Ашық сабақ "Зарядтардың өзара әсері. Кулон заңы" 8 сынып

#1 слайд
Дайындаған: Қызылорда қаласындағы  №23 Ж.Қизатов атындағы мектеп-лицейдің физика және математика пәндерінің мұғалімі Жуматаева Дина Зеиловна Зарядтардың өзара әсері.Зарядтардың өзара әсері. Кулон заңы Кулон заңы

1 слайд

#2 слайд
«Электр», «электр заряды» деген «Электр», «электр заряды» деген не?не? Электр зарядының қандай түрлері Электр зарядының қандай түрлері бар және денелердің зарядталғанын бар және денелердің зарядталғанын қандай құрал арқылы білеміз?қандай құрал арқылы білеміз? Күнделікті өмірде байқаған Күнделікті өмірде байқаған жағдайларға байланысты жағдайларға байланысты денелердің электрленуіне мысалдар денелердің электрленуіне мысалдар келтіріңдеркелтіріңдер Денелерді қандай әдістермен Денелерді қандай әдістермен электрлеуге болады, зарядтың электрлеуге болады, зарядтың сақталуы дегенді қалай түсінеміз?сақталуы дегенді қалай түсінеміз? Үй жұмысын сұрау

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың мақсаты: Білімдік: электромагниттік өзара әсерлесуді сан жағынан сипаттайтын Кулон заңын оқып үйрену, электр заряды бірлігін тағайындау Дамытушылық: физика ғылымының қыр сырын білуге, өз беттерімен меңгеруге баулу. эксперименттік тапсырмаларды орындату арқылы өз бетінше жұмыс істеуге дағдыландыру. Тәрбиелік: Оқушылардың пәнге деген қызығушылықтарын арттыру, өздігінен жұмыс жасауға үйрету, шығармашылық қабілеттерін ұштау, әдемілікке, көркемдікке баулу, адалдыққа, адамгершілікке тәрбиелеу.

3 слайд

#4 слайд
Электростатиканың негізгі заңын 1785 жылыЭлектростатиканың негізгі заңын 1785 жылы тәжірибе жүзінде айналмалы таразының көмегімен тәжірибе жүзінде айналмалы таразының көмегімен француз физигі Шарль Огюстен Кулон тағайындады.француз физигі Шарль Огюстен Кулон тағайындады. КУЛОН (Coulomb) Шарль Огюстен (1736-1806) француз инженері, әрі электростатиканың негізін қалаушылардың бірі болған физик, ол 1784 жылы айналмалы таразыны жасап шығарды да, 1785 жылы өз атымен аталған заңды ашты. Париж ғылым академиясының мүшесі. Құрғақ үйкеліс заңдарын тұжырымдады. Оның тәжірибелік зерттеулері электр және магнетизм туралы ілімдерді қалыптастыруға негіз болды.

4 слайд

#5 слайд
Француз ғалымы Ш.Кулон 1785 жылы тәжірибе жүзінде вакуумдегі нүктелік зарядтардың өзара әрекеттесу заңын ашқаннан кейін, ХVІІІ ғасырдың соңына қарай, электр құбылыстарын сандық жағынан зерттеу басталды. «Нүктелік заряд» ұғымы «материялық ұғымы» тәрізді ыңғайлы абстракциялау болып табылады. Жаңа тақырыпты түсіндіру Өлшемдері өзара әрекеттесетін Өлшемдері өзара әрекеттесетін денелердің арақашықтығынан денелердің арақашықтығынан бірнеше есе кіші болатын денеде бірнеше есе кіші болатын денеде орналасқан зарядты нүктелік орналасқан зарядты нүктелік заряд деп атайды.заряд деп атайды.

5 слайд

#6 слайд
Кулон тәжірибесінің Кулон тәжірибесінің сызбасысызбасы

6 слайд

#7 слайд
Кулон тәжірибесі Жіңішке серпімді сымға ілінген ыдысқа орналастырылған, шыны таяқшадан тұратын қондырғы –иірмелі таразыны қолданды. Таяқшаның бір ұшына кішкентай металл шар бекітілген, ал екінші ұшында оны теңгеріп тұратын жүк бар. Жіптің жоғарғы ұшы оның ширатылу бұрышын анықтауға арналған бөліктері бар шкалаға бекітілген. Ыдыс тығынындағы тесік арқылы дәл сондай сынақшар енгізіледі. Егер шарларға оң заряд берсек, онда олар бір-бірімен өзара әрекеттеседі, өзара әрекеттесу күшінің шамасын жіптің ширатылу бұрышына қарап анықтауға болады.

7 слайд

#8 слайд
F 2 1 r Өлшемдері электрленген шардың өлшемдерімен бірдей, заряды жоқ үшінші шардың көмегімен Кулон алдыңғысының зарядын әр жолы тең бөлді. Бұл үшін ол зарядталған шарға сол сияқты зарядталмаған шарды тигізіп, содан соң оны аспаптан алысқа әкетті. Шарлардың зарядын өзгерте отырып, Кулон өзара әрекеттесу күші олардың зарядтарының көбейтіндісіне пропорционал екендігін анықтады: F 21 qq Кулон электрленген шарлардың өзара әрекеттесу күші – олардың арасындағы арақашықтықтың квадратына кері пропорционал деген қорытындыға келді:

8 слайд

#9 слайд
2 r 1 2 21 r qq F 21qq F F Тәжірибелердің нәтижесін біріктіріп, нүктелік зарядтар вакуумде өзара әрекеттеседі деп болжап, Кулон өз атымен аталатын заңды тағайындады: Тәжірибе: Тепе-теңдікте орналасқан рычагқа жіп арқылы ілінген гильзаларды зарядтай отырып, зарядталған денелердің өзара әсерлесуін тәжірибе жүзінде көрсету.

9 слайд

#10 слайд
Кулон заңы: Вакуумдағы қозғалмайтын екі нүктелік зарядтың өзара әрекеттесу күші зарядтардың модулінің көбейтіндісіне тура пропорционал және олардың арақашықтықтарының квадтратына кері пропорционал.

10 слайд

#11 слайд
Зарядталған денелердің өзара әрекеттесу күштері сан мәні жағынан тең және осы денелерді қосатын түзудің бойымен бағытталады және Ньютонның ІІІ заңына бағынады:

11 слайд

#12 слайд
2 21|||| r qq kF k - пропорционалдық коэффициентті енгізе отырып, Кулон заңын келесі түрде өрнектейді:

12 слайд

#13 слайд
Заряд бірлігі:  1 кулон – вакуумде 1м арақашықтықта орналасқан шамасы жағынан өзіне тең нүктелік зарядқа 9 . 10 9 Н күшпен әрекет ететін нүктелік заряд.

13 слайд

#14 слайд
k - пропорционалдық коэффициенті Халықаралық бірліктер жүйесінде төмендегідей болып белгіленетіні тәжірибе жүзінде анықталды: 2 2 9 0 109 4 1 Кл мН k    2 2 12 0 1085,8 мН Кл     Мұндағы электр тұрақтысы

14 слайд

#15 слайд
Халықаралық бірліктер жүйесінде Кулон заңы былай жазылады: 2 21 0 |||| 4 1 r qq F  

15 слайд

#16 слайд
   Егер зарядтарды және олардың өзара орналасуын өзгертпей, кеңістікті біртекті өткізбейтін ортамен толтырсақ, онда зарядтар арасындағы өзара әрекеттесу күштері есе кемиді. шамасын ортаның диэлектрлік өтімділігі деп атайды.

16 слайд

#17 слайд
Зарядтардың өзара әрекеттесу күштерінің ортаға байланыстылығын көрсететін Кулон заңы жалпы түрде төмендегідей өрнектеледі: 2 21 0 |||| 4 1 r qq F  

17 слайд

#18 слайд
Жаңа және өткен тақырып бойынша оқушылар білімін Activote-тестілеу бағдарламасы көмегімен тексеру: (бағдарламаға енгізілген сұрақтар) 1.Дененің электрлену кезінде алатын қасиеті: А). Қозғалыс жылдамдығын сақтау қабілеті В). Қозғалыс жылдамдығын сақтамау қабілеті С). Электрлік әсерлесуге түсу қабілеті D). Өлшемдерін өзгертпей өзінің массасын өзгерту Е).Ток көзі болады 2. Теріс зарядталған электроскоптың шарына денені жақындатады. Оның жапырақшалары жақындады. Осы дененің заряды туралы не айтуға болады? А). Ол теріс зарядталған В). Ол оң зарядталған, бірақ заряды электроскоптың зарядынан аз. С). Дене оң зарядталған болып, оның заряды электроскоптың зарядынан үлкен D). Дене жерлендірілген Е). Дене теріс және оң зарядталған болды

18 слайд

#19 слайд
3. Денелердің электрленуін байқауға арналған аспап- А). кинескоп В). кодоскоп С). телескоп D). электроскоп Е). Спектроскоп 4. Заряды оң болатын бөлшек - А). атом В). электрон С). протон D). нейтрон Е). Фотон 5.Зарядталған екі кішкентай шардың ара қашықтығын өзгертпей, біреуінің зарядын 4 есе ұлғайтып, ал екіншісінікін 2 есе азайтатын болсақ, онда кулондық ісерлесу күші А). 2 есе артады В). 2 есе кемиді С). 4 есе артады D). 4 есе кемиді Е). 8 есе артады

19 слайд

#20 слайд
6. Литий атомы ядросының құрамында 7 бөлшек және оның сыртында 3 электрон қозғалады. Осы атом ядросындағы протон және нейтрон саны: А). 3 протон және 4 нейтрон В). 4 протон және 3 электрон С). 7 протон D). 7 нейтрон Е). 2 электрон және 5 протон 7. Элементар электр заряды деп атайды: А). Электрон зарядын В). протон зарядын С). Нүктелік зарядты D). бірлік зарядты Е). Сыналатын зарядты 8. Атомның құрамы: А). ядросында протон мен нейтрон, қабықшасында электрондары бар. В). ядросында протон мен электрон, қабықшасында нейтрондары бар. С). ядросында протондар, қабықшасында электрон мен нейтрондары бар. D). ядросында нейтрондар, қабықшасында электрон мен протондары бар. Е). ядросында нейтрон мен электрондар, қабықшасында протондар бар.

20 слайд

#21 слайд
9. Ш.Кулон нені қолдана отырып, зарядтардың өзара әрекеттесуін зерттегенін табыңдар. А). Зарядталған бөлшектердің үдеткішін В). Иінді таразыны С). Иірілмелі таразыны D). Электродтары бар шыны колбаны . Е). Зарядталған пластиналарды 10. Электр зарядының сақталу заңы: А). Тұйық жүйеде денелердің электрлену құбылыстарының барлығында да электр зарядтарының қосындысы сақталады. В). Денелердің электр заряды көп болады С). Тұйық жүйеде электр заряды нөлге тең болады. D). Денелердің электр заряды нөлге тең болады. Е). Денелердің электрлену кезінде электр зарядының сақталу заңы орындалмайды

21 слайд

#22 слайд
Қорытындылау •Басқа заңға ұқсастығы:  1687ж. Бүкіләлемдік тартылыс заңы •Ерекшелігі:  гравитациялық күштен артық, әсері көзге көрінеді. •Қолдану шегі:  а) зарядталған дене нүктелік болу керек ә) міндетті түрде қозғалмайтын болуы керек

22 слайд

#23 слайд
•Табиғатта нүктелік зарядтар болмайды, біз шартты түрде өлшемдері өзара әрекеттесетін денелердің арақашықтығынан бірнеше есе кіші болатын денеде орналасқан зарядты нүктелік заряд деп қабылдаймыз. •Кулон заңы зарядталған денелердің өзара әсерлесуін сан жағынан сипаттайды •Бұл заң табиғаттың ешбір басқа заңынан туындамаған, ол тәжірибе жүзінде дәлелденген, сондықтан ол электростатиканың негізгі заңы болып табылады. •Бұл заң вакуумдегі қозғалмайтын нүктелік зарядтар үшін тұжырымдалған. •Зарядталған денелердің өзара әрекеттесу күштері осы денелерді қосатын түзудің бойымен бағытталады

23 слайд

#24 слайд
«E-learning» электронды оқыту жүйесінің сандық білім беру ресурсынан «Кулон заңы» тақырыбындағы мәліметпен сабағымызды тиянақтайық.

24 слайд

#25 слайд
VII. Үй тапсырмасын беру. Оқу үшін: §31, өзін-өзі тексеру сұрақтарына жауап беру Жазбаша орындау үшін: 14 жаттығу. №4,5,6. СББР-нан тестпен жұмыс. Іздену үшін: интернет жүйесінен Кулон Шарль Огюстен туралы деректер жиынтығын слайд түрінде дайындау Тәжірибе жасау үшін: «Занимательная физика» Л.Гальперштейн «Электрленген театр» тәжірибесі

25 слайд

#26 слайд
Сабаққа ықыласпен қатысқандарыңыз үшін рахмет!

26 слайд