Ә.Тәжібаевтың шығармашылығы мен "Толағай" аңыз-ертегісі

#1 слайд
Сабақтың тақырыбы: «Толағай» дастаны

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты:  Білімділік- Мемлекет деңгейде атап өтілкелі отырған іс-шараға байланысты Әбділда Тәжібайұлының шығармашылығы мен «Толағай» әдеби ертегісінің мазмұны, негізгі идеясымен таныстыру. Дамытушылық  –оқушылардың тіл байлығын арттыру,сөздік қорын молайту, әдеби ертегіні халық ертегісінен ажырата білуге, өзіндік ойын дәлелдеуге, тұжырымдама жасауға үйрету. Тәрбиелік- туған жерге, Отанға деген патриоттық сезімдеріне әсер ету, сүйіспеншіліктерін арттыру, қайырымдылыққа, жанашырлыққа, рақымшылдыққа тәрбиелеу.

2 слайд

#3 слайд
•Түрі. Жаңа білімді меңгерту •Әдіс-тәсілдер: салыстыру, талдау, ойқорыту •Көрнекілігі: интербелсенді тақта, слайд материалдары •Пәнаралық байланыс: география, қазақ тілі, тарих, сурет өнері, т.б. •Сабақтың өту барысы: •І. Ұйымдастыру жұмыстары. •  Сабақтың барысы:

3 слайд

#4 слайд
Әбділда атаның өмір жолы •Әбділда Тәжібаев (1909-1998) - көрнекті ақын, драматург, әдебиет, театр зерттеушісі, филология ғылымдарының докторы, профессор, қоғам қайраткері, Қазақстанның халық жазушысы, Қазақстанның Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. Ақмешітте (қазіргі Қызылорда қаласында) дүниеге келген. Қызылорда қаласындағы жетім балалар интернатында тәрбиеленген. Одан кейін Шымкенттегі жеті жылдық мектепте оқыған. С.М.Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетін (әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті), Мәскеудегі М.Горький атындағы Әдебиет институты жанындағы жоғары әдеби курсты бітірген.

4 слайд

#5 слайд
Еңбек жолы •. Еңбек жолын 1926-1928 жылдар аралығында «Еңбекші қазақ» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінде пошта тасушы.1927 жылы 1932-1934 жылдары Қарсақбайдағы «Қызыл кенші», «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газеттерінде редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Жиырма бес жастағы Ә.Тәжібаев 1934 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының хатшылығына, ал 1939 жылы оның төрағалығына сайланған. 1945-1948 жылдары Қазақ ҚСР Ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының Жамбылтану бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарды. 1948-1958 жылдары шығармашылықпен айналысып, 1958-1960 жылдар аралығында «Қазақ әдебиеті» газетінің бас редакторы, 1960-1962 жылдары Қазақстан Жазушылар Одағы басқармасының екінші хатшысы, 1962-1984 жылдары М.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институты театртану бөлімінің аға ғылыми қызметкері, бөлім меңгерушісі қызметтерін атқарған. 1963 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің депутаты және Қазақ ҚСР Жоғарғы Кеңесі Төралқасының мүшесі болып сайланған.

5 слайд

#6 слайд
Шығармалары 1927 жылы «Жұмысшының гудогі» атты тұңғыш өлеңі «Жұмысшы» газетінде басылады. Әрі қарай өлеңдері «Жұмысшы» және «Еңбекші қазақ» газеттерінде шығып тұрған. 1932-1934 жылдары Қарсақбайдағы «Қызыл кенші», «Лениншіл жас» (қазіргі «Жас алаш») газеттерінде редактордың орынбасары қызметтерін атқарған. Жиырма бес жастағы Ә.Тәжібаев 1934 жылы Қазақстан Жазушылар Одағының хатшылығына, ал 1939 жылы оның төрағалығына сайланған. 30-жылдары ақынның «Жаңа ырғақ», «Лирикалар» деп аталған тұңғыш жинақтары жарық көреді. Белгілі «Оркестр», «Абыл», «Толағай» сынды романтикалық поэмалары мен М.Әуезовпен бірігіп жазған «Ақ қайың» деп аталатын тұңғыш пьесасы да сол жылдардың жемісі. Қазақ әдебиетінің сол кездегі маңдай алды таланттарының біріне айналған Әбділданы дарын сырын танығыш көреген М.Әуезов: «Қазақ поэзиясына әсерлі, сапалы көркем бір ағым кіргізіп келе жатқан ақын» деп бағалаған. Ә.Тәжібаев халықтық аңыздар мен сюжеттер негізінде жазылған «Мерген», «Кілемшілер туралы ертегі», «Аққу» «Күй атасы»,  тағы басқа біршама поэмаларды дүниеге әкелген.

6 слайд

#7 слайд
Драмалық шығармалары 1964 жылы ақынның «Жүректілер» атты пьесалар жинағы жарыққа шыққан. «Майра», «Жалғыз ағаш орман емес», «Көңілдестер», «Қыз бен солдат», «Монологтар» сияқты драмалық туындылары, «Той боларда», «Дубай Шубаевич» тәрізді комедиялары жинақталған. Оның «Өмір мен поэзия» «қазақ драматургиясының дамуы мен қалыптасуы» атты монографиялық зерттеулері, көптеген сын мақалалары жарияланған. Ол «Қазақ әдебиетінің тарихы» атты зерттеу еңбекті құрастыруға қатысып, соңғы басылымының редакциясын басқарған. «Жылдар, ойлар» атты еңбегінде Жамбыл, Нұрпейіс, Иса ақындар мен М.Әуезов, С.Мұқанов, А.Жұбанов, тағы басқа әдебиет және өнер қайраткерлері жайлы естеліктерін жариялады. «Жаданның хаттары», «Хаттар сөйлегенде», «Өмір мен ерлік» атты сын, эссе, прозалық кітаптарында әдебиет пен өнерге қатысты толымды пікірлер айтқан. Ә.Тәжібаев жазушылығына қоса біраз жылдар М.О.Әуезов атындағы Әдебиет және өнер институтында ғылыми-зерттеу жұмыстарымен шұғылданып, өмірінің соңғы жылдарын бірыңғай шығармашылыққа арнаған. Ә.Тәжібаевтің сценарийі бойынша (Н.Погодинмен бірге) «Жамбыл» кинофильмі түсірілген. А.Пушкин, Т.Шевченко, А.Островский, Г.Гейне, тағы басқа қаламгерлердің бірқатар шығармаларын қазақ тіліне тәржімалаған. Ә.Тәжібаевтің көптеген шығармалары шетел тілдеріне аударылған.   •

7 слайд

#8 слайд
Сергітіу сәті Сурет боынша әңгіме құраңыз!

8 слайд

#9 слайд
Екі суретті салыстыра әңгімелеңіз

9 слайд

#10 слайд
Толағай әдеби ертегісі

10 слайд

#11 слайд
Ертегілер еліне саяхат «Толағай» мультфильмін көру Режиссері Батырхан Дәуренбеков

11 слайд

#12 слайд
«Толағай» дастаны туралы түсірілген мультфильмнен алған Әсерін әңгімелеу.

12 слайд

#13 слайд
•Ел аузында ертеректен, Бір әңгіме есімде бар.

13 слайд

#14 слайд
•Толағайды ашу қысты: •“Келе қал,– деп, - болсаң күшті-деп Толағай немен күресті?

14 слайд

#15 слайд
Жолбарыстан көз алмады Қимылдаса, атқалы тұр, Қанды аузын басқалы тұр, Арбасуға төзе алмады. Зат есімдерді тауып, сұрақ қойыңдар !

15 слайд

#16 слайд
•“Қайтсем жауын жаудырамын...”- деп Толағай неге ойланды?

16 слайд

#17 слайд
•Ұзақ ырғап бөліп алды, Өркештенген түйінінен,- Толағай неден не бөліп алады?

17 слайд

#18 слайд
•Кетті құлап, тұра алмады- кім құлады?

18 слайд

#19 слайд
““Толағай” сөзі қандай мағынанТолағай” сөзі қандай мағынан білдіреді және Толағай тауыбілдіреді және Толағай тауы қайда орналасқан?қайда орналасқан?

19 слайд

#20 слайд
Әдеби ертегі деген не? Әдеби ертегі деген не?

20 слайд

#21 слайд
Дәлелдеңіз.Дәлелдеңіз. Толағай - елін сүйетін ер.Толағай - елін сүйетін ер.

21 слайд

#22 слайд
Суреттеңіз.Суреттеңіз. Оқиға болған жерді, Оқиға болған жерді, Толағай бейнесін Толағай бейнесін суреттеңіз.суреттеңіз.

22 слайд

#23 слайд
Салыстыру 1 Ай сайын емес, күн сайын, 6 күнде күліп, 60 күнде 6-жастағы бала болды   2. Шыңыраудан  атанды жалғыз өзі тартып шығарады, көкжалды өлтіреді , айдаһарды, арыстанды жеңеді)   3.Таз, кедей балаға, ата-анасын қайтарып әкелді 1.Толағай алып денелі, он баланы көтерсе қабырғасы қайыспайтын, мықты болды.   2. Жолбарысты мысықтай көріп, ұршықтай иіреді, тауды жалғыз өзі көтереді)   3.Толағай еліне жауын алып келіп, халқын аман алып қалды. ТолағайИлья Муромец

23 слайд

#24 слайд
Богатыри – изначально герои русских былин, но со временем они проникли и в русские народные сказки. Наиболее известен герой русских сказок Илья Муромец. Он воплощает в себе идеал героя-воина, который славится не только своей недюжинной физической силой, но также и особенными нравственными качествами, присущими настоящему богатырю: спокойствием, стойкостью, добродушием. В былинах и сказках этот богатырь является народным заступником. Вспомним, например, такое произведение как «Илья Муромец и Соловей-разбойник». Также заслуживает упоминания благородный, но малоизвестный старинный герой русских сказок Еруслан Лазаревич. Сюжеты и приключения, в которых он появляется, близки известным сюжетам с Ильей Муромец.

24 слайд

#25 слайд
Сергіту сәті Батыр - елдің сәулеті, Балқұрақ - колдің сәулеті. Батыр мың қол бастайды, Шешен тар жерде сөз бастайды. Батырға оқ дарымайды, Батылға жау жоламайды. . Батыр - айғақ, палуан - куә. Батырдан - сауға, мергеннен - сыралғы Мақал –мәтелдердің мағынасын талдаңыздар

25 слайд

#26 слайд
Какое оружие было у богатырей? Меч Боевой нож Копьё Щит Булава Дубина Лук, стрелы Қазақ тіліне аударыңыз! “Біліміңді байқап көр”

26 слайд

#27 слайд
Меч - қылыш Боевой нож – жауынгерлік пышақ Копьё - найза Щит - қалқан Булава - түйреуіш Дубина - тоқпақ Лук, стрелы- садақ, жебе •Өзіңді тексеріп көр

27 слайд

#28 слайд
Батырлар бойында қандай қасиеттер бар? Смелые Сильные Храбрые Отважные Бесстрашные Героические Доблестные Мужественные Қазақ тіліне аударамыз.

28 слайд

#29 слайд
Өзіңді тексеріп көр ! •Какие богатыри были по характеру? •Смелые - батыл • Сильные - күшті •Храбрые – батыл, қайсар •Отважные - ержүрек • Бесстрашные - ержүрек • Героические - қаһарман •Доблестные - айбынды •Мужественные-ержүрек

29 слайд

#30 слайд
Таудың атын табыңыз? •Деген сөз бар: “Тауда тандыр •Қарлы, шыңды тау жерінде, •Тарбағатай өңірінде •Үзілмейді жылда жаңбыр ”

30 слайд

#31 слайд
•-Толағай секілді халықтың таудай үмітін арқалап, таудай іс атқарып жүрген, Қазақстан атын әлемге паш еткен азаматтардан кімдерді атар едің? Менің үлгі тұтар тұлғарарым !

31 слайд

#32 слайд
• Соның бірі сабағымыздың ертегі авторы Ә.Тәжібаев - әдебиетіміздің негізін салушылардың бірі.

32 слайд

#33 слайд
Оқушылардың білімдерін бағалау. •Үйге тапсырма. “Ер не көрмейді, Ер көңіл не бермейді” Эссе жазу

33 слайд