Биосферадағы азот айналымы

#1 слайд
БИОСФЕРАДА ҒЫ АЗОТ АЙНАЛЫМЫ «5В060600» Химия зерттеуші маманы Карина Алия Дулатовна Ақтау 2020 жЖШС «Каспий» Су тұщыту зауыты»

1 слайд

#2 слайд
ЖОСПАР Кіріспе  Биосферадағы азот айналымы Негізгі бөлім  Азотфиксация  Нитрификация  Аммонификация  Денитрификация  Ассимиляция Қорытынды

2 слайд

#3 слайд
Азот айналымы - биосферадағы маңызды айналым болып табылады. Азоттың табиғаттығы қоры өте үлкен. Организмде осы элементтің мөлшері 25млрд тоннаны құрайды, сонымен қатар азоттың көп мөлшері топырақта кездеседі.

3 слайд

#4 слайд
АЗОТ АЙНАЛЫМЫН КЕЛЕСІДЕЙ БИОХИМИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕ АРҚЫЛЫ КӨРСЕТУІМІЗГЕ БОЛАДЫ:  Азотфиксация  Нитрификация  Аммонификация  Денитрификация  Ассимиляция

4 слайд

#5 слайд
АЗОТФИКСАЦИЯ Ауада азот газ түрінде N 2 кездеседі. Оның атмосферадағы көлемі 78% құрайды, алайда эукариоттар оны өздігінен сіңіріп ала алмайды. N 2   азотты азотты қосылысқа айналдырудың керемет әдісі ретінде бактерияларды айтуымызға болады. Ондай бактерияларды азотты фиксирлейтін немесе азотфиксаторлар деп атайды. Бұл бактериялар топырақта немесе өсімдіктердің симбиозасында немесе жануарлардың кейбір түрінде өмір сүруі мүмкін. Мысалы бұршақтар тұқымдасы бактерияны түбірінде ұстайды. Азоттың фиксациясының өнімдері: аммиак (NH 3 ), нитриттер.

5 слайд

#6 слайд
НИТРИФИКАЦИЯ Биогендік азот фиксациясы арқылы алынған аммиак формасындағы азот және аммоний қосылысы нитриттер мен нитраттарға тез тотығады.Бұл процесс нитрификация деп аталады. Ол нитрифицирленетін бактериялар арқылы жүзеге асады. Алайда аммиакты нитратқа айналдыратын бактерия жоқ. Оның тотығуында бактериялардың екі топы қатысады: біреулері аммиакты тотықтырып нитриттерді түзеді, екіншісі нитриттерді тотықтырып нитрат алады. Нитрифицирлейтін бактериялардың ішіндегі ең атақтылары: Nitrosomonas және Nitrobacter.  Nitrosomonas аммиакты тотықтырады: NH 3  + 1½ O 2  = (NO 2 -) + 2H+ + H 2 O  Nitrobacter нитритті тотықтырады: (NO 2 -) + ½ O 2  = NO 3 -

6 слайд

#7 слайд
ДЕНИТРИФИКАЦИЯ Нирификация өнімдері - NO 3 - және (NO 2 -) ары қарай денитрификацияланады. Бұл процесс денитрифицирлейтін бактериялар арқылы жүзеге асады. Олар нитратты тотықсыздындырып нитрит арқылы газ тәрізді азот тотығына дейін (N 2 O) және (N 2 ) тотықсызданады. Бұл газдар ауаға еркін өтеді. 10[ H ] + 2H+ +2NO 3 ⁻ = N 2  + 6H 2 O Топырақтың органикалық бөлігінде азоттың уақытша тапшылығы осы денитрифицирлейтін бактериялардың себебенен. Сондықтан азот айналымы топырақтағы микрофлоралардың қатысуынсыз мүмкін емес.

7 слайд

#8 слайд
АССИМИЛЯЦИЯ Сіңірілген азот қосылысы топырақта бейорганикалық түрде (нитрат) немесе тірі организмде органикалық азот түрінде жиналуы мүмкін. Ассимиляция – бейорганикалық азоттың (мысалы нитрат) органикалық түрдегі азотқа(мысалы аминқышқылына) ауысуы . Нитрат ферменттер арқылы ең алдымен нитритке (нитрат редуктозасы), сосын аммиакқа (нитрит редуктоза) айналады. Аммиак аминқышқылдарының құрамына кіреді.

8 слайд

#9 слайд
Өсімдіктер нитраттарды әртүрлі органикалық заттарды түзу үшін қолданады. Жануарлар тағам арқылы өсімдік ақуыздары және аминқышқылардырымен қоректенеді. Осылай өсімдіктер органикалық азотты басқа да организмдерге қол жетімді етеді. Барлық тірі организмдер азотты қоршаған ортаға шығарады: аммиак, мочевина, мочевина қышқылы. Сонғы екі қосылыс топырақта ыдырап аммиак түзеді ( суда аммоний ионын береді).

9 слайд

#10 слайд
АММОНИФИКАЦИЯ Құстардан және бауырмен жорғалаушылардан бөлінетін мочевина қышқылы микроорганизмдердің ерекше группасымен бірге тез минерализацияланып NH 3  және СО 2 түзеді. (NH 2 ) 2 CO+ H 2 O = 2NH 3  + CO 2

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
Азот айналымына әсер ететін факторлар: Қышқыл жаңбырлар Көптеген іштей жану қозғалтқышы арқылы отындарды ауа қоспасымен жағады, ал ауаның 4/5 бөлігі азоттан және 1/5 бөлігі оттектен тұрады. Жоғары температурада азотың оттекпен реакциясы орын алады және азот оксиді түзіледі. N 2 + O 2  = 2NO — Q Азот оксиді қалыпты жағдайда азот ( IV) оксидіне оңай тотығады. 2NO + O 2  = NO ₂ Ары қарай азот диоксиді атмосферадағы су буымен әрекеттесіп қышқыл түзеді. 2NO 2  + H 2 O = HNO 3  + HNO 2

12 слайд

#13 слайд
Азот айналымына әсер ететін келесі фактор – технологиялық тастандылар. Азот оксиді – ауадағы ең кең тараған ластағыш. Ал аммиак, күкірт, азот қышқылы өндірісінің тоқтаусыз өсуі қалдық газдардың шығуның көзі болып табылады. Келесі фактор ол топыраққа органикалық қопсытқыштарды, селитраларды, нитраттарды қосу.

13 слайд

#14 слайд
ҚОРЫТЫНДЫ Литосфера, гидросфера және жердегі тірі организмдер арасында үнемі химиялық элементтердің ауысуы болады. Бұл процесс циклді болып табылады. Адамның іс әрекеті элементтердің айналымына үлкен әсер етеді. Әсіресе соңғы 100 жылда табиғаттағы айналымдағы үлкен өзгерістердің барлығы адам іс-әрекетінен орын алып жатыр. Азот тірі организмдер мен өсімдіктер өмір сүру үшін қажет элемент болып табылады. Ол ақуыздың, аминқышқылының, нуклеиндердің, қышқылдардың, хлорофилдердің т.б.құрамына кіреді. Азот айналымын зерттеу және оны бақылау өте маңызды болып табылады. Себебі циклдің кішкене ғана бөлігінң өзгеруі үлкен қиындыққа әкеліп соқтыруы мүмкін.

14 слайд