Ашық сабақ "4. Күн жүйесінің құрылысы туралы ежелгі ғалымдардың ғалымдардың көзқарастары" 7 сынып

#1 слайд
Күн жүйесінің құрылысы туралы ежелгі ғалымдардың көзқарасы

1 слайд

#2 слайд
Жедің бүкіл әлемнің центрінде орыналысқаны жөнінде қалыптасқан бұл көзқарасты Ежелгі Греция ғалымдарды дүниенің геоцентрлік жүйесінің негізіне алды. Мәселен, біздің заманымыздан бұрынғы IV-ғасырда өмір сүрген ежелгі грек ойшылы, ғалым-энциклопедист Аристотельдің өзінде-ақ Айдың тұтылуы бойынша жүргізілген бақылаулар арқылы, Жер пішінінң шар тәрізді екені белгілі болды. Ол жедің қозғалуын аспандағы жұлдыздардың орнын ауыстыруынан байқауға болар еді деген болжам айтты.

2 слайд

#3 слайд
973 жылы Хорезімде дуниеге келген ортаазиялық ғалым астроном, математик, физик, географ, философ, этнограф, дәрігер Әбу Райхан Бируни өзінің 150 еңбегінің 50-ін астрономияға аранаған.Ол Птолемей құрған әлем жүйесінің дұрыстығына күмәнданып, гелиоцентризмді жақтады.Алғаш рет, Коперниктен 500 жыл бұрын, Жердің Күнді айналып қозғалатыны туралы болжам жасаған Бируни болғаны бізде тарихта мәлім. Ол Жердің қозғалысы мен пішіні, Жер шарының радиусын анықтау тәсілі туралы жазды, Жер глобусын жасады, 20 жыл бойы Күннің қозғалысын бақылыды. Бируни Күнді отты шар деп есептеді.

3 слайд

#4 слайд
Біздің заманымыздың ІІ ғасырында өмір сүрген ежелгі грек ғалымы александриялық Клавдий Птолемей (90-160жж) өзінен бұрын өмір сүріп, Аристотель, Гиппарх, т.б. еңбектерінде сүйене отырып, дүниенің геоцентрлік (грекше гео – жер) жүйесін жасады.Дегенмен планеталардын орналасуы жөніндегі бақылау мәліметтері молайған сайын, К. Птолемей тұжырымдары түзетулер енгізуді қажет етті. Оны ХVI – ғасырда ұлы поляк ғалымы Николай Коперник жүзеге асырды .

4 слайд

#5 слайд
Ұлы поляк ғалымы Николай Коперник Өмір сүріп, еңбек еткен кезеңде, яғни ғасырда, Птолемей өздеріңе мәлім геоцентрлік жүйесінің ақиқаттығына күмәнді ойлар жаппай туындай бастады. Күн жүйесі құрылысының жобасын алғаш рет дұрыс түсінген Н. Коперник болды. Ол ғасырлар бойы адамдардың санасын ұялап қалған «Жер қоғалмайды» деген жобаны теріске шығарды. Коперник планеталар жүйесін центріне Күндіорналастыр- ғандықтан, бұл жүйе гелиоцентрлік жүйе (грекше гелиос – Күн) деп аталды.

5 слайд

#6 слайд
Коперник жасаған жүйе әлі де болса мүлтіксіз емес еді, ол қазіргі кездегі қабылданған Күн жүйесі құрылысының сызбасынан өзгешелеу болды. Өйткені планеталар Күнің Коперник айтқандай дөңгелек орбита бойымен емес, эллипстік орбиталар бойымен айнала қозғалады Коперник ілімін көптеген ғалымдар: Тихо Браге, Джордано Бурно, Иоганн Кеплер, Галилео Галилей, Исаак Ньютон қолдап, одан әрі дамытты.

6 слайд

#7 слайд
Күн жүйесінің планеталар қозғалысы

7 слайд