Ашық сабақ .« Алаштың ардақтысы, дара тұлғалы Мәшһүр -Жүсіп – адамзаттың ұлы ғалымы»

#1 слайд
Бұлттай жауатұғын Бұлттай жауатұғын менің өзім,менің өзім, Көкірегім – қан, Көкірегім – қан, жаспенен толған жаспенен толған көзімкөзім Жаңбырдың Жаңбырдың рахымет рахымет тамшысындай,тамшысындай, Ғаламға дастан Ғаламға дастан қылып айтқан сөзім.қылып айтқан сөзім. М.Ж.Көпеев.М.Ж.Көпеев. Оқытушы Жакенова К.А Қарағанды қаласындағы “№12 ЖББОМ”КММ

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың тақырыбы:Сабақтың тақырыбы: « Алаштың « Алаштың ардақтысы, дара ардақтысы, дара тұлғалы Мәшһүр -тұлғалы Мәшһүр - Жүсіп – адамзаттың Жүсіп – адамзаттың ұлы ғалымы»ұлы ғалымы»

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың мақсаты:Сабақтың мақсаты: Атақты Атақты ақын,оқымысты,әулие,қазақтың ақын,оқымысты,әулие,қазақтың ауыз әдебиеті үлгілерін жинаушы , ауыз әдебиеті үлгілерін жинаушы , айтыскер, шежіреші, мысалшы, айтыскер, шежіреші, мысалшы, публицист Мәшһүр-Жүсіптің көп публицист Мәшһүр-Жүсіптің көп қырлы талант екендігін таныту.қырлы талант екендігін таныту.

3 слайд

#4 слайд
Сабақ кезеңдері:Сабақ кезеңдері: Қ. Бітібаеваның жаңа білімді меңгерту технологиясы Жаңа тақырып бойынша берілетін алдын-ала тапсырмалар жүйесі ( Мәшһүр-Жүсіп өмірі,шығарма шылығы) Жоба қорғау “Біз үшінМәшһүр-Жүсіп кім?” Қосымша материалдармен жұмыс (мақалалары) Алған білімдерін қорытындылау “Мәшһүр шығармаларының құндылығы неде?” Тапсырмалар негізінде сұхбат-әңгіме,пікірлесу Мұғалім түсінігі (кесенесі,мұражайы т.б. мәліметтер жайында )

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд
““Қосымша сұрақ”Қосымша сұрақ”  Өзін жерлеуге байланысты Өзін жерлеуге байланысты Мәшһүр-Жүсіптің қандай Мәшһүр-Жүсіптің қандай ескертпесін білесіңдер? ескертпесін білесіңдер?  Басыңыздағы үкіңіз не, неге Басыңыздағы үкіңіз не, неге тағасыз,себебі не?- деп тағасыз,себебі не?- деп сұраушыларға ақынның берген сұраушыларға ақынның берген жауабы...жауабы...  Мәшһүр-Жүсіптің көптеген жыл Мәшһүр-Жүсіптің көптеген жыл көмусіз жатқаны рас па?көмусіз жатқаны рас па?  Ақындық қасиеті қалай қонған, ол Ақындық қасиеті қалай қонған, ол жайында ақын не деп толғайды?жайында ақын не деп толғайды?

6 слайд

#7 слайд
““Қосымша сұрақ”Қосымша сұрақ”  Мәшһүр-Жүсіптің басындағы үкіні Мәшһүр-Жүсіптің басындағы үкіні кім таққан?кім таққан?  Мәшһүр-Жүсіп түс көріп, түсінде Мәшһүр-Жүсіп түс көріп, түсінде көген алмай, өлең алып оянған, көген алмай, өлең алып оянған, жаратылысынан дарынды, жаратылысынан дарынды, өнерпаз ақындар қатарына өнерпаз ақындар қатарына жатады. Түсінде ақындық өнерді жатады. Түсінде ақындық өнерді қабылдап оянғанын жыр еткен қабылдап оянғанын жыр еткен тағы қандай ақындарды білеміз?тағы қандай ақындарды білеміз?  Өзінің қанша жыл өмір сүретіндігі Өзінің қанша жыл өмір сүретіндігі жайлы не деп айтқан?жайлы не деп айтқан?  Қашан,қай айда қайтыс болған?Қашан,қай айда қайтыс болған?

7 слайд

#8 слайд
Мұғалім түсініктемесі Кесенесі, мұражайы туралы Мәшһүр Жүсіпке байланысты әр түрлі деректер

8 слайд

#9 слайд
Мәшһүр-Жүсіптің Мәшһүр-Жүсіптің кесенесікесенесі

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Мәшһүрден қалған Мәшһүрден қалған жыр-дастандаржыр-дастандар

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд

16 слайд

#17 слайд

17 слайд

#18 слайд
Кесенесі,мазары. Үш мәрте бұзылып,үш рет салынған.Соңғы рет 2006 жылы бой көтереді.Кесене танымал сәулетшілер Бек Ыбыраев пен Сәдуақас Ағынтаевтың жобасы бойынша салынған .Мазардың есігі алтын ою-өрнекпен өрнектелген. Ою-өрнектер- зергер Қырым Алтынбековтің қолынан шыққан туынды. 1952 жылы Кеңес үкіметі мазарды жермен-жексен еткен. Хрущев тұсында Мәшһүр Жүсіптің келіні Нұрила Ташқызы батылдыққа барып атасының басына балшықтан кесене соқтырған. 1975 жылы халық жұмылып ақ кірпіштен мазар қалаған. 2006 жылы ел рұқсатымен қайта бұзылып қайта бой көтерген.

18 слайд

#19 слайд
МешітМешіт

19 слайд

#20 слайд
Ақын мұражайыАқын мұражайы

20 слайд

#21 слайд
Мұражайдағы ақынның Мұражайдағы ақынның пайдаланған заттарыпайдаланған заттары

21 слайд

#22 слайд

22 слайд

#23 слайд

23 слайд

#24 слайд

24 слайд

#25 слайд

25 слайд

#26 слайд

26 слайд

#27 слайд

27 слайд

#28 слайд

28 слайд

#29 слайд

29 слайд

#30 слайд

30 слайд

#31 слайд

31 слайд

#32 слайд

32 слайд

#33 слайд

33 слайд

#34 слайд

34 слайд

#35 слайд

35 слайд

#36 слайд

36 слайд

#37 слайд

37 слайд

#38 слайд
Ақынды бейнелеген Ақынды бейнелеген мүсінмүсін

38 слайд

#39 слайд
Мұражайы Мазардан 17 шақырым жердегі Жаңажол аулында бой көтерген.Оған әулиенің туған немересі Қажымұқан Фазылов басшылық етеді. Мұражайда Құран,тәспі,көз әйнек, орап шыққан кілем т.б заттар бар. Осы ауылда Мәшһүр-Жүсіптің атындағы мешіт бар.Оны Иран Омарбеков салдырған.

39 слайд

#40 слайд
Мәшһүр-Жүсіп Көпеевтің көптеген жыл көмусіз жатқаны рас па? Ел ішінде көрнекті ақын, публицист, этнограф, ұлы ойшыл Мәшһүр-Жүсіп Көпеевтің әулиелігі мен кө­регендігі жайлы да көптеген аңыз әңгімелер айты­лады. Оның шарапаты айналасындағы жарлы-жақы­байға ғана емес, күллі қазаққа сеп болғанын тарих іздерінен білеміз. Жаны қиналған жанның Мәшһүр өлеңдері мен оның нұрлы қасиетінен жылынғанын, сол бір шапағаты мол адамның бойынан тарайтын кие арқылы жанға дауа тапқанын көреміз. Бәлкім, сол бір жанның сәулелі жолдарынан ба екен, ел ішінде әулиенің соңғы сәттері жайлы да әр түрлі әңгімелер айтылады. Бізге мәлім дерек, ғұламаның өзінің соңғы уақыты таяғанын біліп, қайтқанда жататын арнайы орын дайындатқаны. Одан кейін: «Мен өлгеннен кейін менің көрімді ашық қоя­сыңдар. Өйткені менің шапа­ға­тым әлі талай жандарға тие­тін болады, талайлар ауруына ем табады, шипа алады. Мені тек жиырма бір жылдан соң ғана жабыңдар. Сол уақытта оған бір арам қолдар арала­сады. Оған дейін денеме түк бол­ майды. Тек жиырма бір жыл­дан (нақты емес. – Ш.Қ.) кейін ғана сол жақ аяқтарым­ның башпайларынан бастап шіри бастайды, өйткені жас кү­німде бір мысықты, сол ая­ғым­мен теуіп жібергенім бар-ды» деген екен, деседі көпшілік. Әрине, мұны құп көрмей, шошына өсек

40 слайд

#41 слайд
таратқандар да, «мұсылман тарихында болмаған сұмдық» дескендер де болыпты. Алайда аңызға бергісіз бұл ақиқат жайлы кейінгі жылдары көп зерттелді, әр түрлі мәліметтер айтылды. Ұрпақтарының да пікірлері, зерттеу еңбектері жария болды. Оның денесінің неше жыл бүлінбей, сол қалпында жатқанын кейбір зерттеушілер Мәшһүрдің ғалымдығымен байланыстырады. Өйткені кейінгі зерттеушілер ғалымның жатқан жерінің де аса бір ерекше жер екендігін айтысады. Әулие денесі тиер топырақтың құнарын, барлық күн сәулесінің қаншалықты көлемде түсетінін де алдын ала бағамдағандай. Мұнымен қоса, бізге мәлім бір анық – жоғарыдағы аңыздың ақиқат екендігі. Сондай-ақ ұлы ойшыл өзінің өлер сәтін болжап, сол сәтке үлкен дайындық жұмыстарын да жүргізген көрінеді. Ол осы кезден бастап денесін шірітпейтін арнайы дәрілік шөптер іше бас ­таған деседі. Біздің қазақта мұндай арқалы, әулие адамдар аз болмаған. Сондықтан да болар, халықтан кие кетпегені. Сондықтан да болар, олардың артынан әр түрлі пікірлердің, аңыздар мен ақиқаттардың айтылатыны. Мұның бәрі әрине, біздің аңғал қазақ үшін кешірімді. Сондықтан да біз бүгін оқырманға қазақтың ұлы перзентінің кейбір қасиеттері жайлы, ол кісінің өзге де ұлылармен байланысы төңірегінде біраз мәліметтерді ұсынбақпыз. Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлының шығармашылығы, әулиелігі жайлы қалам тербеп жүрген зерттеушілердің бірі, баянауылдық Әсет Пазыловтың жазған естелігінде оның әр қыры жан-жақты ашылыпты. Мәселен, ол естелікте Шәкәрім мен Мәшһүрдің байланысы жайлы бір мәлімет былай беріледі: Біреуміздің ажалымыз – Алладан, біреуміздің ажалымыз – адамнан болады Бір жылы Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлы мен Шәкәрім қажы бір дастарқанның басында кездеседі. Қысқа да болса біраз әңгімелеседі. Кетерінде әулие: «Аумалы-төкпелі заман келе жатыр, біреуміздің ажалымыз Алладан, біреуміздің ажалымыз адамнан болар» депті. Сонда Шәкәрім: «Пешенемізге жазылғанды көрерміз» десе керек. Арада біраз уақыт өткен соң Мәшһүр сапарға шығуын тоқтатады. Ал Шәкәрім болса көп ұзамай ОГП-нің «жан алғыштарының» қолынан қаза табады

41 слайд

#42 слайд
«Ақындардың әулиесі –Абай» дейтін көрінеді Мәшһүр-Жүсіп «Мәшһүр-Жүсіптің білмейтіні жоқ екен» деп тамсанып отырған ұлы Әбдірахманға Абай: «Шәкәрім мен Мәшһүр- Жүсіп – құрдас. Екеуі де дін жолында жүрген жандар. Мен де ақынмын, Мәшһүр де ақын. Дегенмен ол ақын болғанмен, құдайға жақын. Сондықтан да Мәшһүр адамзаттың әулиесі ғой» десе керек. Ал «ой, ол – нағыз ақын» деп алдында айтысып отырған адамды мақтайтын шәкірттеріне ашуланған Мәшһүр-Жүсіп: «Ананы да, мынаны да ақын дейсіңдер. Мен білетін ақындардың әулиесі – Құнанбайұлы Абай. Ол сияқты өлең шығарған ешқайсысы жоқ» деп отыратын көрінеді. Рамазан Тоқтаровтың «Абайдың жұмбағы» кітабында: ...Абай сәлем беріп кіріп келген Мәшһүр-Жүсіпке отырар-отырмастан: «Мәшһүр болсаң айт, Құдай қайда?» деп сұрайды. Сонда Мәшһүр-Жүсіп Көпеев: «Құдай жүректе!» – деп, оң қолымен кеудесін ұрса керек... «Мен ол кісінің алдына барып өзім тізерлеп тұрып жеңілер едім» деген екен Қажымұқан Қара күш иесі Қажымұқанмен әулиенің қатынасы туралы да халық арасында аңыз бар. «Көпшіліктің сұрауы бойынша Қажекең қолына домбыра алып қоңыр даусымен: «Атандым Қажымұқан бала жастан. Ішінде империяның болдым асқан. Кешегі Омскінің қаласында,

42 слайд

#43 слайд
Құлаттым қырық балуанды бір шалмастан» – деп шырқайтын көрінеді. Сондай бір басқосуда Алтай өңірінен келген бір ақын, Қажымұқанның жұрт алдында беделін түсіруді жөн көріп: «Мәшһүр деген әулие шығыпты ғой, бір өзінің бойында бірнеше өнер бар деп естідім. Сонымен күреске шықсаң, жеңіліп тынарсың» деп қарқылдап күлсе керек. Сонда Қажымұқан: «Мен ол кісінің алдына барып, тізерлеп тұрып, өзім жеңілер едім. Әулиеге тіл тигізбей жайыңа жүр» деп ашуланып, кетіп қалыпты. Күш атасы Қажымұқанның өзі Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлымен бірнеше рет кездесіп, әр кездескен сайын бата сұрайды екен. Мәшһүр әлемі тереңінен зерттеуді қажет ететін телегей теңіз Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлы өзінің көпшілікке тигізер шапағаты бар екенін сезген және оны үнемі өзі де баса айтып отырған. Оны ақынның: «Дүниенің базарында арзан нарқым, Нарқым арзан болса да, қымбат даңқым. Тіршілікте ағайынға қадірім жоқ. Өткен соң, әттеген-ай дерсің, халқым, – деген өлеңдерінен де көруге болады. Әулие сондайақ, «Өлген адамның ешкімге қиянаты жоқ. Кімде-кім маған қиянат жасаса, 7 жыл жүйкесі тозып, 7 жылдан кейін жұлыны үзіледі» деген екен. Халық арасында ғалымның «Жылап жатсаң да, жақсылықты айт. Жамандықты айтсаң, періште әмин десе, қайран қазақ сорың қайнар» дегені, әлі күнге өсиеттей қабылданып келеді. Орны ойсырап тұрған дариямыздың артында қалған әр еңбегі, естелігі кейінгіге үлгі-өнеге. Таусылмас сабақ. Ғұла ­ма­ның өзі қайтқаннан кейін де, оның зиратына көптеген жамандық жасалғанын, үш рет қиратылғанынан да көпшілік хабардар. Алайда қазақ ұлт үшін туған ұлы перзентін уақыт өте келе, қайта дәріптеп, ұлықтай бастады. Баянауылда ұлы ақынға арналған мавзолей ашылды.

43 слайд

#44 слайд
Қосымша материалдарменҚосымша материалдармен жұмысжұмыс (мақалалары)(мақалалары) •Ғылым – білім туралыҒылым – білім туралы •Қазақ мақалдары Қазақ мақалдары туралытуралы

44 слайд

#45 слайд
Назар аударыңыз:Назар аударыңыз: •Мақалаларындағы негізгі Мақалаларындағы негізгі көтерілген мәселелерге көтерілген мәселелерге •Ақынның өзіндік ой Ақынның өзіндік ой қорытындысына қорытындысына (талдауына)(талдауына)

45 слайд

#46 слайд
ТапсырмаТапсырма •Ғылым – білімге байланысты Ғылым – білімге байланысты мақаласы бойынша:мақаласы бойынша: 1.1.Мақаладағы негізгі Мақаладағы негізгі мәселелерді анықтамәселелерді анықта 2.2.Осы көтерілген мәселелер Осы көтерілген мәселелер адам өмірінде қаншалықты адам өмірінде қаншалықты роль атқарады?роль атқарады? 3.3.Өзіндік көзқарастарыңыз...Өзіндік көзқарастарыңыз...

46 слайд

#47 слайд
ТапсырмаТапсырма •Қазақ мақалдары туралы мақаласы Қазақ мақалдары туралы мақаласы бойынша:бойынша:Нені білдіңдер ? Қандай мәселелерді көтерген Өзіндік ой - түйініңіз

47 слайд

#48 слайд
ҚорытындыҚорытынды Ақын Ақын шығармаларының шығармаларының құндылығы неде ?құндылығы неде ?

48 слайд

#49 слайд
Үйге тапсырмаҮйге тапсырма •М. Жүсіп және АбайМ. Жүсіп және Абай •Шығармашылық тапсырма:Шығармашылық тапсырма: М. Жүсіптің дін М. Жүсіптің дін жайындағы жайындағы шығармаларына талдау шығармаларына талдау жасау.жасау.

49 слайд

#50 слайд

50 слайд