне айналды?

3 слайд

#4 слайд
Көшпелілер немесе көшпелі қоғам, көшпелі өркениет дегеніміз — негізгі кәсібі мал шаруашылығы болып, күнкөрісінің көзі мал өнімдерінен тұратын, белгілі бір қалыптасқан жүйемен көшіп-қонып тіршілік ететін адамдардың әлеуметтік- экономикалық, саяси қауымдастығы және өркениеті. Көшпелілер туралы мәлімет

4 слайд

#5 слайд
Егіншіліктен көшпелі мал шаруашылығына көшу себептері: Климаттың өзгеруі Ат- әбзелдерінің жетілуі Мал басының көбеюі

5 слайд

#6 слайд
Мал шаруашылық түрлері Жартылай көшпелі. Көктем. жаз, күз мезгілінде жайылымның ыңғайына қарай жылжып көшіп отырып, қыста дайын қора-жайы бар қыстауларда қыстайтын мал шаруашылығын атайды. М а л ш а р у а ш ы л ы ғ ы Жетісу, Шығыс Қазақстан Алтай, Тарбағатай, Қаратау . Тары, арпа, бидай Көшпелі. Отырықшы мал шаруашылығы біртіндеп дамып мал басы өседі. Осыған байланысты жайылымды кеңейту, жайылым ауыстыру қажеттігі туады. Маңғыстау, Батыс, Орталық қазақстан Отырықшы. Б.з.д. 1-мыңжылдықтың бас кезінде көшпелі, жартылай көшпелі мал бағушы қауымдастық біртіндеп отырықшылыққа айналады. , Маңғыстау, Қазалы, Ырғыз, Торғайда сақталған Шырық-Рабат,Бәбіш-Молда Оңтүстік Қазақстандағы Сыр, Шу, Талас, Арыс Қаратаудың оңтүстік беткейі

6 слайд

#7 слайд
Тебін, тебіндету - малды қар басқан қысқы жайылымда бағу. Қазақстанда ежелден белгілі әдіс. Қазірде тебіндету жылқы мен қой шаруашылығында қолданылады. Тебіндегі мал тұяғымен қарды аршып, шөбін жейді. Тебінде жайылуға  жылқы, қой (өсіресе қазақы жылқы мен қой және солардың негізінде шығарылған жаңа тұқымдар) бейім. Тебінге шөбі биік, қалың суаты бар, қар аз түсетін жайылымдар қалдырылады. Қазақстан жағдайыңда қыста мал тебіндету қолда бар табиғи жайылым қорын ұтымды пайдаланып, арзан да сапалы мал өнімін өндірудің тиімді жолы болып табылады

7 слайд

#8 слайд
Қойдан ет, сүт, жүн Жылқы суыққа төзімді. Тебіндеп жайыла алады

8 слайд

#9 слайд
Түйе. Сусыз және қорексіз ұзаққа шыдайды Сиырды орманды далалық аймақта өсірген.

9 слайд

#10 слайд
Жайылым түрлері Қыстау Көктеу ЖайлауКүздеу

10 слайд

#11 слайд
І Тапсырма Көшпелілер қандай мал түрін көп өсірді? Төрт түлік малдан қандай өнім алынды? Жайылым түрлерін атаңыз?

11 слайд

#12 слайд
ІІ Тапсырма Төмендегі сөйлемнің жалған немесе ақиқат екенін анықтаңыз Сөйлем Ақиқат. Жалған Ерте темір дәуірінде мал шаруашылығы дамымады Мал шаруашылығы өнімдері айырбас құнына ие болды Көшпелілер табиғаттың дайын өнімін қажет етті Көшпелілер қорада ұстайтын мал түрін ұстады

12 слайд

#13 слайд
ІІІ Тапсырма. «Сәйкестігін тап» әдісі арқылы жеке жұмыс жасаңыз 1)Түйе А) Тебіндеп жайылуға икемсіз, сондықтан оларға жемшөп әзірлеуді қажет етеді. 2) Қой Ә) Көп күтімді қажет етпейді, кермек суды іше береді, тіпті су жоқ болса, қар жейді. Олар суық пен ыстыққа төзімді 3) Жылқы В) Суыққа төзімді, тебіндеп жайылады, керек азығын қар астынан тұяғымен аршып алады. 4) Сиыр Б) Жүк көлігі ретінде пайдаланады. жылдам қозғалады, ауыр жүк көтере алады. Олар сусыз және қорексіз ұзақ күнге шыдайды

13 слайд

#14 слайд
Кері байланыс

14 слайд