«БАЛАЛАРДЫ ДҰРЫС ТӘРБИЕЛЕУ ҚАҒИДАЛАРЫ»

#1 слайд
Алматы облысы Көксу ауданы «Жапсарбаев» атындағы орта мектеп АТА-АНАЛАРҒА АҚЫЛ-КЕҢЕС: «БАЛАЛАРДЫ ДҰРЫС ТӘРБИЕЛЕУ ҚАҒИДАЛАРЫ» мұғалім-дефектолог: М.Ж.Таменова Мұқыры ауылы 2020 жыл

1 слайд

#2 слайд
Мазмұны Ата-аналық менсінбеу қағидасы 4 Кіріспе1 Балаларды тәрбиелеудің психологиялық қағидалары. Ата-аналық өктемшілдік қағидасы2 Ата-аналық табыну қағидасы3 Араласпаушылық қағидасы Сөзсіз қабылдау қағидасы Демократиялық қағидасы5 6 7 8 Қорытынды

2 слайд

#3 слайд
Кіріспе Тәрбие қоғамдық құбылыс ретінде өскелең ұрпақтың қоғам өміріне, күнделікті өмірге, қоғамдық-өндірістік әрекетке, шығармашылыққа, руханилыққа қосылуы мен кірігуінің күрделі және қарама-қайшы әлеуметтіктарихи үдерісі. Қазақстан Республикасының Президенті Н.Ә. Назарбаевтың «Қазақстан2050» Қазақстан халқына Жолдауында «Еліміздің болашақта қандай болатыны балаларымыздың бойына өзіміз қандай тәрбиені сіңіретінімізге тікелей байланысты» деп бұл мәселенің өзектілігін айқындай түсті. Тәрбие жас адамдарды қоғамдық өмір мен өндірістің шарттарына бейімдеу, араластыру, сонымен бірге олардың аға буынның орнын басу қажеттілігінен туындаған. Осының нәтижесінде балалар есейе отырып, өз өмірін және еңбек қабілетін жоғалтқан үлкендердің алаңсыз өмірін қамтамасыз етеді. Педагогика мен психологияда тәрбие – бұл адамдарда қоғам ұсынатын әлеуметтік және педагогикалық талаптарға сәйкес жоғары азаматтық-саяси, моральдық-адамгершілік, психологиялық және дене сапаларын, мінез-құлық дағдысы мен әрекетін қалыптастырудың мақсатты үдерісі.

3 слайд

#4 слайд
Тәрбие – шектеулі мағынада – бұл қандай да бір нақты тәрбие беру міндетін шешу; тар мағынада – бұл балаларда тұлғаның әлеуметтік-дамыған белгілі сапалар, дамыған көзқарастар мен сенімдердің жүйесін қалыптастыруға мақсатталған тәрбиелеу қызметі. Тәрбие – кең мағынада қоғамдағы адамның жан-жақты дамуы үшін мақсатты жағдай жасау (материалдық, рухани, ұйымдастырушылық) түсіндіріледі. Баланы туу – бұл болашақ тұлғаны тәрбиелеу мен қалыптастырудың ортақ ісіне қосылған кішкентай ғана үлес екендігін әрбір тәжірибелі педагог айтып бере алады. Жалпы алғанда бала тәрбиесі нағыз ғылымды білдіреді, тәжірибелі педагогтер түрлі жас санатындағы балалармен қарым-қатынас туралы жалпы түсінікті беретін кітаптар мен оқу құралдарын жазуы тегін емес. Бала тәрбиесі өте маңызды және жауапкершілігі мол іс, оны орындаудан нақты сәбидің болашағы мен жалпы жаңа ұрпақтың қалыптасуы тікелей байланысты. Міне, сондықтан ата-аналар баланың тұлғасын қалыптастыруда басты рөл атқаратындықтан оларға тәрбиелеудің ерекше талаптарын қоямыз.

4 слайд

#5 слайд
Балаларды тәрбиелеудің психологиялық қағидалары Ата-аналарға бала тәрбиесінде көмек көрсету мақсатында баланың психологиялық дамуы негізделетін ата-ана тәрбиесінің заманауи қағидаларын қарастыру ұсынылады. Бұл қағидалар бала тәрбиелеудің дұрыс, гуманистік талаптарына сәйкес келеді. Сонымен, қазіргі ата-аналар өз балаларын тәрбиелеуде келесі қағидаларға негізделеді: 1. Ата-аналық өктемшілдік қағидасы Бұл қағиданы ұстанатын ата-аналар көбінесе бала не істеу керектігін, «ол ата-анасымен бірге тұрған уақытта» өмірлік жағдайларда өзін қалай ұстауы керектігін өздері шешеді. Кейде мұндай бақылау баланың кіммен достасуын немесе достаспауын, инженерлік немесе экономикалық факультетке түсу керектігін, әкесінің фирмасында ма, әлде басқа жерде жұмыс істейтіндігін, тіпті таңертең тісін жуатынын немесе жумайтындығын ата-аналары шешетін жағдайға дейін жетеді. Түптеп келгенде, кез келген бала күнделікті тұрмыстың мәелелері бойынша ата-аналық өктемшілдіктен қашып құтыла алмайтындығын айта кету керек. Тыйым салу, рұқсат ету, мадақтау мен жазалау – тәрбиелеудің қарапайым құралдары болып табылады. Әдетте ата-аналары балаға бір нәрсеге неліктен рұқсат етілетінін, ал басқа нәрсеге неліктен рұқсат етілмейтінін түсіндіріп жатпайды.

5 слайд

#6 слайд
Ата-аналық өктемшілдікке негізделген тәрбие стилі баланың күшті тұлға болып дамуына жағдай тудырмайды. Мұндай балада өзіндік таңдау жасау мен шешім қабылдау, шығармашылық немесе кәсіби бастама, жауапкершілік пен тәуелсіздік үрдістері аз байқалады. Осындай балалардың болашақ өмірінде невротикалық ауытқулар дамиды. Мұнан былай олар өзін өмірге бағыттап, нені қалай жасау керектігін айтып беретін адамдарды іздеп жүргендігін аңғармайды (яғни, іс жүзінде олардың өктемшіл ата-анасының орнын басатындарды іздейді). Нәтижесінде мұндай адам болып бастығы немесе әйелі немесе күйеуі шығады. Өктемшілдік стильде тәрбиелеудің басқа нәтижесі – ымыраға келмейтін бүлікші, өз құқықтары мен еркіндігі үшін үнемі күресіп жүретін күрескер, көтерілісші пайда болу. Мұндай адамдар іштей өз ата-аналарын жек көреді, олардың бала кезінде оның бостандығын шектегендігін жаны жаратпайды. Бірақ бұл нұсқа сенімсіз және тәуелді адамның қалыптасуы сияқты бірінші нұсқаға қарағанда аз таралған .

6 слайд

#7 слайд
2. Ата-аналық табыну қағидасы Ата-аналар балада өзі туралы шамадан тыс жақсы түсініктер қалыптастырады («Сен ақылдысың! Сұлусың! Басқалардан ерекшесің!») және өз қажетіне қарай осылайша айла-шарғы жасайды. «Димаш, сен ең ақылды баласың! Анаңның өтінішін орындашы!» немесе «Ботам, сен менің ақылдымсың! Үлкендердің айтқанын тыңда!». Мұндай ата-аналар балаларды шамадан тыс қамқорлыққа бөлейді. Олар өз 5 балаларына өте сирек ұрысады, бірақ ең бастысы – оларды нағыз еңбектің ауыртпалығынан немесе нағыз қиыншылықтардан барынша қорғаштайды. Мұндай жағдайда бәрінен оңайы ата-аналық иландыру жүргізу: «Біздің Димаш заң факультетіне оқуға барады, ол өте қабілетті», «Димаш бұл жаман қызбен кездеспейді, солай ма, Димаш?». Осылай тәрбиелеу нәтижесінде баланы өзіндік сезім кернейді, басқа адамдарға залал келтіретін шамадан тыс өзімшіл және қанша таңқаларлық болмасын басқа ақылды адамдармен жеңіл басқарылады. Шынында, ол өмірінің соңына дейін түйсіксіз түрде оны барлығы жақсы көрген, мәпелеген және ешқашан қарсылық көрмеген балалық шағының шарттарын қайталауға ұмтылады. Мұндай адамдардың проблемасы өмір оларға қатаң сынақтар қойып немесе өздігінше бірдеңені жасау керек қажеттілігінен туындайды. Осыдан келіп олардың күш-қуаты кемігені байқалады. Мұндай адамдардың басқалармен қатынасы қолайлы болуы мүмкін, бірақ олар өздерін айрықша тәкәппар ұстайды.

7 слайд

#8 слайд
3. Ата-аналық менсінбеу қағидасы Бұл қағиданы басшылыққа алатын ата-аналар балаға немқұрайды қарайды, кейде тіпті менсінбеушілікке дейін жетеді. Осындай ата-аналармен тұратын балалар өмірлік бағдары болмағандықтан, өмірдегі орнын әрең анықтайды. Олар қайда бет алу керектігін, не істеу керектігін, неге ұмтылу керектігін түсінбейді. Егер өктемшіл ортада тәрбиеленген балада өктемшіл ата-ана түріндегі қандай да бір бағдар болса, мұндай балаларда өмірде тіреніш ететін ешқандай бейне жоқ. Олар ата-аналарына жиі айтылмаған жиіркенішті сезінеді. Жоқ, мұндай балалар бастапқыда ата-аналарынан мейірімділікті, махаббат пен жылылықты күтіп, оған өзі ұмтылуы мүмкін, бірақ эмоционалдық қатаңдық немесе немқұрайдылыққа тап болып, ақыр аяғында өз-өзіне келіп тұйықталып қалады. Ата-аналық тәрбиенің үш қағидасын және осыдан келіп туындайтын тәрбие стилін қарастыра отырып, балаларды бұлай тәрбиелеуге болмайды деген стильді көрсетеді: балаға іс-әрекет дербестігі мен шешім қабылдау еркіндігін бермей, шамадан тыс өктем түрде; балаға қиыншылықтарды бастан кешіріп, өз әрекетінің салдарын сезінуге мүмкіндік бермей, шамадан тыс қамқорлық көрсету түрінде; балаға жеткілікті көңіл бөлмей, жақсы көрмей, шамадан тыс немқұрайды қарау түрінде ТӘРБИЕЛЕУГЕ БОЛМАЙДЫ.

8 слайд

#9 слайд
Тәрбие процесінде келесі қағидалар анықталған: 1. Араласпаушылық қағидасы – бұл баланың жеке өміріне ата- ананың өте шектеулі түрде қатысуы. Ата-аналардың міндеті – баланы өздігінше және толыққанды өмірге бағыттау, және осы бағыттау барысында кез келген қысым немесе бала өміріне араласушылық болмауы керек. Бұл оның таңдауы, қате болса да олардың өзіндік еркін білдіру көрінісі ретінде оны құрметтеу керек. Бала кәсіби, шығармашылық, зияткерлік немесе жеке өмірін қаншалықты ерте бастаса, бұл оған тұлға ретінде соншалықты дұрысырақ. 2. Сөзсіз қабылдау қағидасы балаға шүбәсіз құндылық ретінде қарау қатынасын білдіреді. Бұл балаға деген жалпы қарама-қатынасқа, сондай-ақ кез келген жеке жағдайларға, нақты амалдар мен баланың әрекеттеріне қатысты. Бала қателесуі, дұрыс шешім қабылдамауы, еркелеуі мүмкін – сөзсіз қабылдау қағидасы оны қалай болса солай, ешбір кінәлаусыз, сынаусыз және моральсыз-ақ қатынаста болуды ұсынады.

9 слайд

#10 слайд
3. Демократиялық қағидасы. Балаға деген демократияшыл қатынас – бұл балаға ең кішкентай жастан бастап әлсіз, қорғансыз, тәуелді, айтарлықтай дамымаған тірі ағза ретінде қабылдамай, ал керісінше – тәуелсіз, толыққанды, жауапты шешімдер мен әрекеттерге қабілетті тірі жан иесі ретінде қарауды білдіреді. Бұл баланың пікірін үнемі ескеру керектігін, ата-аналардың меншігі емес, дұрысы дос, ата-ананың көмекшісі ретінде қарастыруды қажет етеді. Егер бала өзін отбасында өзін басқа мүшелермен тең сезінсе, онда ол қоғамда да өзін тең сезінеді. Мысалы, бұл былай болуы мүмкін: «Сағат алтыда үйде отыр, кешігуші болма!» деудің орнына «Балам, сенің бүгін серуеннен нешеде келетініңді талқылайық?». «Бүгін тағы екі алдың ба, қалай ұялмайсың ба?» деудің орнына «Бота, сен бүгін мектепте үш алдың ба, сенің үлгеріміңді уайымдап жүрмін, бұл үшін саған не істей аламын?».

10 слайд

#11 слайд
«Баланы демократиялық тәрбиелеу кодексінен» қысқаша үзінді ұсынамыз: 1) Мен өз баламды «ақымақ», «жалқау», «тілазар», «топас» және т.б. деп атап, ешқашан жәбірлемеймін . 2) Мен өзімнің нашар көңіл-күйімді, ашу-ызамды немесе агрессиямды ешқашан балама шығармаймын. 3) Мен балама ешқашан бұйыра сөйлемеймін, оны күштеп отырып бірдеңе (өмірге қауіпті жағдайлардан басқа) жасауға мәжбүрлемеймін. 4) Мен өз балама оның қолынан бірнәрсе келмейді, бірнәрсеге қабілеті жоқ, бұл нәрсе оған арналмаған деп ешқашан айтпаймын. 5) Алдын ала баламмен ақылдаспай тұрып, мен оған еш нәрсеге тыйым салмаймын. 6) Мен баламмен талқыламай тұрып, отбасындағы маңызды шешімді ешқашан өзім қабылдамаймын. 7) Мен балам үшін оның қолынан келетін затты ешқашан жасамаймын, ол өтініш білдірсе де мен оған көмектеспеймін. 8) Мен баламды өмірлік қиындықтардан қорғауға ұмтылмаймын, оларды ол өзі жеңіп үйренуі керек.

11 слайд

#12 слайд
Қорытынды Бала дамуына деген ата-ананың ықпалы өте зор. Махаббат пен түсіністікте өскен балалар денсаулығымен, мектептегі оқуымен, құрдастарымен қарымқатынасқа түсуімен байланысты проблемалары аз. Тәрбие процесі көп еңбектенуді қажетсінеді, ата-аналардың дене күші мен ақыл-ой-моральдық күшін де қажетсінеді. Сол себепті балада мінездің белгілерін, олардың адамдар мен өмірге деген қатынасының негізін салу қажет. Балалар ең алдымен ата-анасынан үлгі алатындығын ұмытпаңыз. Сіздің балаға деген қарым-қатынасыңыз оның қандай адам болып өсетіндігіне ықпал етеді. Балалармен толыққанды байланысу күш-жігер және уақытты талап етеді. Әдістемелік нұсқауларда баланың психологиялық дамуы негізделетін атааналық тәрбиелеудің негізгі қағидалары берілген. Аталған әдістемелік ұсыныстарды ата-аналардың ойдағыдай пайдалануы дұрыс ата-аналық тәрбие берудің қағидаларын қамтамасыз етіп, осыдан туындайтын балаларды бұлай тәрбиелеуге болмайды деген тәрбиелеу стилін көрсетеді: - балаға іс-әрекет дербестігі мен шешім қабылдау еркіндігін бермей, шамадан тыс өктем түрде; - балаға қиыншылықтарды бастан кешіріп, өз әрекетінің салдарын сезінуге мүмкіндік бермей, шамадан тыс қамқор түрде; - балаға жеткіліксіз көңіл бөліп, жақсы көрмей, шамадан тыс немқұрайды түрде ТӘРБИЕЛЕУГЕ БОЛМАЙДЫ.

12 слайд

#13 слайд
Назарларыңызға рахмет!!!

13 слайд