Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қабілеттілігін ойын элементтері арқылы дамыту

#1 слайд
Ататүрік атындағы № 17 мектеп-гимназиясы Баяндама «Бастауыш сынып оқушыларының ойлау қабілетін ойын элементтері арқылы дамыту жолдары» Дайындаған : Нұртаева Жайна

1 слайд

#2 слайд
Жоспар І. Кіріспе ІІ. Негізгі бөлім 2.1. Танымдық қабілеттілік 2.2. Оқушылардың ана тілі пәнінде танымдық қызығушылығын арттыру 2.3. Оқушының танымдық қызығушылығын дамыту арқылы шығармашылыққа баулу 2.4. Қоршаған орта мен тәрбие жұмыстарының түрлері 2.5. Қабылдау қабілетін дамытуға арналған жаттығулар 2.6. Баланың жан-жақты дамуы 2.7. Шығармашылық сипаттағы сабақтар түрлерін жүйелі ұйымдастыру арқылы оқушылардың танымдық белсенділігі қалыптастыру ІІІ. Қорытынды Қолданылған әдебиеттер тізімі

2 слайд

#3 слайд
Мақсаты  Бастауыш сынып оқушыларының танымдық қабілеттілігін арттыру.  Оқушының өзіндік дамуын жетілдіре отырып, шығармашылықты қалыптастыру, ізденімпаздыққа баулу.  Оқушы қандай да болмасын ақпаратты өздігінше игеріп, өз өміріне жарата алатын әмбебап тәсілдерді үйрену;

3 слайд

#4 слайд
Міндеті 1. Оқу үрдісінде білім алушылардың өздерін еркін сезінуіне жағдай туғызу. 2. Оқушылардың оқуға деген қызығушылығын дамыту, күтілетін нәтижелерге жетуге  талаптандыру. 3. Жеке басты дамытуға  бағытталған әдіс – тәсілдерді қолдану. 4. Өз бетімен  жұмыс істеп, шешім қабылдауға  мүмкіндіктер туғызу.

4 слайд

#5 слайд
Кіріспе • Тақырыптың өзектілігі: Қазақстан Республикасының Білім туралы Заңында: «Білім беру жүйесінің басты міндеті – ұлттық және жалпы адамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыруға, дамытуға және кәсіби шыңдауға бағытталған білім алу үшін қажетті жағдайлар жасау» - делінсе, басым міндеттерінің бірі ретінде – «жеке адамның шығармашылық, рухани және дене мүмкіндіктерін дамыту, адамгершілік пен салауатты өмір салтының берік негіздерін қалыптастыру, жеке басының дамуы үшін жағдай жасау арқылы интелектіні байыту», - деп көрсеткен. • Философиялық сөздікте «таным – адам әрекетінің мақсаттары мен ұмтылыстарының негізі болатын білімін қалыптастырушы, шығармашылық қызметінің қоғамдық тарихи үрдісі» деген анықтама берілген. Ой еңбегі мен дене еңбегінің арасында қарама – қайшылық бар жерде, шығармашылық, жаңалық ашушы және тудырушы іс - әрекет орындаушылық пен жаттандылыққа әлеуметтік тұрғыдан қарама – қарсы қойылған жерде, таным, көбінесе рухани өндірістің түрлі салаларындағы кәсіби мамандардың ерекше функциясы ретінде көрінеде. • Танымдық қабілет – оқушының білімге деген өте белсенді ақыл- ой әрекеті. Психологтардың зерттеулеріне қарағанда, танымдық қабілеттің қалыптасуы өздігінен тұйыққа тірелген автономиялық үрдіс емес. Ол тек әлеуметтік орта қоршауымен, адамның өзіндік қызмет сипатымен ғана емес, жеке тұлғаның кәсіби іс- әрекеті, танымдық қажеттілігін оятуға ынталандыратын оқу және тәрбие үрдісі, сондай –ақ өзінің жеке басының белсенділігімен, ұжымдық іс- әрекет рөлімен және оның ұстанған позициясымен үндесе жүргізілетін күрделі үрдіс.

5 слайд

#6 слайд
Танымдық қабілеттілік • Танымдық процестерге түйсік, қабылдау ойлау, сөйлеу және қатынас, қиыл, ес кіреді. • Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының жеке қасиеттер i н i ң сез i м мүшелер i не т i келей әсер ету i нен пайда болған мидағы бейнелерд i түйс i к деп атайды. • Түйс i к арқылы заттардың түс i н, и i с i н, дәм i н, қатты жұмсақтығын, кед i р-бұдырлығын т. б. осы сек i лд i қасиеттер i ажыратылады. Сондай-ақ түйс i к денеде болып жататын түрл i өзгер i стер жөн i нде де, яғни денен i ң қозғалысы мен оның кең i ст i кке орналасуын, жеке бөл i ктер i н i ң жұмысы жайлы хабарлайды. Сыртқы дүниен i танып-б i лу түйс i ктен басталады. Ол б i л i м атаулының алғашқы көз i. Мәселен, жолдасыңнан көз i н жұмуын өт i н i п, оньщ алақанына белг i с i з б i р затты тиг i зсең, сосын одан оның не екен i н сүрасаң, ол: “қатты, жылтыр, мұздай, жүмсақ, жылы, кед i р-бұдыр б i р нәрсе” деп жауап беред i. Заттардың нақты атауы емес, тек түрл i қасиеттер i н б i лд i рет i н осы сөз т i ркестер i түйс i к болып табылады.

6 слайд

#7 слайд
Оқушылардың ана тілі пәнінде танымдық қызығушылығын арттыру • Оқушылардың ана тілі пәнінде танымдық қызығушылығын арттырудың бір түрі – көркем әдебиетті үнемі оқып отыруға әдеттендіру. Сынып ішінде кітапхана ұйымдастыру және оқушылардың кітапты оқуын қадағалау және оқушыларға көптеген ертегі, әңгіме оқып беріп, сонан соң өздеріне ертегі немесе қысқа мәтіндер оқып келу ұсынылады және оларға хабарлама дайындау тапсырылады. Осылай оқушылардың ана тілі пәніне ықыласы артып, танымдық қызығушылығы қалыптасады. Сонымен қатар сабақ тақырыптарына байланысты мақал - мәтел, жұмбақ - жаңылтпаш пайдаланудың маңызы зор. Баланың танымдық қызығушылығын арттырып, тілін дамытады. Мысалы, ана тілін оқыту барысында мақал - мәтелдермен мынадай жұмыс түрлерін жүргізуге болады: • - тақырып мазмұнына сай мақал - мәтелдер айтқызу мәнін ашып өз ойымен жеткізу; • - суретке қарап тақырыпқа сай жұмбақ, жаңылтпаш айту; • - жұмбақтардың, мәтелдердің жалғасын айтқызу; • - топқа бөліп мақал - мәтелдер жарысын өткізу т. б. мысалы: «Арыстан мен түлкі» ертегісінде арыстан мен түлкінің және тағы да басқа аңдардың іс - әрекеттерін талдап, соған байланысты мақал - мәтелдер айтқызу және оларды оқушыларға мән мағынасын ашып талдату. Ол оқушылардың танымдық қызығушылықтарын арттырып, шығармашылыққа дамытады.

7 слайд

#8 слайд
Оқушының танымдық қызығушылығын дамыту арқылы шығармашылыққа баулу Ұлттық танымдық экономика ғылымымен байланысты Өзіндік жүмысТоптық жұмыстар Зеттеу жұмыстарына баулу.Шағырмашылық жаттығулар Танымдық ойындар Оқушының танымдық қызығушылығын дамыту арқылы шығармашылыққа баулу.Пәнаралық байланыс Экономикалық әдебиетке баулу. Үйірме жұмыстары Саныптан тыс іс- шара

8 слайд

#9 слайд
Қоршаған орта мен тәрбие жұмыстарының түрлері: • Бастауыш сыныпта бала қоршаған ортаны танып біледі. Баланың табиғатты танып білуге деген қызығушылығын оята отырып, тәрбиеші оны табиғатпен таныстырып қана қоймай, оны түсінуге, өсімдіктер мен құстарды қамқорлауға, табиғаттың сұлулығын сезіне білуге үйретеді. • Қарапайым экологиялық түсініктерді меңгерту баланың қоршаған орта нысандарына танымдық қызығушылығын арттырумен тығыз байланысты болып табылады. Баланың танымдық дамуы ойын барысында, табиғи нысандар мен құбылыстарға бақылау жасау, заттарды қарап, зерттеу кезінде, табиғат пен табиғат күнтізбесіндегі ауа-райы жағдайына бақылау нәтижелерін айта білу, еңбек және басқа да әрекеттер барысында жүзеге асады.

9 слайд

#10 слайд
Қабылдау қабілетін дамытуға арналған жаттығулар • «Заттарды қабылдау». • Тәрбиешінің алдында биік-аласа мұнаралар, жуан-жіңішке қарандаштар, оң қолын және сол қолын көтеріп тұрған баланың суреттері, табиғат көрнісі (ағаштар алыстан кішкене, жақыннан үлкен болып көрнеді), т.б. суреттер бар. Тәрбиеші балаларға сұрақтар қояды. • Мұнаралар қандай?  (биік немесе біреуі аласа) • Қарындаштар қандай (жуан - жіңішке) • Суретте бала қай қолын көтеріп тұр? (сол, оң) • Мына суретте ағаш қалай орналасқан? (кішкене ағаш алыстан, үлкені жақыннан) • Сен менің қай жағымда тұрсын? (алдымда) • «Ұқсас суретті тап!» • Тәрбиешінің алдында қос-қостан бірнеше суреттер болады. Олар: екі шырша, екі қайық, екі теледидар, екі жапырақ, екі гүл, екі сағат, т.б. Осы суреттердің бірнешеуін тақтаға іліп осыған ұқсас геометриялық пішіндерді қораптан таңдап алып салыстырып, ұқсастығын, пішінін, түр-түсін сипаттап әңгімелеп береді. • «Әр түсті заттар» • Балалар шеңберге тұрады. Жүргізуші балаларға белгілі бір түсті атайды. Балалар сол түске сәйкес заттың атын атап беруге тиісті. Шеңбердегі отырған балалар кезекпен жауап беріп отырады. Мысалы: сары – балапан, қызыл – алма.

10 слайд

#11 слайд
Баланың жан-жақты дамуы • Баланың жан-жақты дамуы, оның қоршаған ортамен белсенді қарым-қатынасы негізінде қалыптасады. Бұл тұрғыда «Сезіну-танып білу- жүзеге асыру» - осы үш бағытта жұмысты ұйымдастыру қажет. Ол үшін тиімді әдіс-тәсілдерді таңдап алудың маңызы зор. • Табиғи нысанды қабылдау, зерттеу баланы шаршатпауы тиіс. Бала бақылауды жақсы көңіл-күймен бастап, сондай жақсы әсермен аяқталуы тиіс. • Бақылау барысында баланың зейінін шоғырландырып, назарын аудару. Серуен кезінде әр түрлі ойындар арқылы жаңа ойын технологияларын әдіс-тәсілдердін қолдану қажет. Серуен барысында тек бақылап қана қоймай, еңбек шараларын қатар жүргізіп отыру керек.Серуенде ағаштарды,гүлдер мен шөптерді ажыратуға,оларға қамқорлықпен қарауға көңіл аудару керек.

11 слайд

#12 слайд
Шығармашылық сипаттағы сабақтар түрлерін жүйелі ұйымдастыру арқылы оқушылардың танымдық белсенділігі қалыптастыру •  оқушының танымдық іздемпаздығы қалыптасады;  сұрақтарды, мәселелерді терең талдауға үйренеді;  шығармашылық ой - өрісі артады;  кітаппен жұмыс, көркем және ғылыми әдебиеттер, баспа материалдармен жұмыс істеу біліктерін қалыптастырады;  ұжымдық ой - пікірлері жетіледі, топ мүшелерін пікірлерімен ортақ тұжырым жасауға үйренеді;  мұғаліммен оқушылардың қарым - қатынасы ынтымақтастыққа болып, сенімділіктері артады;  оқушы өз ойын еркін айтуға, сөз мәдениетіне үйренеді;  білімін жүйелі түрде толықтыруға;  өз әрекетіне сын тұрғысынан қарауға;  тұжырым жасап қорытындылауға үйренеді;  оқу міндеттерін тиімді шешу мүмкіндігін тудырады. Жаңа материалдарды түсіндіруде ақпарат беруші қызметінде ғана қалмай, мұғалім баланың танымдық дербестігін қалыптастырудағы әрекеттерін негізгі міндеттеріне тоқталсақ:  білімді шығармашылықпен меңгеру дағдыларын қалыптастыруы;  білімді шығармашылықпен қолдануға дағдыландыру және оқу проблемаларын шешу шеберліктерін арттыру;  ғылыми дүниетанымды қалыптастыру т. б.Шығармашылық сипаттағы сабақтар түрлерін жүйелі ұйымдастыру арқылы оқушылардың танымдық белсенділігі қалыптасып, ұстазы берген ақпаратты, іс - әрекет тәсілдері мен бағалау өлшемдерін қамтитын қоғамдық және ұжымдық тәжірибе тағлымдарын игеріп қана қоймай, оқушы барлық іс - әрекетте шығармашылық бағыт ұстанады, қабілет, білігін ұштай түседі. Шығармашылық сабақтардың оқушылар үшін мынадай маңызды жақтары бар:

12 слайд

#13 слайд
Балалар жылдың соңында бағдарлама материалдарын меңгеру нәтижесінде:Балалар жылдың соңында бағдарлама материалдарын меңгеру нәтижесінде:  - үлкендердің жекелеген еңбек әрекеттерін танып, атауды;  - балаға жақын адамдардың әрекеттері туралы;  - транспорт құралдары мен олардың маңызы туралы;  -ойыншықтар, жиһаз, киім, ыдыс-аяқтар, кейбір жемістерді атап, ажыратуды;  - оларды қолдану белгілері бойынша топқа біріктіруді;  - үй жануарлары (мысық, ит, сиыр, жылқы, ешкі, қой, түйе, шошқа, әтеш, тауық, қаз және т.б.) мен оның төлдерін атап, ажыратуды;  - орманды мекендеушілерді (түлкі, қоян, аю, қасқыр, тиін және т.б.); құстарды (торғай, қарға, кептер және т.б.) атап, ажырату және оларға тән ерекшеліктерді атап көрсетуді;  - жануарлардың дене бөліктерін атап, ажыратуды;  - қияр, қызанақ, сәбіз, шалғам, алма, алмұрттың сыртқы түріне, тусіне қарай атап, тануды;  - ағаштарды (1-2 түрі), шөпті, гүлді (учаскедегі, бөлмедегі гүлдейтін өсімдік) атау және ажырату, учаскедегі гүлдердің, шөптердің түстерін атауды;  жыл мезгілін сыртқы белгісі бойынша ажыратуды және оларды атауды білуі тиіс.

13 слайд

#14 слайд
Қорытынды • Тақырыптың нәтижесі : Қазіргі таңда бастауыш сыныптан бастап оқушылардың танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту мәселелері тіпті министірліктер тарапынан да көзделіп отыр. Оқушыларды кіші жасынан іскерлікке, дербестікке баулитын, ойына түрткі болып, танымға және шығармашылыққа жетелейтін, өздігінен ізденіске салатын, айналадағы дүниемен қарым-қатынасқа жеңіл түсетін және әлеуметтік қоршаған ортасында өзінің шығармашылығын іске асыратын тұлғаны оқыту және тірбиелеу біздің басты мақсатымыз. • Таным теориясының басқа ғылыми теориялардан түб i рл i айырмашылығы – ол б i л i мн i ң қалыптасуы мен нег i зделу i н i ң жалпы ұстанымдарын, объективт i к қатынастарды қалыптастырады. Танымдық әрекет – шәк i ртт i ң б i л i мге деген өте белсенд i ақыл – ой әрекет i. Ол танымдық қажетт i л i ктен, мақсаттан, таным қисындарынан және әрекетт i ң нег i з i нде оқушыларда танымдық белсенд i л i ктер i нен i зден i мпаздық қалыптасады. Танымдық i зден i мпаздық ұғымы және оны қалыптастыру проблемасын көптеген педагогтар, психологтар мен әд i скерлер зерттеп, ғылыми еңбектер жазды. • Бұл теорияда ақыл – ой тәрбиес i не көп көң i л бөл i нд i, әс i ресе шәк i ртт i ң өз ой тұжырымын дамытуға ерекше мән бер i лд i. Сократтың өз i – ақ оқыту барысында шәк i рттерд i ң танымдық белсенд i л i г i мен i зден i мпаздығын арнайы басқарудың маңыздылығын атап көрсеткенд i. Ол шәк i рттерд i ң танымдық i зден i мпаздығын арттыратын арнайы оқыту әд i с i н – эвристикалық әңг i мелесуд i алғашқылардың б i р i болып қолданды.

14 слайд

#15 слайд
Әдебиеттер тізімі: 1. ҚР-да 12 жылдық жалпы орта білім беру тұжырымдамасы. /ҚР Білім және ғылым министрлігінің 2012 жылғ...

15 слайд