Ашық сабақ Жануарлар дүниесі 7 сынып

#1 слайд
Батыс - Қазақстан инновациялық - технологиялық университеті Педагогика факультеті Филология, мәдениет және оқыту әдістемесі кафедрасы Тақырыбы: Жануарлар дүниесі Орындаған: БОПмӘ - 411тобыны ң студенті Саташева А.Х Тексерген: PhD доктор, БҚИТУ доценті Мендигалиева А.С

1 слайд

#2 слайд
ЖАНУАРЛАР ДҮНИЕСІ Жануарлар түрінің сан алуандығы. Жануарларды жіктеу.

2 слайд

#3 слайд
Білімділік: Жануарлардың әртүрлілігімен, олардың құрылыс ерекшеліктерімен таныстыру, негізгі жүйелік топтарға жіктеу арқылы білім беру Дамытушылық: Жануарлардың сан алуандығын өсімдіктермен салыстыра отырып, оқушылардың ой – өрістерін арттыру, дамыту Тәрбиелік: Оқушыларды жануарларға қамқорлықпен, жанашырлықпен қарауға, аялауға, қорғауға тәрбиелеу, яғни экологиялық тәрбие беру Сабақтың мақсаты :

3 слайд

#4 слайд
Жүйелеу – ғаламшарда жойылып біткен және қазіргі кезде кездесетін барлық жануарды белгілі тәртіпке сәйкестендіріп, ретке келтіру. Жіктеу – жүйелеу тобындағы реттелуді ескеріп, бүкіл жануарды ерекшеліктеріне топтастыру. Бұрынғы геологиялық кезеңдерде жойылып кеткен және жер ғаламшарда қазіргі кезде мекендейтін жануарлардың барлығы бір топқа – жануарлар дүниесіне біріктіріледі.

4 слайд

#5 слайд
Карл ЛиннейЖануарлар әлемін жүйелеу Заманауи ж үйелеудің негізін қалаған швед ғалымы – ботаник Карл Линней деп есептеледі. Оның 1735 жылы жарияланған «Табиғат шежіресі» атты еңбегі жүйелеуді биологияның жаңа бөлімі ретінде анықтады. Карл Линней құрылысына қарай ағзаларды топтарға бөлді. Оның еңбектерінде көптеген қателіктер мен дәлелсіз деректер болғанымен, Линней жүйесі бірінші жүйе болып саналады. Линней еңбегінің жетістігі – түрлерді белгілеу үшін қос әріп латын атауларын енгізді. Линнейдің еңбегінің тағы бір маңызы – осы кезге дейін қолданылатын жүйелеу категориясының көп бөлігін жасады.

5 слайд

#6 слайд
Ең ірі көпшілік мойындаған жүйелеу категориясына «Патшалық» жатады. Осы оқу жылында сіздер тіршіліктің негізгі 5 патшалығымен танысасыздар. Прокариоттар Протистер Саңырауқұлақтар Өсімдіктер Жануарлар

6 слайд

#7 слайд
* Прокариоттарға барлық бактериялар жатады. Олардың басты ерекшелігі – жасушаларында ядро жоқ. Сондықтан латынша pro – алдыңғы, бұрынғы және kargon – ядро деген атаудан алынған. Сөзбе - сөз мағынасы прокариоттар ядроға дейінгі ағзалар. Олар біздің ғаламшарымызда ең бірінші болып пайда болды. Шамамен эволюция барысында олардан едәір жетілген ядролық ағзалар эукариоттар, саңырауқұлақтар, өсімдіктер мен жануарлар түзілген. * Барлық бактериялар – пркариоттар бір жасушадан тұрады. Яғни прокариоттар ешқашан көпжасушалы болмайды. Олар колония – жасушалар ьоптары түрінде болуы мүмкін. * Бактериялар Жердегі ең кіші ағзалар емес. Ең кіші ағзалар - тіршіліктің жасушасыз пішіндері болып табылатын вирустар. * Жануарлар, өсімдіктер мен саңырауқұлақтардың денелері бір жасушадан жа, көптеген жасушалардан да тұрады. Бір жасушадан түзілген ағзалар біржасушалы , ал көптеген жасушалардан тұратын ағзалар көпжасушалы деп аталды.

7 слайд

#8 слайд
Жануарлар дүниесінің екі тармағы Біржасушалы жануарлар Көпжасушалы жануарлар

8 слайд

#9 слайд
* Протистерге бір жасушадан тұратын және ядросы бар барлық ағзалар жатады. Заманауи деректер бойынша протистер патшалығы – біржасушалы ядролы эукариоттар патшалығы. Көптеген ғалымдар мұндай көзқарасқа келіспейді. Ғалымдар саңырауқұлақтар, жануарлар мен өсімдіктердің арасында көптеген айырмашылықтар бар және олар бір жасушадан тұрса да оларды бір патшалыққа біріктіруге болмайды деп есептейді. Басқа ғалымдар бұл пікірге қарсы: өйткені біржасушалылардың ішінде тіршілік жағдайына байланысты біресе өсімдіктерге, біресе жануарларға айналатын көптеген ағзалар бар екенін дәлелдеген.

9 слайд

#10 слайд
* Саңырауқұлақтар патшалығына жарық энергиясын пайдалана алмайтын ағзалар жатады. Оларға да жануарлар сияқты дайын қорек қажет. Бірақ саңырауқұлақтар қоректік заттарды топырақтан сіңіреді. Олар өсімдіктер сияқты қозғалмайды, өмір бойы өседі. Саңырауқұлақтар өсімдіктер сияқты дене бөліктері және споралар арқылы көбеюге қабілетті. Бірақ олардың денесінде өсімдіктерде кездеспейтін, тек жануарларда болатын химиялық заттар бар.

10 слайд

#11 слайд
* Өсімдіктер патшалығына жасыл зат – хлорофилл көмегімен жарықтан энергия алуға қабілетті ағзалар жатады. Өсімдіктер қозғалмайды, сондықтан олар бүкіл энергияны өсуге жұмсайды.

11 слайд

#12 слайд
* Жануарлар патшалығына жарықтан энергия алуға қабілетсіз ағзалар жатады. Оларға құрамында қоректік заттар: нәруыздар, майлар мен көмірсулар бар қорек қажет. Жануарлар қозғалады және соған көп энергия жұмсайды.

12 слайд

#13 слайд
* Жануарларды жіктеу Жозе7ф Питт о7н де Турнеф о7р Анри Мари Бленвиль Түр Туыс Тұқымдас Отряд Класс Тип Жануарлар дүниесі

13 слайд

#14 слайд
Түр дегеніміз – Жер ғаламшарындағы тіршілік атаулыларды жүйелеудегі негізгі өлшем бірлік. Жозе7 ф Питт о7 н де Турнеф о7 р – француз ботанигі Х V ІІ ғасырдың соңында жүйелеу үшін класс ұғымын енгізді. Анри Мари Бленвиль – француз зоолог-анатомы «тип» термин 1825 жылы ұсынды. Бунақденелілер 700000 түр. Жәндіктер (бунақденілерді қоспағанда) Біржасушалылар 70000 түр. Барлық омыртқалы жануарлар – 45600 түр. Балықтар - 20000 түр. Қосмекенділер – 4000 түр. Жорғалаушылар – 8000 түр. Құстар – 8600 түр. Сүтқоректілер – 5000 түр.

14 слайд

#15 слайд
* Өсімдіктерде: * Патшалық Бөлім Класс Қатар Тұқымдас Туыс Түр Жануарларда: * Патшалық Тип Класс Отряд Тұқымдас Туыс Түр

15 слайд

#16 слайд
Өсімдіктерде Жануарларда Өсімдіктер ДҮНИЕСІ Ашық тұқымдылар БӨЛІМІ Бүрлі өсімдіктер КЛАСЫ Қылқанжапырақтылар ҚАТАРЫ Қылқанжапырақтылар ТҰҚЫМДАСЫ Қарағайлар ТУЫСЫ Кәдімгі қарағай ТҮРІ Жануарлар ДҮНИЕСІ Желілер ТИПІ Сүтқоректілер КЛАСЫ Жұпаяқтылар ОТРЯДЫ Қуысмүйізділер ТҰҚЫМДАСЫ Таулық жабай қойлар ТУЫСЫ Арқар ТҮРІ Сызбадан көріп тұрғандай өсімдіктер мен жануарларда айырмашылық жасайтын негізгі екі жүйелеу категориясы бар Бұл бөлім – тип , сондай - ақ қатар – отряд . Жіктеудің бұл ерекшелігін есте сақтау қажет.

16 слайд

#17 слайд
Омыртқасыздар Омыртқалылар Жануарлар дене құрылысының ортақ белгісі бойынша

17 слайд

#18 слайд
* Жануарларды омыртқасыздар және омыртқалылар деп бөлуді алғаш рет француз биологі Жан Батист Ламарк қолданды. Олардың ішкі құрылысын салыстырды. Ламарктің ғылыми еңбегінің нәтижесінде жануарлар жүйелеуі едәуір жақсарып, заманауи жүйелеуге ұқсас бола бастады. Ол, негізіне, барлық жануарларды екі үлкен топқа омытқалылар және омыртқасыздар деп бөлді.

18 слайд

#19 слайд
Омыртқасыздардың белгілері Ламарк омыртқасыздарға орталықбөлігі омыртқа жотасы болып табылатын ішкі қаңқасы жоқ барлық жануарларды жатқызды. Омыртқасыздарда не шеміршекті, не сүйекті бас сүйегі болмайды .

19 слайд

#20 слайд
Жануарлар патшалығының ең қарапайым өкілдері – біржасушалылар . Олар қарапайымдар типін құрайды. Жасушалары бір - бірінен аз айырмашылық жасайтын алғашқы нағыз көпжасушалы жануарлар губкалар типіне жатады. Олар мұхитта тіршілік етіп, судан сүзіп алған ұсақ жәндіктермен енжар қоректенеді.

20 слайд

#21 слайд
Ішекқуыстыларда екі қабат қалыптасып,жасушаларында бір - бірінен айырмашылық болады. Олар энтодерма және эктодерма деп аталады.ішекқуыстыларға маржанда, медузалар, гидралар жатады.

21 слайд

#22 слайд
Эволюциядағы келесі қадам – жасушалардың үш қабатынан тұратын және бұлшық ет жүйесі бар жануарлардың пайда болуы. Ең бірінші пайда болған мұндай жануар – жалпақ құрттар . Бұл жануарлардың ішінде алғаш рет ішкі мүшелері орналасқан дене қуысы пайда болды. Бұл қуыс қысым арқылы сұйықтыққа толы, сондықтан мұндай құрттар денесінің көлденең қимасы дөңгелек болып көрінеді.

22 слайд

#23 слайд
Әрі қарай омыртқасыздар эволюциясында буылтық құрттар типі пайда болды. Бұл тип өкілдерін оңай ажыратуға болады, себебі олардың денесі жеке буылтықтарға, сегментерге бөлінген сияқты. Оларға шұбалшаң, сүлік т.б. жануарлар жатады. Бұл омыртқасыз жануарлардың өте маңызды типі. Буылтық құрттарда эволюцияда алғаш ретқан және қантамырлар жүйесі пайда болды. Ежелгі буылтық құрттардан ұлулар, буынаяқтылар типі және омыртқалы жануарлардың арғы тегі шықты.

23 слайд

#24 слайд
Ұлулар типіне денесінде міндетті түрде арнайы тері қатпары – мантиясы(шапанша ) бар жануарлар жатады. Мантиядан көбінесе бақалшақ (раковина) түзіледі. Бұлар ұлулар, устрицалар, сегізаяқтылар, теңіз құрттары.

24 слайд

#25 слайд
Буынаяқтылар типіне сыртқы қаңқасы қатты зат – хитиннен тұратын жануарлар жатады. Бұл типтің барлық өкілдерінің денесі әртүрлі буылтықтарға, сегменттерге бөлінеді. Аяқтары да буын арқылы байланысқан бөліктерден тұрады, сол үшін осылай аталған. Олар шаянтәрізділер, өрмекшітәрізділер мен жәндіктер жатады.

25 слайд

#26 слайд
Омыртқалылардың белгілері Негізгі белгісі ішкі қаңқасы болып табылады. Ол сүйекті немесе шеміршекті болуы мүмкін. Бастысы омыртқалыларда ол үнемі денесінің бойымен ось – омыртқа жотасы немесе желі (хорда) түрінде созылып жатады.

26 слайд

#27 слайд
Омыртқа жотасы немесе желісі(хорда) бар барлық жануарлар желілілер типінің өкілдері. Бас сүйектілер тип тармағына омыртқа жотасы мен бас сүйегі бар желілілер (хордалылар) жатады . Омыртқалылар тип тармағына: сүйекті балықтар, шеміршекті балықтар, қосмекенділер, құстар мен сүтқоректілер кіреді. Бұл жануарлардың барлығында омытқа жотасы мен бас сүйек болады.

27 слайд

#28 слайд
1. Тіршіліктің патшалығы нешеге бөлінеді? а) 2 ; б) 5 ; с) 6 ; д) 3 ; 2. К.Линнейдің «Табиғат шежіресі» нешінші жылы жарық көрді ? а) 1756 ; б) 1765 ; с) 1735 ; д) 1800 ; 3) Жүйелеудің ең кіші өлшем бірлігі: а) тұқымдас ; б) дүние ; с) класс; д) түр; 4. Класс ұғымын енгізген кім? а) Бленвиль; б) Линней; с)Ламарк; д) Аристотель; 5. Төменгі сатыдағы жануарды тап: а) қандауырша; б) құстар; с) сүтқоректілер; д) балықтар; 6. Омыртқасыз жануарларды тап: а) жорғалаушы; б) қосмекенділер; с) бунақденелілер; д) қабықтылар; 7. Ғаламшарымыздағы жануарлар саны: а) 1 млн. б) 1,5 млн . с) 2млн. д) 1,5 мың. 8. Барлық жануарларды белгілі тәртіпке сәйкестендіріп, ретке келтіру қалай аталады? а) жіктеу; б) жүйелеу; с) топтау; д) біріктіру; 9. Жүйелеудің ең жоғарғы өлшем бірлігі: а) тұқымдас ; б) дүние ; с) класс; д) түр; 10. Жануарларды аңдар, құстар, балықтар, киттер, бунақденелілер деп кім бөлген? а) Бленвиль; б) Линней; с)Ламарк; д) Аристотель; Тест сұрақтары 1. Б 2. С 3. Д 4. А 5. А 6. С 7. Б 8. Б 9. Б 10. Д

28 слайд

#29 слайд
Үйге тапсырма: § 8 оқу 5 кесте толтыру«Шыңға шығу» ойыны «Бес жолды тұжырым» 1. Жануарлар патшалығының ең қарапайым өкілдері 2. Ішекқуыстыларда екі қабат қалыптасып,жасушаларында бір - бірінен айырмашылық болады. Олар: 3. Эволюциядағы келесі қадам – жасушалардың үш қабатынан тұратын және бұлшық ет жүйесі бар жануарлар? 4. Олардың денесі жеке буылтықтарға, сегментерге бөлінген , қай тип туралы: 5. Денесінде міндетті түрде арнайы тері қатпары – мантиясы(шапанша) бар жануарлар: 6. Сыртқы қаңқасы қатты зат – хитиннен тұратын жануарлар 7. Омыртқа жотасы немесе желісі(хорда) бар барлық жануарлар: 8. Жануарлардың жіктеу сызба нұсқасын ата. 9. Өсімдіктердің жіктеу сызба нұсқасын ата 1 сөз. Жануарлар ерекшеліктеріне байланысты топтастыру. а) жіктеу; 2 Сөз. Ағзаларға жіктеу кезінде туысының екі атауы беру. ә) қасарлы атаутізім; 3 сөз. Жоғарғы сатыдағы жануарлардың негізгі ерекшелігі . б) омыртқа жотасының болуы; 4 сөз. Балықтар, қосмекенділер, жорғалаушылар, құстар, сүтқоректілер қандай жануарлар. д) жоғарғы сатыдағы омыртқалы жануарлар; 5 сөз . Синоним . Біржасушалы жәндіктер. г ) қарапайымдылар

29 слайд