Алтын адам тақырыбына презентация

#1 слайд
Пән : Қазақстан тарихы сынып : 5 «ә» Бөлім: «Сақтар» Сабақтың тақырыбы: «Алтын адам археологиялық олжасы» Құрған: Калдыбаева Л.Б. Түркістан облысы, Сарыағаш ауданы , Сарыағаш қ. № 6 Ж.Аймауытов атындағы ж о м тарих пәні мұғалімі

1 слайд

#2 слайд
ОҚУ МАҚСАТЫ: 5.2.3.1 Қазақстандық ғалымдардың археологиялық жаңалықтарын білу; 5.2.2.4 Есік обасынан табылған «Алтын адам» археологиялық олжасының ерекшеліктерін анықтау; БАҒАЛАУ КРИТЕРИЙЛЕРІ: -Есік обасының археологиялық олжаларын біледі; -Археологиялық ескерткіштердің неліктен «Алтын адам» деп аталатынын түсінеді -Есік обасының археологиялық олжаларын біледі; -Археологиялық ескерткіштердің неліктен «Алтын адам» деп аталатынын түсінеді

2 слайд

#3 слайд
Есік обасы Алматы обылысы Еңбекші қазақ ауданының орталығы Есік қаласының маңында, Есік өзенінің жағалаауында орналасқан. 1969-1970 жж. Жетісу археологиялық экспедициясы, жетекшісі К.Ақышев, мүшелері Б.Нұрмаханбетов, А.Г.Максимовалар зерттеген. Бұл маңдағы сақ дәуірінен сақталған обалар бірнеше топтарға бөлінеді. Мұның ішінде ең көрнектісі- Үлкен Есік қорымы. Қорым құрамында солтүстіктен оңтүстікке созыла алып жатқан 45 топырақ диаметрі 30-90 м, биіктігі 4-15 м оба бар. Арасынан алты үлкен оба қазылды, бұлардың қатты тоналған үшеуінен заттай деректер кездеспеген. Төртіншісінен үлкен төртбұрышты қабір ішіне басын батысқа қарата бірге жерленген екі адамның мүрдесі , темір түйреуіш, көптеген алтын жапсырмалар табылды. Ал алтыншы оба-әлемдік маңызы бар «Алтын адмның» табылуы себепті ғылым мен мәдениетке «Есік обасы» деген атпен енді.Теориялық бөлім: Есік обасы Қазақстанның қай өңірінде орналасқан? Есік обасы Алматы обылысы Еңбекші қазақ ауданының орталығы Есік қаласының маңында, Есік өзенінің жағалаауында орналасқан. 1969-1970 жж. Жетісу археологиялық экспедициясы, жетекшісі К.Ақышев, мүшелері Б.Нұрмаханбетов, А.Г.Максимовалар зерттеген. Бұл маңдағы сақ дәуірінен сақталған обалар бірнеше топтарға бөлінеді. Мұның ішінде ең көрнектісі- Үлкен Есік қорымы. Қорым құрамында солтүстіктен оңтүстікке созыла алып жатқан 45 топырақ диаметрі 30-90 м, биіктігі 4-15 м оба бар. Арасынан алты үлкен оба қазылды, бұлардың қатты тоналған үшеуінен заттай деректер кездеспеген. Төртіншісінен үлкен төртбұрышты қабір ішіне басын батысқа қарата бірге жерленген екі адамның мүрдесі , темір түйреуіш, көптеген алтын жапсырмалар табылды. Ал алтыншы оба-әлемдік маңызы бар «Алтын адмның» табылуы себепті ғылым мен мәдениетке «Есік обасы» деген атпен енді. Теориялық бөлім: Есік обасы Қазақстанның қай өңірінде орналасқан?

3 слайд

#4 слайд
«Алтын адам»- 1970-ші жылдарының басында Есік қорғанында – сақтар тайпасының жас көсемінің зираты табылды. Дәлірек айтқанда: Алматы обылысы Есік қаласының солтүстігіндегі Есік өзенінің сол жақ жағалауындағы темір дәуірінен сақталған сақ обасынан табылған алтын киімді сақ жауынгерінің мүрдесі. 1969-1970 жылдары археолог К.А.Ақышев тапқан. Топырақ қорғандармен ұштасып жатқан қорым солтүстіктен оңтүстікке қарай 3 шарша км жерді алып жатыр. 40-тан астам обадан тұратын қорымның оңтүстік шетінде биіктігі 6 метр, диаметрі 60 м үйінді төбе астынан екі қабір ашылды. Біреуі ертеректе тоналған. Екіншісінен жасы 17-18 шамасындағы сақ жауынгерінің мүрдесі ашылды. Қабір шырша бөренелерден жасалған, көлемі 3,3х1,9 м, биіктігі 1,5 м, сол жақ бөлігіне қойылған сақ жауынгерлерінің басы батысқа қаратылып жатқызылған. Қабірдің оңтүстігі және батыс шеттерінде металл, қыш,ағаштан істелінген ыдыстар, зергерлік бұйымдар қойылған. Қабір ағаш қақпақпен жабылып, темір құрсаулармен бекітілген, еденіне тақтай төселген, ал адам қойылатын жеріне алтын жапсырмалармен безендірілген төсеніш салынған. Теориялық бөлім: Есік обасынан табылған «Алтын адам» кім болды? «Алтын адам»- 1970-ші жылдарының басында Есік қорғанында – сақтар тайпасының жас көсемінің зираты табылды. Дәлірек айтқанда: Алматы обылысы Есік қаласының солтүстігіндегі Есік өзенінің сол жақ жағалауындағы темір дәуірінен сақталған сақ обасынан табылған алтын киімді сақ жауынгерінің мүрдесі. 1969-1970 жылдары археолог К.А.Ақышев тапқан. Топырақ қорғандармен ұштасып жатқан қорым солтүстіктен оңтүстікке қарай 3 шарша км жерді алып жатыр. 40-тан астам обадан тұратын қорымның оңтүстік шетінде биіктігі 6 метр, диаметрі 60 м үйінді төбе астынан екі қабір ашылды. Біреуі ертеректе тоналған. Екіншісінен жасы 17-18 шамасындағы сақ жауынгерінің мүрдесі ашылды. Қабір шырша бөренелерден жасалған, көлемі 3,3х1,9 м, биіктігі 1,5 м, сол жақ бөлігіне қойылған сақ жауынгерлерінің басы батысқа қаратылып жатқызылған. Қабірдің оңтүстігі және батыс шеттерінде металл, қыш,ағаштан істелінген ыдыстар, зергерлік бұйымдар қойылған. Қабір ағаш қақпақпен жабылып, темір құрсаулармен бекітілген, еденіне тақтай төселген, ал адам қойылатын жеріне алтын жапсырмалармен безендірілген төсеніш салынған. Теориялық бөлім: Есік обасынан табылған «Алтын адам» кім болды?

4 слайд

#5 слайд
Кемел Ақышев 1924 жылы 23 мамырда Павлодар обылысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. Болашақ археолог ерте жасында ата-анасынан айырылып, жастайынан жетім қалды. Кемел Ақышевтың балалық шағы дәл ұжымдастыру науқанына тап келді. Ал жастық кезі Ұлы Отан соғысымен қатар өтті. Тарихтың ең ауыр кезеңдерін бастан өткерген Ақышев рухани тұрғыдан шыңдалып өседі. Ол өмір сүруге, оқуға құштар болды. Соның арқасында биік белестерді бағындыра алды. Есімі тарихта қалды.  Әскери училищені аяқтаған соң майданға аттанады. 1950 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітіреді. КСРО ҒА Археология институтының Ленинград бөліміне аспирантураға түсіп, 1953 жылы Мемлекеттік Эрмитаждың Ғылыми кеңесінде кандидаттық диссертациясын қорғайды. Студенттік жылдары археологиялық қазба жұмыстарына қатысады. 1955 жылы Қазақ КСРО ҒА Тарих, археология, этнография институтының археология бөлімінің меңгерушісі, содан кейін Әлкей Марғұлан атындағы ҚР ҰҒА Археология институтының бас (негізгі) ғылыми қызметкері болады. 2000 жылы Астана қаласына көшіп, Лев Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінде археологиялық реконструкцияның лабораториясын құрады. 1950 жылдардың соңында К.Ақышевтің қазба жұмыстары кезінде табылған сақ дәуіріне жататын Бесшатыр қорымы оның ғылыми өмірбаянынан ерекше орын алады. Көне және орта ғасырлардағы Қазақстан ескерткіштерің әлемдік маңызы зор Есік обасынан табылған «Алтын адам» (б.з.б. \/-І\/ ғасырлар), Бесшатыр (б.з.б. \/І-\/ ғасырлар), Отырар жәдігерлерін ашып зерттеді. Қола, ерте темір дәуірлерінің мәдениеттерін кезеңдеу және мерзімдей мәселелерін анықтады. Көне Қазақстан тарихының негізгі тұжырымдарын жасауға белсене қатысты. Орталық Азия өркениеті жүйесінде ежелгі Қазақстанның орнын айқындауға елеулі үлес қосты Теориялық бөлім: Археолог К.А.Ақышев Кемел Ақышев 1924 жылы 23 мамырда Павлодар обылысының Баянауыл ауданында дүниеге келген. Болашақ археолог ерте жасында ата-анасынан айырылып, жастайынан жетім қалды. Кемел Ақышевтың балалық шағы дәл ұжымдастыру науқанына тап келді. Ал жастық кезі Ұлы Отан соғысымен қатар өтті. Тарихтың ең ауыр кезеңдерін бастан өткерген Ақышев рухани тұрғыдан шыңдалып өседі. Ол өмір сүруге, оқуға құштар болды. Соның арқасында биік белестерді бағындыра алды. Есімі тарихта қалды.  Әскери училищені аяқтаған соң майданға аттанады. 1950 жылы Қазақ Мемлекеттік университетінің тарих факультетін бітіреді. КСРО ҒА Археология институтының Ленинград бөліміне аспирантураға түсіп, 1953 жылы Мемлекеттік Эрмитаждың Ғылыми кеңесінде кандидаттық диссертациясын қорғайды. Студенттік жылдары археологиялық қазба жұмыстарына қатысады. 1955 жылы Қазақ КСРО ҒА Тарих, археология, этнография институтының археология бөлімінің меңгерушісі, содан кейін Әлкей Марғұлан атындағы ҚР ҰҒА Археология институтының бас (негізгі) ғылыми қызметкері болады. 2000 жылы Астана қаласына көшіп, Лев Гумилев атындағы Еуразия Ұлттық университетінде археологиялық реконструкцияның лабораториясын құрады. 1950 жылдардың соңында К.Ақышевтің қазба жұмыстары кезінде табылған сақ дәуіріне жататын Бесшатыр қорымы оның ғылыми өмірбаянынан ерекше орын алады. Көне және орта ғасырлардағы Қазақстан ескерткіштерің әлемдік маңызы зор Есік обасынан табылған «Алтын адам» (б.з.б. \/-І\/ ғасырлар), Бесшатыр (б.з.б. \/І-\/ ғасырлар), Отырар жәдігерлерін ашып зерттеді. Қола, ерте темір дәуірлерінің мәдениеттерін кезеңдеу және мерзімдей мәселелерін анықтады. Көне Қазақстан тарихының негізгі тұжырымдарын жасауға белсене қатысты. Орталық Азия өркениеті жүйесінде ежелгі Қазақстанның орнын айқындауға елеулі үлес қосты Теориялық бөлім: Археолог К.А.Ақышев

5 слайд

#6 слайд
 « Алтын адамның» бас киімі сақтардың ғарыш туралы танымының мысалы . Бұл үш әлемнің өзіндік үйлесімділігінен құралған модель: жер асты, ортасы-жер, жоғарғы жағы –аспан. Әлемнің төрт бұрышы бар –оң,сол,алды және арты.  Алдыңғы бөлігі-шығыс жақ, артқы бөлігі-батыс жақ. Бас киімдегі оюлар көлденең үш бөлікке бөлінген. Алтын таулар мен ағаш тізбесінен жиектелген. Тау етегінде «қыс аңдары»-жолбарыстар мен ешкілер бейнеленген. Ал шыңында- құстар,қанатты жолбарыстар (тигрогрифондар)  Ою-өрнектің жиегі әлемдік тау жотасын білдіреді, сақтардың көзқарасы бойынша, әлемді барлық жағынан қоршап тұр деген сөз. Ою әлемінің үш бөліктен құралғанының символы іспеттес: жерасты әлемі, жер аспан.  Сақиналы фриздердің төрт айқас секілді орналасқан төрт жақтағы нүктеде аңдардың (барыс, тауешкі) бейнесі орналасқан.  Бас киімнің алдыңғы бөлігінде барлық ғарыштың символы-күн эмблемасы жайғасқан: төрт қанатты ат пен төрт алтын жебе. Бұл барлық үш әлемнің үстіндегі билік пен күн жолындағы әлемнің төрт бөлігінің белгісі.  Адамға мұндай тәжді кидіру-барлық ғарыш туралы аңызға билік ету. Көсем мен басындағы , үстіндегі киімдер әлемніңөсін, яғни орталығын білдіреді-бұл әлемнің құрылымы туралы сақтардың мифологиялық көріністері.Теориялық бөлім: Алтын адамның бас киімі  « Алтын адамның» бас киімі сақтардың ғарыш туралы танымының мысалы . Бұл үш әлемнің өзіндік үйлесімділігінен құралған модель: жер асты, ортасы-жер, жоғарғы жағы –аспан. Әлемнің төрт бұрышы бар –оң,сол,алды және арты.  Алдыңғы бөлігі-шығыс жақ, артқы бөлігі-батыс жақ. Бас киімдегі оюлар көлденең үш бөлікке бөлінген. Алтын таулар мен ағаш тізбесінен жиектелген. Тау етегінде «қыс аңдары»-жолбарыстар мен ешкілер бейнеленген. Ал шыңында- құстар,қанатты жолбарыстар (тигрогрифондар)  Ою-өрнектің жиегі әлемдік тау жотасын білдіреді, сақтардың көзқарасы бойынша, әлемді барлық жағынан қоршап тұр деген сөз. Ою әлемінің үш бөліктен құралғанының символы іспеттес: жерасты әлемі, жер аспан.  Сақиналы фриздердің төрт айқас секілді орналасқан төрт жақтағы нүктеде аңдардың (барыс, тауешкі) бейнесі орналасқан.  Бас киімнің алдыңғы бөлігінде барлық ғарыштың символы-күн эмблемасы жайғасқан: төрт қанатты ат пен төрт алтын жебе. Бұл барлық үш әлемнің үстіндегі билік пен күн жолындағы әлемнің төрт бөлігінің белгісі.  Адамға мұндай тәжді кидіру-барлық ғарыш туралы аңызға билік ету. Көсем мен басындағы , үстіндегі киімдер әлемніңөсін, яғни орталығын білдіреді-бұл әлемнің құрылымы туралы сақтардың мифологиялық көріністері. Теориялық бөлім: Алтын адамның бас киімі

6 слайд

#7 слайд
Алтын адамның камзолы мен белбеуі  Үстінде үш бұрышты алтын жапсырмалармен тағылған қысқа камзол  Көкірегінің тұсы, жеңі алтын тағалармен өрнектелген. Камзол қызыл күдеріден тігілген.  Бұл жапсырмалардағы басты идея- Көк Аспан идеясы . Яғни күн нышаны мен кульминациясы.  Пластиналардың киімге тігуге арналған тесіктері бар.  Бұл киімді ұсақ,жұқа шытыралармен безендіру, күнделікті тұрмыста киюге арналмаған.  Мұндай ұсақ бұйымдар жерлеу ғұрпына арнайы дайындалған.  Қысқа камзол құрастырмалы ауыр белбеумен буылған Алтын адамның белбеуі  Белбеуге аңға ұқсас бейнелер, сонымен қатар он алты тоға бұғы бейнесіне жапсырылған.  Белдікті безендірген шығыршық және алтын белдік бас.  Оған барыс бейнесі және иіріліп жатқан қасқырды бейнелеген.  Қасқыр мен барыс басқа әлемді бейнелейтін және жендеттік жас айтын жыртқыш болып есептеледі. Сондықтан жауынгер идеалын кейіптейтін қасқыр образы ержүректііліктің, тәкіппарлықтың, еркіндіктің және патша тұқымының нышаны ретінде саналған. Алтын адамның камзолы мен белбеуі

7 слайд

#8 слайд
Қылыш алтынмен безендірілген және қанжар-ақинақ сақ соғысы? Қылыш алтынмен безендірілген және қанжар-ақинақ сақ соғысы?

8 слайд

#9 слайд
МмсбиСонымен қатар,әртүрлі ыдыстар, күміс тостаған, қола айна табылды. Көп алтын түймешелер. Алтынмен қапталған қола теңгелер табылды. Олардың ұзын саны 4000-нан астам. Қабірден 26 таңбадан тұратын жазуы бар күміс т...

9 слайд