Ашық сабақ "Ғұндар" 6 сынып

#1 слайд
Қош келдіңіздер !

1 слайд

#2 слайд
Мейрімді жүрекпен Ақ пейілді тілекпен Амандасып алайық Бір жадырап қалайық.

2 слайд

#3 слайд
Үйге тапсырма «Ғұндар, ежелгі ғұндар тарихы қытай деректерінде.»

3 слайд

#4 слайд
Қаңлы елі бөлінді. Бес иелікке. Қаңлы көшпелілер өмірі мен тұрмысын бейнелеген. Сыма Цянь «Тарих жазбаларында». • Ғұндар баспанасы. Киіз үй. • Ғұндар кезеңі. Б.з.б 4 ғасыр мен б.з 3 ғасыр. • Ғұндар мекендеді. Енисей жағалауын, Алтай тауларын. • Ғұндар мен Қытай арасындағы соғыс созылды. 300 жыл. • Ғұндар өмір сүрді. Көшпелі. • Ғұндар шаруашылығы. Малдарының барлық түрін өсірді. • Ғұндарды «Ертелі кеш ат үстінен түспейді …» деп сипаттайды. Қаңлылар билеушісі. Хан. Қаңлылар мекені. Сырдарияның орта ағысы. Қаңлылар хронологиясы. Б.з.б.3-2 ғ – б.з.5 ғ аңлылардың металл өндірісінің орталығы. Шаш-Илақ. Қаңлылардың оңтүстігінде. Қытай, Үйсін. Қаңлылардың солтүстіктегі көршісі. Сарматтар мен Аландар.

4 слайд

#5 слайд
Ғұн мемлекетіне саяхат

5 слайд

#6 слайд
Ізгі арманын, үмітін Бабалардың жалғаймыз! Білім көкжиегінде Жалындаймыз, самғаймыз! А) Психологиялық дайындық «Өз елінің тарихын білмеген адам, басқа елдің тарихын біліп жарытпас» (хормен айту)

6 слайд

#7 слайд
Жаңа сабақ

7 слайд

#8 слайд
Сабақтың тақырыбы: « Мөде- ғұн мемлекетінің негізін қалаушы.»

8 слайд

#9 слайд
Сабақтың мақсаты: Білімділігі: Ғұн атауын, ғұндардың рөлі, ғұн мемлекеті бірлестігінің негізін, гүлдену тарихын, қоғамдық әскери бөлімдері туралы білім беру. Дамытушылық: Мемлекеттердің қалыптасуының алғышартын, оның белгілерін анықтай білу, карталарды сабақта тиімді пайдалана білуге дағдыландыру. Тәрбиелік: Тарихи аңыз деректер негізінде балаларды ұлтжандылыққа тәрбиелеу, Орталық Азия тарихының жалғастығын көрсету, ірі саяси тұлғаны үлгі қылу.

9 слайд

#10 слайд
Б.з.б. І мыңжылдықтың ортасында Алтай, Оңтүстік Сібір мен Шығыс Қазақстан аумағында “Ғұн” деген атпен тайпа одағы қалыптаса бастады. Қытайлар хунну, кейде сюнну деп атаған бұл тайпалар “халықтардың Ұлы қоныс аударуы” дәуірінде белгілі болды.

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд

12 слайд

#13 слайд
Қытай деректерінде “ғұндардың алғашқы көсемі – Ся руынан шыққан билеушілердің бірі – Шуньвей болған” деп айтылады. Қытай транскрипциясынан қазақшаласақ, “Шоң би” болып шығады. Ғұн мемлекетінің өрлеуі б.з.б. ІІІ ғасыр Тұман шаньюдің (патша) ұлы Мөденің атымен байланысты. Тұманның тұсында ғұндар бірқатар жерлерінен айырылады, көрші елдермен көп соғысады. Аңыздарға қарағанда, Тұман шаньюй әлдебір себептерге байланысты өзінің ұлы Мөдені тақ мұрагерінен айырған екен. Алдымен Тұман Мөдені өзінен алыста ұстамақ болып Юечжі еліне аманатқа береді. Аманат деген сөз ертеде кепілдікті білдіреді, яғни екі елдің арасында бейбітшіліктің кепілі мағынада. Бірақ кейіннен Тұман осы уәдені бұзып, Юечжі еліне шабуыл жасайды. Кепілдікте жүрген Мөде өзінің жанқиярлығы арқасында аман қалады. Осыдан кейін әкесі Мөденің жанына әскер қосып, шекаралық аймаққа күзетке жібереді. Мөде қолындағы әскерді әбден үйретіп, жаттықтырып, ақыры патшалық билікті алады.

13 слайд

#14 слайд
Мөде – Ғұн мемлекетінің негізін қалаушы Б.з.б. ІІІ ғасырда Мөде Қытаймен кескілескен ғұн тайпаларын біріктіріп, ғұндардың билеушісі – шанью деген атақ алады. Ол шексіз билікке – “Аспан ұлы” деген атаққа ие болды.

14 слайд

#15 слайд
Мөде (Мөте) қаған, Тумәнұлы Мүде қаған (б.з.д. 228-174) -  ғұн (қытайша хунну) империясының негізін қалаушы. Қытай жазбаларында оның есімін «Маудун», ал билік лауазымын «чәниүй» деп атайды. Мөде шамамен 18-19 жасында, б.з.д. 209 жылы, әкесі Тумәнді өлтіріп, ғұн хандығының тағына отырып, өзін ғұн елінің дара билеушісімін деп жариялайды. Содан көп ұзамай шығыста дунху, батыста жыужы (юечжи), оңтүстігінде лыуфаң, бай - иән секілді елдерді жаулап алып, шағын ғұн хандығын Шығыста теңдесі жоқ далалық ұлы империяға айналдырады. Осыдан кейін елі оны «ақылы асқан дана» деп мойындап, оған «Чиңтижы» деген ат береді. Бұл қазіргі түсінікте «Тәңірінің күші», яғни «Құдайдың қаһары» деген мағынаны білдіреді.

15 слайд

#16 слайд
Ғұндардың құдіреттілігін шығыста Қытай, көршілес үйсіндер мен қаңлылар, солтүстікте Саян-Алтай тайпалары мойындады. Ғұндар мен Қытайдың Хань династиясы арасындағы соғыс б.з.б. 188 жылы Хань әскерінің жеңілісімен аяқталды. Қытайлықтар жыл сайын алым-салық төлеуге және қытай ханшасын әйелдікке беруге мәжбүр болды.

16 слайд

#17 слайд
Ғұндардың әскері Ғұндар жақсы ұйымдастырылған атты әскер үлкен маңызға ие болды. Олар негізінен садақпен, найзамен қаруланған. Ғұн сарбаздары.

17 слайд

#18 слайд
 Ғұн империясында б.з.б. 71 жылы дағдарыс басталып, ол ақыры б.з.б. 55 жылы ғұн мемлекетінің екіге бөлінуімен аяқталды (оңтүстік және солтүстік).  Оңтүстік ғұндар Хань империясына (Қытай) бағынды. Ал Чжи-чжи шаньюй бастаған солтүстік ғұндар тәуелсіздігін біраз уақытқа дейін сақтап қалды.

18 слайд

#19 слайд

19 слайд

#20 слайд
1- топ 2-топ 3-топ «Полеолит» «Мезеолит» «Неолит»

20 слайд

#21 слайд
Оқшының аты-жөні Үй тапсырмасы Ғұндарды білуі Топтық жұмысқа араласуы Жұптық жұмысқа араласуы Балл II- Топтық жұмыс;     Сіздің тобыңызда 5  рөлді: көшбасшы, баяндамашы, хатшы, уақыт сақшысы және      бақылаушыларды анықтаңыз. Жұмыс төмендегідей жоспармен жүреді: үш  топқа  бөліп жеке, жұппен, топпен мәтінді оқып талқылайды. I- топ: Ғұндар тарихының ерте кезеңі, II- топ: Ғұндар мемлекетінің құрылымы, ІІI- топ:  Ғұн тайпаларының бірлестігі.   Әр топтың бақылаушысы соңында бағалау парағын жүргізеді Бақылаушының  бағалау парағы  (әр топқа 1-минут). 18-20 ұпай 15-17 ұпай 14 және төмен ұпай

21 слайд

#22 слайд
Сәйкестендір Ғұндардың билеушісі қалай аталған ? Аспан ұлы Ғұндардың тілі Шаньюй Мөде қандай атаққа ие болды ? Түрік Мемлекет билеушісінің титулы Мөде

22 слайд

#23 слайд
1.Ғұндар туралы дерек беретін........ қытай деректері  2.Ғұндар кезеңін қамтитын аралық.....  б.з.б. ІY ғ.-б.з. ІІІ ғ. 3.Ғұндар Қытайдың Хан әулетінің негізін қалаушы ...........жеңіп, өздеріне бағынышты етті. Лю-Банды 4."Жер дегеніміз - мемлекеттің негізі, оны қалай береміз" деген ғұн басшысы...... Мөде 5.Олардың әрқайсысына  ......... –нан атты әскері болған.     10000  6.Енисей жағалаулары мен Алтайды мекендеген ежелгі тайпа... ғұндар 7.Ғұндар мемлекеті әскери жүйе бойынша............. бөлінген 3 қанатқа бөлінген Тарихи диктант 10-минут

23 слайд

#24 слайд
Қоянға, түлкіге, аюға үш түрлі жалауша жасап берді – қызыл, сары, көк. Қояндағы жалауша қызыл емес, түлкідегі қызыл да, көк те емес.Кімнің жалаушасы жалаушасы қандай?

24 слайд

#25 слайд
Қытай деректерінде "ғұн" атауының пайда болған кезі А) б.з.б. ІУ ғ .В) б.з.б. У ғ. Ортасы  С) б.з. І ғ.   D) б.з.б. І ғ. Басы   Е) б.з.б. ІІІ ғ. аяғы 2. Қытай деректеріндегі ғұн басшысы лауазымы: А) "Гуньмо    В) "Күнби"        С) "Хан"         D) "Патша"       Е) "Шаньюи" 3. Ғұндар туралы дерек беретін А) парсы жазбалары  В) иран жазбалары   С)рим жылнамалары    D)византия деректері       Е)қытай деректері 4. Ғұн державасының негізін қалаған А)Мөде     В)Мұқан        С)Аттила        D)Бумын      Е)Чжи-Чжи 5. "Жер дегеніміз - мемлекеттің негізі, оны қалай береміз" деген ғұн басшысы А)Чжи – Чжи        В)Мұқан          С)Аттила    D)Бумын       Е)Мөде 6. Шығыстанушы Л.Н.Гумилевтің мәлімдеуінше ғұн державасының пайда болған мерзімі А)б.з.б. 306 ж.    В)б.з.б. 420 ж.      С)б.з.б. 509 ж.    D)б.з.б. 109 ж.    Е)б.з.б. 209 ж. 7. Енисей жағалаулары мен Алтайды мекендеген ежелгі тайпа А)сақтар     В)қаңлылар     С)ғұндар      D)сарматтар       Е)үйсіндер 8. Ғұндар мемлекеті әскери жүйе бойынша А) 2 қанатқа бөлінген         В) бөлінбеген    С) 3 қанатқа бөлінген D) 5 қанатқа бөлінген         Е) 4 қанатқа бөлінген 9. Ғұн шаньюйінің жақын туыстары иеленген лауазым А)"Тархан"    В)"Сұлтан"        С)"Түменбасы"    D)"Жабғу"     Е)"Уәзір" 10. Ғұн мемлекетіндегі ру саны А) 14              В) 9        С) 7        D) 12         Е) 24      

25 слайд

#26 слайд

26 слайд

#27 слайд
ҮІІІ.. Қорытынды   Мағжан Жұмабаев «Пайғамбар» Ерте күнде жоқ бар еді түн туған, Қап-қараңғы түн ішінде Күн туған. Отты Күннің сәулесінен от алтын Отты көзді,отты жанды Ғұн туған. Ерте күнде отты Күннен Ғүн туған, Отты Ғұннан от боп ойнап мен туғам, Жүзімді де, қысық қара көзімді Туа сала жалынменен мен жуғам. Қайғыланба, соқыр сорлы, шекпе зар, Мен – Күн ұлы, көзімде Күн нұры бар. Мен келемін, мен келемін, мен келем Күннен туған,Ғұннан туған пайғамбар.

27 слайд

#28 слайд
Оқушыларды бағалаймыз

28 слайд

#29 слайд
• Үйге тапсырма: • 19-параграфтың соңындағы сұрақ-тапсырмалар негізінде тақырыпты оқып келу. «Аты әлемге әйгілі болған ғұндар»  эссе жазу. • 

29 слайд

#30 слайд
Қатысқандарыңызға рахмет

30 слайд