Ашық сабақ Бөкей ордасындағы И.Тайманұлы мен М.Өтемісұлы басшылығымен болған көтеріліс

#1 слайд
Пән: Қазақстан тарихы Сабақ тақырыбы: Бөкей ордасындағы Исатай Тайманұлы мен Махамбет Өтемісұлы басшылығымен болған көтеріліс (1836-1838 жж.) Оқытушы: Карсайдаров С.К.

1 слайд

#2 слайд
Өткеніңді еске алсаң, Өскеніңнің белгісі. Өткеніңді ұмытсаң, Өшкеніңнің белгісі . Жұбан Молдағалиев

2 слайд

#3 слайд
Сабақ мақсаты: Бөкей ордасының құрылуы жайында білу, И.Тайманұлы мен М.Өтемісұлы басшылығымен болған көтерілістің себептері мен алғышарттарымен таныстыру.

3 слайд

#4 слайд
1. 1801 жылы Нұралы әулетінен шыққан сұлтандардың бірі Бөкей орыс императоры І Павел патшаға өзін ауылдарымен қоса бодандығына алуды өтініш жасайды. 2. І Павел патшаның жарлығымен 1812 жылы Бөкей ордасы немесе Ішкі орда деп аталатын хандық құрылды. Негізін қалаушы Бөкей хан. 3. Бөкей хан 1815 жылы 12 мамырда қайтыс болып, орнына мұрагер ұлы Жәңгір отырады. Алайда Жәңгір ер жеткенше Бөкей ордасын інісі Шығай билейді. 4. 1823 жылы хан тағына Жәңгір отырады. Хан шұрайлы жерлерді өз туыстары мен ақсүйектерге бөліп бере бастайды. Өйткені Ішкі орданың хандары билікті ұзақ ұстап отыра алмайтындықтарын жақсы түсінді. Бөкей ордасының құрылуы

4 слайд

#5 слайд
Көтерілістің себептері: Күз сайын әр шаңырақтың хан сарайының мұқтажына құны 70 сомдық жылқы беруге міндеттенуі Ақшалай салықтың өсуі Көшіп-қонғаны, шөп жинағаны, орыс помещиктерінің шабындығын басып өткені үшін салық төлеу Жәңгір ханның әділетсіздігі мен рақымсыздығы

5 слайд

#6 слайд
1791 жылы қазіргі Атырау облысы, Қызылқоға ауданы, Тайсойған құмындағы "Тайман жалы" деген жерде дүниеге келген. Кіші жүз Байұлының Беріш руынан. Жоңғар шапқыншылығы кезінде атағы шыққан Ағатай батырдың ұрпағы. Исатайдың анасы Есентемір руының Тағашы бөлімінен. Жасынан алымды, сөзге шешен, бірбеткей, өжет, қара қылды қақжаратын әділ Исатай 21 жасында Беріш руының старшинасы болып ел басқарады. 1818 жылы Сарайшық түрмесіне қамалады. Беріштің биі Жүзбатыр 20 мың сом ақша беріп, оны түрмеден босатып алады. Ішкі Ордадағы қара халықтың мұң-мұқтажын қорғап, сұлтандар мен билердің әділетсіздігін, зорлық-зомбылығын әшкерелеймін деп жүріп, Исатай 1824 жылы тағы да тұтқындалып, Орынбор түрмесіне жабылады. Бірақ, оған тағылған кінәлар дәлелденбей, ол босатылады.   ИСАТАЙ ТАЙМАНҰЛЫ

6 слайд

#7 слайд
1803 жылы Ішкі Бөкей ордасы, қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Нарын құмының Жанқұс жерінде туған. Кіші жүздің Байұлы бірлестігі ішіндегі Беріш руының Жайық бөлімінен шыққан. Атасы Құлмәлі, әкесі Өтеміс те өз заманында айтулы тұлғалар болған. 1824-28 жж. Орынбор қаласында Жәңгір ханның ұлы Зұлқарнайынның қасында болды. 1829 ж. Махамбет Ішкі Ордаға Жайықтан жасырын өтті деген айыппен ұсталып, Калмыков бекетіндегі абақтыға 2 жылдай қамалды. 1831 жылы түрмеден қашып шықты, бірақ артынша ақталды. 1834 ж. Исатай батырмен бірігіп, сол жылы 9 маусымда Жәңгір хан Махамбетті өз жағына тарту мақсатында старшын лауазымын ұсынды. МАХАМБЕТ ӨТЕМІСҰЛЫ

7 слайд

#8 слайд
1836-1838 жж. Исатай Тайманұлы бастаған шаруалар көтерілісінің жалынды жыршысы, қозғалысты ұйымдастырушылардың бірі. 1838 ж. 12 шілдеде  Ақбұлақ бойындағы шайқаста Исатай қазаға ұшырап, Махамбет Хиуа жақта екі жылдай жасақ жинауға әрекет жасады. Бұл ниетінен әрекет шықпаған соң, Бөкей ордасына жасырын өтіп, ел ішін паналады. Ақын өмірінде ауыр да сүргінді жылдар жалғасып, 1841 ж. 4 наурызда белгісіз біреулердің көрсетуімен Тілекеев деген қазақтың үйінде отырған жерінде Махамбет қолға түсті. МАХАМБЕТ ӨТЕМІСҰЛЫ

8 слайд

#9 слайд
ИСАТАЙ МАХАМБЕТҚолбастаған батыр Қолбастаған батыр Домбырашы, күйшіАқын Шешен Сазгер, жырау 1-тапсырма: Исатай мен Махамбет портреттерін өз сөздеріңмен “Кластер” әдісі арқылы топтастырып жазыңдар.

9 слайд

#10 слайд
Көтерілістің болған уақыты Қозғаушы күші Негізгі себептері Басталуы мен барысы Басшылары Жеңілу себептері Тарихи маңызы 2-тапсырма: Кесте толтыру

10 слайд

#11 слайд
3-тапсырма: Оқиғалардың дұрыс не бұрыс екенін анықтап, кестеге белгілеңдер. № Оқиға Дұрыс Бұрыс 1. 1836 жылғы 17 наурыз – Жәңгір хан Қарауылқожаға көтеріліс басшыларын тұтқындауды тапсырды. + 2. 1829 жылғы 15 шілде – 1830 жылғы қыркүйек аралығында Махамбет Калмыков түрмесіне қамалды. + 3. 1846 жылы 4 наурызда белгісіз біреулердің көрсетуімен Тілекеев деген қазақтың үйінде отырған жерінде Махамбет қолға түсті. - 4. 1820 жылы Исатай Сарайшық түрмесіне қамалады. - 5. Көтерілістің себебі – ақшалай салықтың өсуі +

11 слайд

#12 слайд
1-сөйлем: «Менің ойымша, ... » 2-сөйлем: «Мен оны былай түсінемін: ... » 3-сөйлем: «Оны мынадай деректермен, мысалдармен дәлелдей аламын: ... » Соңғы сөйлем: «Осыған байланысты мен мынадай қорытынды шешімге келдім: ... » 4-тапсырма: “Көтерілістің басты мақсаты” деген тұжырымды «ПОПС формуласы» бойынша дәлелдеп жазыңдар.

12 слайд

#13 слайд
5-тапсырма: Тарихи сынақ хат 1. 1801 жылғы 11 наурыз – император І Павелдің жарлығымен Кіші жүз қазақтарының Жайық пен Еділ аралығында көшіп-қонуы заңдастырылып, ______ Бөкей _______ хандығы құрылды. 2. 1833 жылы Жәңгір ханның қайынатасы __Қарауылқожа Бабажанұлын______ __________ Каспий теңізі өңіріндегі қазақ руларына билеуші етіп тағайындауы – көтеріліске түрткі болды. 3. Көтерілістің негізгі қозғаушы күші ___ шаруалар ______, сонымен бірге оған старшын, билер де қатысты. 4. Көтеріліс басшылары _______Исатай Тайманұлы_____, _ Махамбет Өтемісұлы ___________.

13 слайд

#14 слайд
Бағалау парағы Білім алушының аты-жөні ___________________ № тап- сырма Бағалау критерийі Дескрипторлар Бағалау (балл) 1 Батырлардың портреттерін жеке-жеке топтастырып жаза алу. Топтастырып жаза алады. 5 балл 2 Жаңа тақырып материалын басшылыққа алып, кестені дұрыс толтыру. Кестені дұрыс толтырады Көтеріліс жайында тақырыпты аша алады. 4-5 балл 3 Жаңа тақырып материалын басшылыққа алып, оқиғалардың дұрыс не бұрыс екенін ажырата алу. Оқиғалардың дұрыс не бұрыс екенін анықтай алады. 4-5 балл 4 Нақты мысалдар мен деректерді пайдалана отырып, берілген әдіс арқылы өз тұжырымын толық ашып, дәлелдей алу. Көтерілістің басты мақсатын нақтылай отырып, өз тұжырымын толық дәлелдей жаза алады. 4-5 балл 5 Көп нүктенің орнына қажетті сөздерді қойып, сөйлемдерді толықтырып жаза алу. Зерделеген ақпаратты қолдана отырып, сөйлемдерді толықтырып жаза алады. 4-5 балл БАРЛЫҒЫ: 25 балл Ескерту: 21-25 балл – “5” деген баға 14-20 балл – “4” деген баға 7-13 балл – “3” деген баға

14 слайд

#15 слайд
Кері байланыс «ҚҚҚ» кестесі Қызық болған Қиын болған Құнды болған

15 слайд

#16 слайд
«Көтерілістің жеңілу себептері» сұрағына «Төрт сөйлем» тәсілі арқылы жауап жазыңдар. 1. Пікір. Өзіндік пікірлеріңді бір сөйлеммен жазыңдар. 2. Дәлел. Өз пікірлеріңді бір сөйлеммен дәлелдеңдер. 3. Мысал. Пікірлеріңді өмірмен байланыстырып, мысал келтіріңдер. 4. Қорытынды. Тақырып бойынша қорытынды шығарыңдар. Үй тапсырмасы

16 слайд

#17 слайд
“ Бүгінгі күнді түсініп-түйсіну үшін де, болашақтың дидарын көзге елестету үшін де кешегі кезеңге көз жіберуіміз керек”. Н.Ә.Назарбаев

17 слайд