Атом.Атом ядросы

#1 слайд
АТОМ.АТОМ ЯДРОСЫ Орындаған: Әлібекова.Б Ядерная физика және атомдық физика 2 курс Тексерген: Қабдыкенова Еркежан Мұратқызы

1 слайд

#2 слайд
АТОМ ДЕГЕН НЕ? Атом - химиялық элементтерді құрайтын, олардың өзіне тән ерекшеліктерін сақтайтын ең кішкене бөлшек. Атом бүтіндей алғанда зарядсыз, бейтарап бөлшек. Ол ортасында өзінен радиусы 104 - 105 есе кіші көлемді алып жатқан оң зарядты ядродан және оны айнала қозғалып жүрген теріс зарядты электрондардан тұрады. Атом өзінің сыртқы бір немесе бірнеше электрондарын жоғалтқанда оң, ал сырттан электрон қосып алғанда теріс ионға айналады.

2 слайд

#3 слайд
Атомдар ілімінің пайда болуы Атомдар жайлы ілімнің негізің қалаушысы деп көне гректің ойшылы Демокритті (б.з.д 460-370 жылдары) атауға болады. Демокрит көне грек оқымыстысы. Демокрит табиғаттағы барлық заттардың өте ұсақ, бөлінбейтің бөлігі бар деп, сонау көне заманда болжаған. Оның ілімі оң тоғызыншы ғасырда дәлелденген. 1860 жылы, қазіргі Германияның Карлсруэ қаласында болған химиктердің съезінде, атом мен молекула деген терминдерге нақты аңықтама берілді.

3 слайд

#4 слайд
Молекула мен атомның басты айырмашылығы - бұл молекуланың химиялық байланыс арқылы екі немесе одан да көп атомдардың қосындысы, ал атом - бұл бір -бірімен қосылып, молекулалар мен иондар түзе алатын жеке химиялық түр. Әлемдегі барлық заттар атомдар мен молекулалардан тұрады, сондықтан біз оларды осы планетада, соның ішінде бізде де құрылыс материалы ретінде қарастыра аламыз. Қарапайым тілмен айтқанда, кез келген химиялық элементтің ең негізгі және ең кіші бірлігі - атом деп айта аламыз. Химиялық элемент - бұл атомдардың бір түрі. Мысалы, оттегі газының ең кіші бірлігі - оттегі атомы; біз оны О әрпімен көрсете аламыз. Алайда, оттегінің бұл атомы дербес болмайды және ол химиялық түрде оттегінің басқа атомымен қосылса ғана тұрақты болады. Содан кейін ол молекулаға айналады және біз оны O 2 химиялық формуласымен көрсете аламыз.

4 слайд

#5 слайд

5 слайд

#6 слайд
АТОМДАР ҚҰРЫЛЫМЫ Атомдар - электрондардан, протондардан және нейтрондардан құралған. Протонның салмағы электронның салмағынан жуықтап алғанда 1850 рет көп. Нейтронның салмағы протонның салмағына тең.

6 слайд

#7 слайд

7 слайд

#8 слайд
Ең көп тараған атом Табиғаттағы ең көп тараған химиялық элемент сутегі, ал одан кейінгі орында гелий. Сутегі атомдарының табиғаттағы саны гелий атомдарының санынан 20 есе көп, ал қалған 90 атом түрлерінен 20000 рет көп! Сутегі табиғатта ең көп тараған атом. Атомдар мен молекулалар жайында алғашқы түсінік осындай, химия мен физиканың жоғарғы сыныптардағы сабақтарында бұл ілімдер толықтай зерттеледі.

8 слайд

#9 слайд
 АТОМ ЯДРОСЫ – протондар мен нейтрондардан құралған атомның орталық және ең ауыр бөлігі. Атом ядросының массасы атомның құрамына енген электрондар массасынан жуық шамамен 4·103 есе артық. Ядроның орташа тығыздығы 1014 г/ см3, ал сызықтық өлшемі 10–12–10–13 см. Электр заряды оң және абсолюттік шамасы бейтарап атомның электрондар зарядтарының қосындысына тең.  Атом ядросын 1911 ж. ағылшын физигі Эрнест Резерфорд (1871 – 1937) α- бөлшектерінің заттардан өтуі кезіндегі жан-жаққа шашыратылуын байқатқан тәжірибе негізінде ашқан. Атом бөлшектерінің кейбіреулері заттан өтуі кезінде үлкен бұрышқа ауытқып шашыраған. Осыдан Резерфорд атомның оң заряды өте кіші өлшемді атом ядросында шоғырланған деген болжам жасаған. α- бөлшегі оң зарядты болғандықтан атом ядросының оң зарядымен жақындасқанда 1911 жылы Эрнст Резерфорд (1871–1937) жүзеге асыр- ған атомның ортасында оң зарядты тығыз құрылым олар бір-бірінен тебілетіні – ядросы болатынын меңзеген тәжірибесінің сұлбасы.

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
АЛЬФА-ЫДЫРАУ  Альфа-ыдырау деп ауыр ядролардың өздігінен a- бөлшектер шығарып түрленуін атайды. Альфа-ыдырау кезінде аналық (А, Z) ядро, ұрпақтық (А-4, Z-2) ядроға айналады.

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Бета-ыдырау  Бета-ыдырау β- ыдырау — атом ядросының ішінде нейтронның ( n) протонға ( p) және протонның нейтронға өздігінен айналу процесі. Процесс кезінде ядродан электрон (е–) не позитрон (е+) және электрондық антинейтрино не нейтрино бөлініп шығады. Бета-ыдыраудың екі түрі бар: 1)Электрондық бета-ыдырау кез i нде ядро өз бет i нше зарядын б i р б i рл i кке арттыра отырып өз i нен электронды ұшырып шығарады. Бұл құбылыстың нег i з i нде протон мен нейтронның б i р- б i р i не айнала алатын қасиет i жатыр. Гамма-ыдырау  1900 жылы Вил a рд ядролық сәуле шығарудың құрамындағы үшінші компоненттің бар екенін тапты, оны гамма (у)-сәуле шығару деп атаған. Гамма-сәуле шығару магнит өрісінде ауытқымайды, демек, оның заряды жоқ. Гамма-сәуле шығару радиоактивтік ыдыраудың жеке бір түрі емес, ол альфа және бета-ыдыраулармен қабаттаса өтетін процесс. Ядродан шығатын ү- сәулелері дегеніміз — фотондар ағыны болып шықты.

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
ҚОРЫТЫНДЫ: Атом XX ғасырдың басына дейін бөлінбейтін кіші бөлшек деген ұғым қалыптасып келді ("Атомос" – белінбейді). XIX және XX ғасырлар аралығында атомдардың күрделі екендігі және олар бір біріне ауыса алатындығы туралы физика ғылымында жаңа тәжірибелік деректер жинала басталды. Атом құрылысы туралы ілімнің жетістіктеріне байланысты Д. II. Менделеевтің периодтық заңы қазір былай айтылады: Жай заттардың қасиеттері, сондай-ақ элементтердің қосылыстарының формалары мен қасиеттері олардың атомдарының ядро зарядтарының шамасына периодты түрде тәуелді болады. Бұл заңнық қысқаша түрін былай айтуға болады: элементтердің қасиеттері олардың ядро зарядтарының шамасына периодты түрде тәуелді болады.

16 слайд

#17 слайд
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ!!!

17 слайд