Биология курсында зияткерлікті дамыту.

#1 слайд
Биология курсында зияткерлікті дамыту. Орындаған : Айдарәлі А. Ғылыми жетекшісі : а / ш.ғ.к., доцент м.а Алпамысова Г.Б.

1 слайд

#2 слайд
Мазмұны :    НОРМАТИВТІ СІЛТЕМЕЛЕР...............................................................................5  АНЫҚТАМАЛАР, БЕЛГІЛЕР МЕН ҚЫСҚАРТУЛАР.......................................5  КІРІСПЕ....................................................................................................................6  1. ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЗИЯТКЕРЛІГІН ДАМЫТУДЫҢ ЗЕРТТЕЛУІ................8 1.1.  Зияткерлікті дамытудың әлемдік тәжірибелері.............................................8  1.2. Интеллект білім берудегі құндылық және әлеует.......................................12  1.3. Зияткелік ұғымына түсінік............................................................................19  1.4. Интеллект дамуына әсер ететін факторлар..................................................21  1.5. Эмоционалды интеллект (EQ).......................................................................27  1. 6. Интеллект диагностикасы..............................................................................31  2. О ҚУШЫЛАРДЫҢ ИНТЕЛЛЕКТІСІН ДАМЫТУ .......................................35  2.1. Биология курсында зияткерлікті дамытуға ықпал ды тапсырмалар ......... 41  3. БИОЛОГИЯ КУРСЫНДА ЗИЯТКЕРЛІКТІ ДАМЫТУ ӘДІСТЕМЕСІ.......51  3.1. Зерттеу орны мен жағдайы............................................................................51  3.2. Зерттеу әдістері...............................................................................................51  3.3. Зерттеу нәтижелері.....................................................................................…54  ҚОРЫТЫНДЫ.......................................................................................................59  ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР.......................................................................60

2 слайд

#3 слайд
ЖҰмыстың мақсаты мен міндеттері :  - Биология курсын оқытуда оқушылардың зияткерлік қабілеттерін дамытудың негізін жасау және тиімді әдістерін айқындау.  - Зерттеу проблемасы бойынша психологиялық, педагогикалық, әдістемелік әдебиеттерді зерделеу;  - Зияткерлік ұғымының мәнін ашу;  - Интеллектінің түрлерін мен факторларын анықтау;  - Интеллектіні дамыту құралдарының тізбесін анықтау;  - Оқушылардың интеллектуалды қабілеттерін дамыту тапсырмаларының кешенін әзірлеу;  - Тәжірибелік-ізденіс қызметте биологиялық құралдардың тиімділілігінің интеллектінің өсу динамикасын қамтамасыз ететін жағдайларды айқындау;

3 слайд

#4 слайд
Ғылыми жаңалығы :  Биологиялық оқыту құралдарының оқушылардың интеллектуалдық қабілеттерін арттырудағы тиімділілігін негіздеп, тәжірибе жүзінде дәлелдеген және интеллектіні дамытудың формасы ретінде нәтижелі инновациялық әдістері айқындалған.

4 слайд

#5 слайд
Жұмыстың өзектілігі :  Бүгінгі таңда зиялы қауымның алдында, жалпы қоғамның алдында тұрған негізгі міндет – ұлттық мәдениет пен әлемдік өркениетті өзара сабақтастыра отырып, бүгінгі XXI ғасыр ағымына лайықты интеллектуалды тұлғаны қалыптастыру.  Кез келген ұлттың дамуы ондағы адам капиталының дамуымен тікелей байланысты. Ал, адамның дамуы – оның интеллектісінің жоғары болуы, толысуы, қоғам мен заман, бүгінгі мен болашақта қойылар талаптарға сай болуы.  Қоғамның әлеуметтік-экономикалық және саяси бағыттардағы өрлеуіндегі осындай өзгерістер өмірдің барлық саласындағы тұлға интеллектісінің мәртебесін көтеріп, мерейін үстем етуде.  Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың бастамасымен қолға алынған зияткерлік мектептер мен Назарбаев университеті – «Интеллектуалдық ұлт – 2020» жобасын жүзеге асырудың негізі.  Қазіргі мектепте білім беру жеке тұлғаның мүдделеріне бағытталған, ол оқушылардың саналы таңдауға, дербес шешім қабылдауға және қоғам өміріне жауапты қатысуға дайындығын дамытумен сипатталады.

5 слайд

#6 слайд
Кезеңдер і Жасы Қысқаша мінездеме Сенсомоторлы интеллект 0-2 жас Сыртқы дүние заттары мен құбылыстарымен жасалған іс әрекеттер «іс әрекет схемасының» қалыптасуына әкеледі. Баланың іс әрекеті «топтама» құрайды. Операцияға дейінгі интеллект 2-8 жас Баланың тілі шығып, оның жасаған іс әрекетінің нәтижесі еріксіз оның ойлауымен байланысты. Бұл кезең екі фазаға бөлінеді: 1) Тіл шыққаннан бастап ересектермен байланыс жасағанға дейін (1,5 жастан 3-4 жасқа дейін); 2) Когнитивтік құрылымдардың қалыптасуы,яғни баланың сөздің мағынасын түсінетін фаза (3-4 жастан 6-7 жасқа дейін). Дамудың қорытындысы: қоршаған ортаға деген өзіндік түсініктің қалыптасуы. Субъективті топтан объективті топқа ауысу. Тиянақты операция кезеңі 8-12 жас Байқау елестетулерінің «топтамасымен», интеллектуалды операциялардың пайда болуымен сипатталады. Ақыл ой операцияларын орындауда қабылдау маңызды рөл атқарады. Формальды операция кезеңі 12 жастан бастап «Операциямен операцияға» көшу, яғни абстракты ойлау негізінде дедуктикалық талқылау әдісі қалыптасады. Тепе-теңдік тұрақты. Логикалық операциялар «топтамасы».Кесте 1 - Интеллектінің даму кезеңдері

6 слайд

#7 слайд
1.1. Зияткерлікті дамытудың әлемдік тәжірибелері  Қазіргі уақытта зерттеушілер ұрпақ интеллекті (зият) мен оның даму дәрежесін, ұжымның, ұйымның немесе кәсіпорынның интеллектін, саланың, аймақтың және мемлекеттің интеллектісін қарастырады.  Интеллект және оны құндылық ретінде түсіну қазіргі адамның санасының игілігі болып табылады және ежелгі дәуірден мәдениетке белгілі. Ежелгі грек философиясында интеллектті жетілдіру мен өсірудің түрлі тәсілдері, атап айтқанда, оқу-жаттығу білім мазмұны әзірленді. Интеллекті тек сақтау емес, оны өсіруді.  Интеллект жеке индивидтердің сипаттамасы ретінде емес, адамдардың ұйымдасқан жиынтығы, олардың ұжымдық сапасы болып табылады. Бұл жерде ақыл-ой "ұжымдық немесе бұқаралық қызметті жүзеге асыру үшін әлеует болып қызмет ететін түбегейлі жаңа жағдай.  Біздің зерттеуіміздің аясындағы проблемалардың бірі - «интеллект» анықтамасы. Бұл мәселенің маңыздылығы, бұл ұғымның ғылымда, соның ішінде философиялық біртұтас түсіндірмеде жоқтығына байланысты.  Қазіргі отандық психодиагностикада қалыптасқан ақыл-ой дамуының түсінігі бірқатар жетекші психологтардың (А. Н. Леонтьева, Н. С. Лейтеса, К. М. Гуревич т.б) еңбектерінде түсінігін көрсетеді.  Ол жинақталған білім қорының функциясы, сондай-ақ осы білімді алу мен пайдалануды қамтамасыз ететін ойлау операциялары ретінде қарастырылады. Шын мәнінде, бұл сипаттама адамның ойлау формалары, тәсілдері мен мазмұнын көрсетеді. Бұл интеллект сынақтарын диагностикалайды.  "Интеллект коэффициенті" термині алғаш рет 1912 жылда неміс психологымен және философы Вильгельм Штернмен енгізілді. Ол адамның ақыл-ой жасын хронологиялық жасқа бөлу нәтижелерін зияткерлік дамудың негізгі көрсеткіші ретінде қолдануға ұсыныс жасады. Төрт жылдан кейін – 1916 жылда интеллект коэффициенті бірінші рет Стенфордбенің интеллект шкаласында қолданылды.

7 слайд

#8 слайд
Эмоцияналды интеллект (ЕQ) Зияткерлілік коэффициенті (IQ)

8 слайд

#9 слайд
Зяткерлік ұғымына түсінік :  Зияткерлілік Зияткерлік-бұл коэффициенті (IQ)  , ең алдымен, мақсат қоюдың негізі, ресурстарды жоспарлау және мақсатқа жету стратегиясын құру.  IQ (ай-кью) кейбір сипаттамалары жақсы зерттелген. Бұл көрсеткіш өмір бойы тұрақты, бірақ ерекшеліктер бар.  Зияткерлілік коэффициент – (ағыл.т IQ - intelligence quotient,) адамдардың тез қабылдағыштығы мен ақылдылығына берілетін баға. Оны арнайы жасалған тест арқылы, қарапайым адамдардың ойлауы мен ақылдылығына қарап салыстыра анықтайды. IQ жоғары адамдар беделді қызметтерде істейді және мансапта табысқа жету пайызы жоғары.  Мұның басты себебі, IQ деңгейінің жоғарылығы адамға жаңа мәселелерді тезірек үйренуге және шешуге көмектеседі. IQ тесттерін орташа есепке теңестіріп, шамамен 100 деп алатын болсақ, 50% адамдардың IQ-і 90 мен 110-ның арасында болуы тиіс немесе 25% адамдардың IQ-і 90-нан төмен, 110- нан жоғары болуы керек. Ал 70%-ға жетпеген адамдардың ақыл-есі жетілмеген болып саналады

9 слайд

#10 слайд
Эмоцияналды интеллект (ЕQ)  Эмоционалды интелект деп қарапайым қазақи тілмен айтқанда, адамның мінезі немесе адамның өз сезімдерін басқара алуы. Эмоциялық интеллект феномені және оның тұлға аралық өзара әрекеттесудегі маңызы  Эмоциялық интеллект – психология ғылымында қарқынды зерттеу нысанына айналған өзекті мәселелердің бірі. Бұл мәселе бойынша мыңдаған кітаптар мен мақалалар жарыққа шығарылған, эмоциялық интеллектіні дамытуға арналған көптеген тренингтер жүргізіледі.  Эмоциялық интеллект – адамның өзінің және өзгелердің эмоциясын түсіну және олардың эмоциялық күйіне бейімделу икемділігі.  Эмоциялық интеллект идеясы Эдуард Торндайк, Джой Гилфорд, Ганс Айзенк сынды авторлар зерттеуге алған «әлеуметтік интеллект» ұғымынан шыққан.  А.А. Панкратова эмоционалды интеллекті мен оның құрамына кіретін қабілеттіліктердің қалыптасуына түрлі тәсілдер талдауы жасады және эмоционалды интеллектінің қалыптасуына актерлік-режиссерлік тренинг әлдеқайда әсерлі тәсіл екендігі жайлы болжам ұсынды. М.А. Манойлова эмоционалды интеллектінің акмеологиялық дамуын зерттеді. С.П. Деревянко эмоционалды интеллектінің дамуында психологиялық тренингтің әсерлілігін құрды.

10 слайд

#11 слайд
Оқушылардың интеллектісін дамыту.  Интеллектуалды дамыған, ақылды тұлғалар әрқашан үлкен бағаға ие болған. Әр түрлі салалардан жақсы білім жүктемесімен сипатталатын адам, басқа адамдардың алдында басымдыққа ие, бұл кәсіби қызметте табысқа әкеледі.  Дамыған интеллект пен көп оқығандықты ажырата білу керек. Өйткені көптеген қызықты мәліметтерді білуге болады, алайда оларды талдай, салыстыра, логикалық ойлай алмауы мүмкін.  Бүгінде ерте жастан бастап қолдануға болатын ақыл-ой дамуының көптеген жолдары пайда болды. АҚШ және Еуропаның басқа да дамыған елдері мектептерінің білім беру бағдарламасына қосымша уәждемелік өзгерістер тудыратын бағалау, ынталандыру құралы ретінде интеллектіні тексеру әдістерін қолдану енгізілген.  Бала интеллекті  Адам психикасы-бұл қоршаған әлемді белгілі бір жолмен қабылдау және оған жауап беру қабілеті екенін білесек, онда ақыл-ой дегеннің не екенін түсіну қиын емес.  Интеллект - адам қызметінің барлық: ақыл-ой, эмоциялық және физикалық жақтарын қамтитын психиканың сапасы. Бұл өзінің даму деңгейі негізінде әр түрлі жағдайларға бейімделу қабілеті. Басқаша айтқанда, жақсы дамыған интеллект- бұл үйлесімді дамыған тұлғаның синонимі, ішкі әлем байлығының физикалық дамуымен ұштасуы.

11 слайд

#12 слайд
Ақыл-ой бұл әлемді қабылдау "Баланың зияткерлік қабілеттерін дамыту - рухани және дене тәрбиесін қамтитын үйлесімді дамудың ажырамас бөлігі екенін білесіз бе?» Көптеген ата-аналар: баланың интеллектісін неге дамыту керек деген сұрақ қояды? Жауа бы айдан анық: бала тез, оңай және тиімді білім алуға, алған білімін табысты пайдалануға, болашақта ашу ылымдар жасауға немесе басқалардың істей алмайтынын үйренуге қабілетті болу үшін

12 слайд

#13 слайд
2. 1. Биология курсында зияткерлікті дамытуға ықпал ететін тапсырмалар кешені Жыл сайын оқушылардың ақыл-ой қызметіне қойылатын талаптар артып келе жатқаны ешкімге құпия емес. Сондықтан соңғы уақытта оқу мерзімі ұзартылып, игерілетін білім көлемі ұлғаюда. Бірақ мұндай процестің белгілі бір шекарасы бар екені анық. Оқу уақытын шектеусіз арттыру мүмкін емес. Осы уақытқа дейін оқыту жүйесін жетілдіру бойынша педагогиканың күш-жігері оқытудың мазмұнын жақсартуға және сапасын арттыруға бағытталған болатын. Оқытудың жаңа әдістері әзірленді. Алайда, білім беру процесі қарқынды жетілдіріліп, осы білімді меңгеру және практикалық қолдану әдістеріне салыстырмалы түрде аз көңіл бөлінді. Қарама-қайшылық пайда болады: оқушылардың ақыл-ой қызметіне қойылатын талаптар үздіксіз өсуде, ал олардың алған білімін меңгеру және пайдалану қабілеті өте төмен деңгейде қалады. Ғалымдар "шығармашылық қабілеттер" ұғымына кіретін қасиеттердің барлық кешенін бірден дамыту мүмкін еместігін атап өтті. Бұл ұзақ, мақсатты жұмыс, сондықтан шығармашылық тапсырмаларды эпизодтық пайдалану қажетті нәтиже бермейді. Танымдық тапсырмалар оқушының зияткерлік және шығармашылық қызметінің барлық алуан түрлілігін қалыптастыруға және дамытуға мүмкіндік беретін жүйе құрауы және репродуктивті, формальды-логикалық әрекеттерден - шығармашылыққа көшуді қамтамасыз етуі тиіс. Дәстүрлі сабақ, әдетте, оқушылардың зияткерлік, шығармашылық ресурстарын қолданады,даму міндеттері мазмұнды екінші жоспарға жылжытылады. Сондықтан мұғалім үшін сабақ құрылымына сабақтың мазмұнына негізделген дамыту тапсырмаларын енгізу маңызды. Бұл екі мақсатқа қол жеткізіледі: мазмұны беріледі және зияткерлік және шығармашылық қызметті дамыту міндеттері жүзеге асырылады. Сонымен қатар, шығармашылық қабілеттерді білім, шеберлік, дағды деп қарастырмайды, бірақ оларды тез меңгеруді, бекітуді және тәжірибеде тиімді пайдалануды қамтамасыз етеді. Сондықтан шығармашылық қабілетін – есте сақтау, зейінді, қиялды дамыту үшін психикалық механизмдердің даму деңгейінің маңызы зор екенін атап өтпеуге болмайды. Психологтардың мәліметтері бойынша, дәл осы қасиеттер оқушылардың өнімді ойлауы мен шығармашылық қабілеттерін дамытудың негізі болып табылады

13 слайд

#14 слайд
Зияткерлік деңгейін анықтаудың айқындаушы кезеңінің көрсеткіштері Осылайша, зерттелген топтарда зияткерлік даму орташа деңгейде, сонымен бірге интеллект бойынша бақылау тобы эксперименттік топтан жоғары. Тәжірибелік зерттеудің айқындаушы кезеңін өткізе отырып, қалыптастырушы кезеңге кірістік. Студенттің зерттеу сабақта...

14 слайд