7 сынып Литосфералық катаклизмдер

#1 слайд
Оқу тапсырмасын қайталау:  1. Тау жыныстары дегеніміз не? ( 1 балл)  2. Тау жыныстарының қасиеттеріне тоқталыңыз ( 1 балл)  3. Минералдардың түріне сипаттама жасаңыз ( 2 балл)

1 слайд

#2 слайд
Ғалымдар динозаврлардың жасын қалай анықтайды?

2 слайд

#3 слайд
Динозаврлардың сүйектері уақыт өте тасқа айналған

3 слайд

#4 слайд
Сабақтың тақырыбы : Геологиялық жыл санау Тарау:1. Литосфера Оқу мақсаты: 8.3.1.8 тау жыныстарының жасын анықтау әдістерін түсіндіреді 8.3.1.9 геологиялық жыл санау мен геохронологиялық кестені талдап, жер қыртысының және тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдері мен геологиялық оқиғаларды ажырата алады

4 слайд

#5 слайд
Бағалау критерийі  Тау жыныстарының салыстырмалы жасы, абсолютті жасы ұғымын түсіндіре алады;  Гелологиялық жыл санау, геохронологиялық кесте ұғымдарын түсіндіре алады;  Тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдер мен геологиялық ірі кезеңдерді ажырата алады;

5 слайд

#6 слайд
Тау жыныстарының жасын анықтаудың екі әдісі бар: абсолюттік, салыстырмалы https://www.twig-bilim.kz/uploads/material img/544/ru/rockcycles_img05_104336066.jpg

6 слайд

#7 слайд
Тау жыныстарының салыстырмалы жасын анықтау үшін ежелгі геологиялық дәуірлерде өмір сүрген жәндіктер мен өсімдіктер дүниесінің тасқа айналуы арқылы анықтайды

7 слайд

#8 слайд
Тау жынысының абсолюттік жасын анықтау Радиоактивті элементтердің ыдырау нәтижесінде анықталады . Уранның ыдырау жылдамдығын пайдалану арқылы тау жынысының жасын анықтайды. 100 грамм уран 74 млн жылда 1 грамм қорғасын бөледі. ( Бұл әдісті П.Кюри және Э.Резерфорд енгізген )

8 слайд

#9 слайд
Тау жыныстарының жасын анықтау әдістері. Салыстырмалы – шөгінді жыныс қабатындағы жыныстардың белгілі заңдылық негізінде орналасуы; өсімдіктер мен жануарлардың қалдықтары тау жыныстарының жасын анықтауда көмектеседі, сол негізде Болоньеде 1881 жылы ІІ Халықаралық геология конгресінде геохроногиялық кесте бекітілді. Геохронологиялық кесте негізіне палеонтологиялық зерттеу қорытындылары алынады, эралар мен дәуірлерге бөлінеді. Абсолюттік – XX ғасырдың басында ашылған радиоактивті элементтердің ыдырау заңдылығына байланысты енгізілді: уранның гелий и қорғасынға ыдырауы (100 г. ураннан 74 жылда 1 г. қорғасын бөлінеді).

9 слайд

#10 слайд
Жердің абсолюттік жасын анықтауға үлес қосқан ғалымдар 1896 ж. Антуан Анри Беккерель 1905 ж. Эрнест Резерфорд

10 слайд

#11 слайд
Салыстырмалы жасын бұрын өмір сүрген тірі организм қалдықтарының (өсімдік, жануар т.б.) тасқа айналуымен анықтайды. Мысалы: тау жынысы неғұрлым астында жатқаны соғұрлым бұрын, пайда болғанын көрсетеді. Стратиграфиялы қ шкала /топ, жүйе, бөлім,қабат/ Геохронологиялық шкала /заман, дәуір, кезең, ғасыр/жердің даму тарихы

11 слайд

#12 слайд
Жердің салыстырмалы жасын зерттеу жолдары

12 слайд

#13 слайд
• Геохронология (Жер жылнамасы) – Жер қыртысын құрайтын тау жыныстарының уақыт тәртібімен түзілу реті, жасы туралы ғылым. Стратиграфиялық Геохронологиялық атаулар атаулар Эонотема Эон Группа ( топ) Эра (заман) Система ( ж үйе ) Период (дәуір) Бөлім Эпоха (кезең ) Ярус (қабат ) Ғасыр • Стратиграфия – тау жынысы қабаттарының қат - қабатталу заңдылығын зерттейтін ғылым саласы.

13 слайд

#14 слайд
Геологиялық уақыт шкаласы (геохронологиялық кесте)

14 слайд

#15 слайд
№ ЗАМАН/ ЭРАЛАР ДӘУІРЛЕР/ ПЕРИОД НЕ БОЛДЫ? 5 КАЙНАЗОЙ KZ| 67 | ТӨРТТІК ( Q ) 1,8 НЕОГЕН (N) 23,2 П АЛЕОГЕН (P) 42 АЛЬПІ ҚАТПАРЛЫҒЫ БАСТАЛУЫ: ҚОҢЫР КӨМІР, МҰНАЙ, ТАС ТҰЗ, ТЕМІР РУДАЛАРЫ, ҚҰРЫЛЫС МАТЕРИАЛДАРЫ (ГРАНИТ, МӘРМӘР) МЕЗОЗОЙ ҚАТПАРЛЫҒЫНЫҢ БҰЗЫЛУЫ: ТЕМІР, АЛЮМИНИЙ (БОКСИТ), ШӨГІНДІ ЖЫНЫСТАР Т.Б. 4 МЕЗАЗОЙ |MZ| БОР (К) 70 ЮРА ( J ) 55 - 58 ТРИАС ( T ) 40 - 45 МЕЗОЗОЙ ҚАТПАРЛЫҒЫ ( ӨТЕ КҮШТІ) : МАТЕРИКТЕРДІҢ КӨТЕРІЛІП, ТЕҢІЗДЕРДІҢ ШӨГУІ: ТАС КӨМІР, МҰНАЙ, ЖАНҒЫШ ТАҚТА ТАС, ФОСФОРИТ, БОР, ҚАЛАЙЫ, МЫШЬЯК, СУРЬМА, АЛТЫН, КҮМІС, МЫС, ҚОРҒАСЫН Т.Б. 3 ПАЛЕОЗОЙ |PZ| ПЕРМЬ ( P ) 45 ТАС КӨМІР (С) 65 - 70 ДЕВОН ( D ) 55 - 60 СИЛУР ( S ) 35 ОРДОВИК ( O ) 60 - 70 КЕМБРИЙ ( Э ) 70 - 80 ГЕРЦЕН ҚАТПАРЛЫҒЫ АЯҚТАЛДЫ; ТАС ТҰЗ, КАЛИЙ ТҰЗЫ, ГИПС, КӨМІР, МҰНАЙ, ГАЗ Т.Б ГЕРЦЕН ҚАТПАРЛЫҒЫ БАСТАЛДЫ: МЫС, ҚАЛАЙЫ, ВОЛЬФРАМ, ПОЛИМЕТАЛЛ Т.Б. КАЛЕДОН ҚАТПАРЛЫҒЫ: ТЕМІР, МЫС, АЛТЫН, ФОСФОР, ЖАНҒЫШ ТАҚТА ТАС, Т.Б. БАЙКАЛ ҚАТПАРЛЫҒЫ АЯҚТАЛДЫ 2 ПРОТЕРОЗОЙ | PR| 2 100 БАЙКАЛ ҚАТПАРЛЫҒЫ БАСТАЛДЫ: ТЕМІР, ПОЛИМЕТАЛЛ, ГРАФИТ, ҚҰРЫЛЫС МАТЕРИАЛДАРЫ Т.Б. 1 АРХЕЙ AR| 1 000

15 слайд

#16 слайд
Жердің жасын анықтауда салыстырмалы және абсолюттік әдістердің негізінде геохронологиялық кесте құрастырылды

16 слайд

#17 слайд
Терминдер мен түсініктер кестесі Реті Терминдер, түсініктер Анықтамасы 1 Геохронологиялық кесте Жер ғаламшарының даму тарихын көрсететін кесте 2 Тау жыныстарының салыстырмалы жасы Тау жыныстарының жасын әртүрлі тау жыныстары қабаттарын өзара салыстыру арқылы анықтау 3 Геология Жердің қыртысын және ішкі қабаттарын, олардың құрамын, құрылысын, қозғалысын, даму тарихын, кен байлықтарының пайда болу, орналасу заңдылықтарын зерттейтін жаратылыстану ғылымдарының кешені 4 Тау жыныстарының абсолюттік жасы Құрамында уран мен қорғасын бар тау жыныстарын химиялық зерттеу арқылы олардың жасын анықтау 5 Стратиграфия Геологияның бөлімі, тарихи геологияның негізі. Стратиграфия тау жыныстарының жатыс формаларын, олардың бір-біріне қатынасы мен горизонтальды және вертикальды бағыттарда ауысуларын зерттеп, жастарын анықтайды 6 Дүниежүзілік геологиялық конгресс 1900 жылы геохронологиялық кесте қабылданған конгресс Терминдер мен түсініктер кестесі

17 слайд

#18 слайд
Топтық жұмыс . Тапсырма 1  І топ- архей эрасы ( 2 балл)  ІІ топ – протерозой эрасы( 2 балл)  ІІІ топ – палеозой эрасы ( 2 балл)  IV топ – мезозой эрасы ( 2 балл)  V топ – кайнозой эрасы болып тақырыпқа байланысты ақпаратты пайдаланып таныстырылым дайындаңыздар. ( 2 балл) Презентациялауға дайындық – 4-5 минут. Презентациялауға әр топқа 2 минуттан беріледі.

18 слайд

#19 слайд
Бағалау.  Бағалау критерийлеріне назар аударыңыздар. Жеребе тасталынады (мысалы, нарды ойыны сүйегі арқылы). Жеребе бойынша қай топ қай топты бағалайтынын анықтаңыздар. Бағалау критерийлері № Дескриптор геологиялық жылсанау мен геохронологиялық кестені талдап, жер қыртысының және тіршіліктің дамуындағы ірі кезеңдері мен геологиялық оқиғаларды ажырата алады 1 геохронологиялық кестені талдай алады 2 геохронологиялық кестедегі тау қатпарлықтарын ажырата алады. 3 Геологиялық жыл санаудағы тіршіліктің дамуы мен жер қыртысының пайда болуының ірі оқиғаларын айта алады. .

19 слайд

#20 слайд
Кері байланыс«Мен қандай сатыдамын?» сызбасын жазып толтырыңыз. 1. Егер сабақта жақсы нәтиже шығарсаңыз, барлығы түсінікті болса, 4 -5 саты. 2. Егер қиындықтар кездессе, 2 -3 саты. 3. Егер мүлдем түсініксіз болса, 1 саты. 5 4 3 2 1 «Мен ____ сатыдамын, себебі _________________________________________

20 слайд

#21 слайд
Оқу тапсырма:  Презентацияны қайта көру;  ғаламтордан тау жыныстарының жасын анықтаудың қазіргі заманғы әдістерінің бірі туралы ақпаратты дәптерге жазу

21 слайд

#22 слайд
Қосымша ресурстар Тау жыныстарының абсолюттік және салыстырмалы жасы. https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%BB %D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_ %D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD %D0%B0%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_ %D0%B3%D0%B5%D0%BE%D1%85%D1%80%D0%BE%D0%BD %D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB %D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5 Жер тарихы https://www.youtube.com/watch?v=f9OnMwKH_q4 kk.wikipedia.org/wiki/Стратиграфия http://kk.wikipedia.org/wiki/ %D0%A1%D1%82%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1 %80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8 Геохронологиялық кесте https://ru.wikipedia.org/wiki/%C3%E5%EE%F5%F0%EE%ED%EE%EB %EE%E3%E8%F7%E5%F1%EA%E0%FF_%F8%EA%E0%EB%E0 http://www.stratigraphy.org/index.php/ics-chart-timescale

22 слайд

#23 слайд
Сабаққа белсенді қатысқандарыңыз үшін рахмет !!! Сәттіліктер тілеймін!!!!!!!!

23 слайд