Ашық сабақ: Мәдени өсімдіктер мен үй хайуанаттарының пайда болу орталықтары

#1 слайд
 С а б а қ т ы ң т а қ ы р ы б ы : С а б а қ т ы ң т а қ ы р ы б ы : Мәдени өсімдіктердің және үй Мәдени өсімдіктердің және үй хайуанаттарының пайда болу орталықтары.хайуанаттарының пайда болу орталықтары. Саңырауқұлақтардыжәне ұсақ ағзаларды Саңырауқұлақтардыжәне ұсақ ағзаларды сұрыптаудың ерекшеліктерісұрыптаудың ерекшеліктеріБиология 9 - сынып Биология пәні мұғалімі: : Аскарбекова Айгуль Султанбаевна

1 слайд

#2 слайд
ДАМЫТУШЫЛЫҚ: Оқыту кезінде оқушыларға түрлі тапсырмалар мен жұмыстар бере отырып, оқушылардың ойлау қабілеттерін, қиялдарын, жадысын, шығармашылық қабілеттерін арттыру. ДАМЫТУШЫЛЫҚ: Оқыту кезінде оқушыларға түрлі тапсырмалар мен жұмыстар бере отырып, оқушылардың ойлау қабілеттерін, қиялдарын, жадысын, шығармашылық қабілеттерін арттыру. ТӘРБИЕЛІК: Оқушыларды өз беттерін жұмыс жасауға, тапсырылған жұмысты жылдам орындауға, және де алған білімдерін іс-жүзіндеқолдана білуге, сабақ үстінде ақпараттық- коммуникациялық технологиямен тиімді жұмыс жасай білуге тәрбиелеу. ТӘРБИЕЛІК: Оқушыларды өз беттерін жұмыс жасауға, тапсырылған жұмысты жылдам орындауға, және де алған білімдерін іс-жүзіндеқолдана білуге, сабақ үстінде ақпараттық- коммуникациялық технологиямен тиімді жұмыс жасай білуге тәрбиелеу. БІЛІМДІЛІК: Оқушыларға мәдени өсімдіктер және үй хайуанаттарының пайда болу орталықтары және оны ашқан селекционер-генетик Н.И.Вавилов туралы, саңырауқұлақтарды және ұсақ ағзаларды сұрыптау туралы мағлұмат беру. БІЛІМДІЛІК: Оқушыларға мәдени өсімдіктер және үй хайуанаттарының пайда болу орталықтары және оны ашқан селекционер-генетик Н.И.Вавилов туралы, саңырауқұлақтарды және ұсақ ағзаларды сұрыптау туралы мағлұмат беру. Сабақтың мақсаты :Сабақтың мақсаты :

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың әдісі: Интербелсенді, баяндау, тест, сұрақ – жауап, картамен жұмыс .Сабақтың әдісі: Интербелсенді, баяндау, тест, сұрақ – жауап, картамен жұмыс . Сабақтың түрі: Ішінара ізденіс сабағы. Сабақтың түрі: Ішінара ізденіс сабағы. Сабақтың типі: Жаңа білімді меңгерту. Сабақтың типі: Жаңа білімді меңгерту.

3 слайд

#4 слайд
П әнаралы қ байланы сГ Е О Г Р А Ф И Я Э К О Л О Г И Я Ә Д Е Б И Е Т интербелсенді құралдар, электронды оқулық, Сабақтың көрнекілігі:Сабақтың көрнекілігі: үлестірмелі қағаздар, суреттер, кескін карта, оқушыға көмекші материалдар топтамасы

4 слайд

#5 слайд
Адам меңгермейтін білім бар ма?Адам меңгермейтін білім бар ма? Жойқын істі тындырар күшің бар да.Жойқын істі тындырар күшің бар да. Оқы, үйрен, жас ұрпақ, бәрін меңгерОқы, үйрен, жас ұрпақ, бәрін меңгер Алға қойған мақсатың, ісің бар да!Алға қойған мақсатың, ісің бар да!

5 слайд

#6 слайд
І. Ұйымдастыру кезеңіІ. Ұйымдастыру кезеңі ІІ. «Жан қиналмай жұмыс бітпес, ІІ. «Жан қиналмай жұмыс бітпес, талап қылмай мұратқа жетпес»талап қылмай мұратқа жетпес» ІІІ. «Білгенге маржан»ІІІ. «Білгенге маржан» ІҮ. «Білім кілті танымдылықта»ІҮ. «Білім кілті танымдылықта» Ү. «Еңбегіне қарай өнбегі»Ү. «Еңбегіне қарай өнбегі» ҮІ. «Оқу түбі тоқу»ҮІ. «Оқу түбі тоқу»

6 слайд

#7 слайд
Үй тапсырмасы:Үй тапсырмасы:

7 слайд

#8 слайд
ІІ.1. Лездемелік сұрақтарІІ.1. Лездемелік сұрақтар 1. 1. Сұрыптау дегеніміз не? Сұрыптау дегеніміз не? 2. Будандық қуат шалпылы: будандардың өнімділігінің, тіршілікке 2. Будандық қуат шалпылы: будандардың өнімділігінің, тіршілікке бейімділігінің немесе өсімталдығының артуы қалай аталады? бейімділігінің немесе өсімталдығының артуы қалай аталады? 3. Сұрыптауда мутагенез не үшін қолданылады?3. Сұрыптауда мутагенез не үшін қолданылады? 4. Сұрыптауда жалпылама және дара сұрыптаудан басқа қандай әдіс 4. Сұрыптауда жалпылама және дара сұрыптаудан басқа қандай әдіс қолданылады? қолданылады? 5. Қандай әдіс арқылы жылқы мен есектің буданы-қашыр, нар және 5. Қандай әдіс арқылы жылқы мен есектің буданы-қашыр, нар және екіөркешті түйелерден ата-енелерінен бірнеше есе күшті, төзімді будан екіөркешті түйелерден ата-енелерінен бірнеше есе күшті, төзімді будан алынды? алынды? 6. Будандастыру дегеніміз не?6. Будандастыру дегеніміз не? 7. И.В.Мичурин кейбір жеміс-жидек дақылдарының түраралық 7. И.В.Мичурин кейбір жеміс-жидек дақылдарының түраралық шағылыспау әрекетін жеңу үшін қандай әдістерді қолданды? шағылыспау әрекетін жеңу үшін қандай әдістерді қолданды? 8. Тәрбиелеу әдісі қай уақытта қолданылады? 8. Тәрбиелеу әдісі қай уақытта қолданылады? 9. Бағытты мутагенез нәтижесінде дарақтардың хромосомалар9. Бағытты мутагенез нәтижесінде дарақтардың хромосомалар санының еселеп артуы қалай аталады? санының еселеп артуы қалай аталады? 10. Полиплоидтау әдісімен тұңғыш рет түраралық шағылысудың 10. Полиплоидтау әдісімен тұңғыш рет түраралық шағылысудың болмауын жеңіп, қырыққабат-шомыр буданын шығарған кеңесболмауын жеңіп, қырыққабат-шомыр буданын шығарған кеңес генетигі кім?генетигі кім?

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд
Ауыл шаруашылығында жақын туыстастық Ауыл шаруашылығында жақын туыстастық будандастыру (инбридинг) іс-жүзінде будандастыру (инбридинг) іс-жүзінде қандай мақсаттарда қолданылады?қандай мақсаттарда қолданылады?

10 слайд

#11 слайд
Будандық күшті (гетерозисті) қолданудан келесі ұрпақта не болады? Бұл әдіс жаңа іріктемелер мен қолтұқымдар шығару кезінде неге қолданылмайды?

11 слайд

#12 слайд
Көпплоидтылық және бағытты мутагенез өсімдіктерде, саңырауқұлақтарда, ұсақ ағзаларда жиі қолданылып, жануарларда неге сирек қолданылады?

12 слайд

#13 слайд
И.В.Мичурин еңбегінің нәтижесі қандай болды?

13 слайд

#14 слайд
Г.Д.Карпеченко будандастыруға қандай әдістермен және қай зерзаттармен қол жеткізді?

14 слайд

#15 слайд
Селек цияны ғылым, өнер, ауыл шаруашылығының бір саласы ретінде де қарастыруға болады. Н.И.ВавиловСұрыптау К.Шелл полиплоидия жаппай сұрыптау Жеке сұрыптау будандастыру И.В.Мичурин инбридинг аутбридинг

15 слайд

#16 слайд
Мәдени өсімдіктердің және үй хайуанаттарының Мәдени өсімдіктердің және үй хайуанаттарының пайда болу орталықтары. Саңырауқұлақтарды пайда болу орталықтары. Саңырауқұлақтарды және ұсақ ағзаларды сұрыптаудың ерекшеліктеріжәне ұсақ ағзаларды сұрыптаудың ерекшеліктері

16 слайд

#17 слайд
Сұрыптаудың маңызды бөлімдерінің бірі ата-тектер туралы ілім болды.Сұрыптаудың маңызды бөлімдерінің бірі ата-тектер туралы ілім болды. Оны жете зерттеудегі жетекші рөл көрнекті орыс ғалым-генетигі Оны жете зерттеудегі жетекші рөл көрнекті орыс ғалым-генетигі Николай Иванович Вавилов еді. Ол ХХ ғасырдың 20-30жылдарында Николай Иванович Вавилов еді. Ол ХХ ғасырдың 20-30жылдарында қызметкерлерімен бірлесіп Австралия мен Антрактидадан басқа қызметкерлерімен бірлесіп Австралия мен Антрактидадан басқа барлық континенттерді қамтыған 110 ботаника-агрономиялық барлық континенттерді қамтыған 110 ботаника-агрономиялық экспедицияны ұйымдастырды. Нәтижесінде 1940 жылы 250 мың экспедицияны ұйымдастырды. Нәтижесінде 1940 жылы 250 мың мәдени өсімдіктер үлгілерінен құрылған топтама жасалды. Олар мәдени өсімдіктер үлгілерінен құрылған топтама жасалды. Олар қазіргі кезде Санкт-Петербургта, Өсімдік шаруашылығы институтында қазіргі кезде Санкт-Петербургта, Өсімдік шаруашылығы институтында сақталуда. Қазір де Ресейдің және дүниежүзінің көптеген сақталуда. Қазір де Ресейдің және дүниежүзінің көптеген Селекционерлері мұны өз еңбектерінде генетикалық өте құнды Селекционерлері мұны өз еңбектерінде генетикалық өте құнды материал ретінде пайдаланады.материал ретінде пайдаланады.

17 слайд

#18 слайд
1.1. Оңтүстік Азиялық тропиктік орталық Оңтүстік Азиялық тропиктік орталық 2.2. Шығыс Азиялық орталықШығыс Азиялық орталық 3.3. Оңтүстік-Батыс Азия орталығыОңтүстік-Батыс Азия орталығы 4.4. Жерорта теңіз орталығыЖерорта теңіз орталығы 5.5. Абиссина орталығыАбиссина орталығы 6.6. Орталық Америкалық орталықОрталық Америкалық орталық 7.7. Анд (Оңтүстік Америка орталығы)Анд (Оңтүстік Америка орталығы)

18 слайд

#19 слайд
Мәдени өсімдіктердің пайда болу орталықтары Орталық Орталық атауларыатаулары Географиялық орныГеографиялық орны Шығарылған іріктемелерШығарылған іріктемелер %% 11 22 33 44 1. Оңтүстік 1. Оңтүстік Азиялық Азиялық тропиктік тропиктік орталықорталық Үндістан Үндіқытай, Үндістан Үндіқытай, тропиктік Азиятропиктік Азия Күріш, қант қамысы, көптеген жеміс және Күріш, қант қамысы, көптеген жеміс және көкөніс дақылдарыкөкөніс дақылдары 5050 2. Шығыс 2. Шығыс Азиялық Азиялық орталығыорталығы Орталық және Шығыс Қытай, Орталық және Шығыс Қытай, Жапония, Тайван аралы, Жапония, Тайван аралы, КореяКорея Соя, тары, жеміс және көкөніс дақылдарыСоя, тары, жеміс және көкөніс дақылдары 2020 3. Оңтүстік Батыс 3. Оңтүстік Батыс Азиялық Азиялық орталығыорталығы Кіші Азия, Орта Азия, Иран, Кіші Азия, Орта Азия, Иран, Ауғанстан, Солтүстік-Батыс Ауғанстан, Солтүстік-Батыс ҮндістанҮндістан Бидай, қарабидай, көптеген астық Бидай, қарабидай, көптеген астық тұқымдастар, бұршақ тұқымдастар, тұқымдастар, бұршақ тұқымдастар, жүзім, жеміс дақылдарыжүзім, жеміс дақылдары 1414 4. Жерорта теңіз 4. Жерорта теңіз орталығыорталығы Жерорта теңізі жағалауына Жерорта теңізі жағалауына орналасқан елдерорналасқан елдер Көптеген мал азықтық өсімдіктер Көптеген мал азықтық өсімдіктер (жоңышқа, біргүлді жасымық), көптеген (жоңышқа, біргүлді жасымық), көптеген көкөніс дақылдары, зәйтүн.көкөніс дақылдары, зәйтүн. 1111 5. Абиссина 5. Абиссина орталығыорталығы Африка материгінің шағын Африка материгінің шағын ауданыауданы Дәндік құмай, бананның 1 түрі, бидай мен Дәндік құмай, бананның 1 түрі, бидай мен арпаның ерекше формаларыарпаның ерекше формалары 11 6. Орталық 6. Орталық Америкалық Америкалық орталықорталық Оңтүстік МексикаОңтүстік Мексика Жүгері, ұзын түкті мақта, какао, асқабақ, Жүгері, ұзын түкті мақта, какао, асқабақ, үрмебұршақ, қызыл бұрыш, темекі.үрмебұршақ, қызыл бұрыш, темекі. 33 7. Анд (Оңтүстік 7. Анд (Оңтүстік Америкалық Америкалық орталық)орталық) Оңтүстік Американың батыс Оңтүстік Американың батыс жағалауын бойлай созылған жағалауын бойлай созылған Анд таулы жотасы ауданының Анд таулы жотасы ауданының бөлігібөлігі Картоп, қызан, жержаңғақ, ананас, кейбір Картоп, қызан, жержаңғақ, ананас, кейбір дәрілік өсімдіктердәрілік өсімдіктер 11

19 слайд

#20 слайд
Жануарларды Жануарларды қолға үйретуқолға үйрету

20 слайд

#21 слайд
Жануарларды қолға үйрету орталықтарыЖануарларды қолға үйрету орталықтары Орталық атаулары Географиялық орны Үй хайуанаттары Қытай-Малай орталығы Вьетнам, Лаос, Тайланд, Шығыс Қытай Шошқа, тауық, үйрек, тұт жібек көбелек Үндіқытай орталығы Үндістан, Солтүстік Пәкістан, Бирма, Непал Енеке, ит, тауыс, тауық, сиамдық мысық, балара Оңтүстік-Батыс Азиялық орталық Солтүстікжәне Шығыс Түркия, Сирия, Иран, Ирак, Кавказ, Ауғанстан Ірі қара, жылқы, қой, ешкі, нар, шошқа, кептер (көгершін) Жерорта-теңіздік орталық Жерорта теңізі елдері Ірі қара, жылқы, қой, шошқа, үйрек, нілдік қаз, үйқоян Оңтүстік Америкалық орталық Батыс жағалауды бойлай орналасқан Оңтүстік Америка Таутайлақ, кекілеш, күркетауық, теңізшошқа Африкалық орталық Солтүстік және Шығыс Африка елдері Түйеқұс, сырдаңтауық, мысық, ит, есек, шошқа.

21 слайд

#22 слайд
Ұсақ ағзаларды сұрыптауҰсақ ағзаларды сұрыптау – сұрыптаудың қарқынды – сұрыптаудың қарқынды дамып келе жатқан саласы. Мұндағы негізгі бағыт – дамып келе жатқан саласы. Мұндағы негізгі бағыт – рентген немесе ультракүлгін сәулелерімен және рентген немесе ультракүлгін сәулелерімен және химиялық мутагендермен әсер ету арқылы жоғары химиялық мутагендермен әсер ету арқылы жоғары өнімді мутант микроағзаларды алу.өнімді мутант микроағзаларды алу. Көптеген қалпақты саңырауқұлақтар ғана емес, өзге деКөптеген қалпақты саңырауқұлақтар ғана емес, өзге де саңырауқұлақтар кең пайдаланылып, адам мәдени саңырауқұлақтар кең пайдаланылып, адам мәдени дақыл ретінде өсіреді. Адамдар пайдаланатын дақыл ретінде өсіреді. Адамдар пайдаланатын қалпақсыз саңырауқұлақтарды екі үлкенқалпақсыз саңырауқұлақтарды екі үлкен топқа бөлуге болады:топқа бөлуге болады: 1.1. зең саңырауқұлақтары антибиотиктер, зең саңырауқұлақтары антибиотиктер, оның ішінде пенициллин алуға пайдаланылады;оның ішінде пенициллин алуға пайдаланылады; 2. ашытқылар.2. ашытқылар. Бакериялардың жәрдемімен көптеген сан алуан Бакериялардың жәрдемімен көптеген сан алуан витаминдер, ферменттер және басқа көптеген заттар витаминдер, ферменттер және басқа көптеген заттар алуға болады?алуға болады?

22 слайд

#23 слайд
Микробиологиялық жетістіктердің арқасында Микробиологиялық жетістіктердің арқасында қоздырғыштарға қарсы тұра алатын қоздырғыштарға қарсы тұра алатын антибиотиктер табылды. Мысалы:антибиотиктер табылды. Мысалы: ...

23 слайд