Дәрілік өсімдіктер

#1 слайд
Ғылыми жоба Тақырыбы : Дәрілік өсімдіктер Секция:Биология Орындаған: Қапбас Ә. Жетекші :Дүзелбай Д

1 слайд

#2 слайд
Мазмұндама 1.Кіріспе 2. Өсімдіктердің дәрілік қасиеттерінің негізі 3. Өсімдіктердің құрамындағы белсенді заттар 4. Өсімдіктердің әртүрлі ауыруларға дәрілік қасиеті 5. Итмұрынның емдік қасиетіне тоқталу 6. Жемістердің емдік қасиетіне иеленуі 7. Қортынды

2 слайд

#3 слайд
Мақсаты : Жергілікті жеріміздегі дәрілік өсімдіктердің құрамы және олардың тіршілігін зерттеу. Дәрілік өсімдіктерді өмірде пайдалана білуге, өсімдіктерді өсіріп күтіп-баптауға бағыт беру. 

3 слайд

#4 слайд
• Дәрілік өсімдіктер (лат. Plantae medicinalis ) , шипалы өсімдіктер – медицинада және мал дәрігерлігінде емдеу және аурудың алдын алу мақсатында қолданылатын өсімдіктер. Дәрілік өсімдіктердің емдік қасиеті олардың құрамында стероид, тритерпен, алкалоид пен гликозидтердің, витаминдердің, эфир майлары мен тұтқыр заттар сияқты түрлі химиялық қосылыстардың болуына байланысты. • Дәрілік өсімдіктер кептірілген шөп, т ұ нба, қайнатынды, шай, ұнтақ, т.б. түрінде қолданылады. Дәрілерді дайындау үшін шикізат ретінде пайдаланылатын дәрілік өсімдіктер бөлек іріктеледі. Дәріні, көбінесе, жабайы өсімдіктерден алады. Көптеген өсімдіктердің емдік қасиеттері бар. Оларды дәрілік өсімдіктер дейді. Осы заманғы кейбір ең таңдаулы дәрілер жабайы шөптерден жасалған.

4 слайд

#5 слайд
• Соған қарамастан адамдар пайдаланып жүрген дәрілік шөптердің бәрі бірдей медициналық тұрғыдан өз бағасын алған жоқ, ал ондай шөп қолында барлар кебіне оны қате пайдаланады. Өз өлкеңіздегі осындай шөптерді зерттеуге тырысыңыз және қайсысының емдік қасиеті бар екенін анықтаңыз. • Кейбір дәрілік шөптер, егер оларды ұсынылғанынан артық мөлшерде қабылдаған жағдайда, өте улы келеді. Бұл орайда, осы заманғы дәрілер әлдеқайда қауіпсіз, себебі олардың мөлшерін оңай анықтауға болады

5 слайд

#6 слайд
Ө сімдіктер дің д әрілік қасиет терінің негізі Алкалоидтар Гликозидтар Кумариндер Флавоноидтар Дубильді заттар Эфир майларыӨ сімдіктер дің д әрілік қасиет терінің негізі Алкалоидтар Гликозидтар Кумариндер Флавоноидтар Дубильді заттар

6 слайд

#7 слайд
 Алкалоидтар- құрамында азотты органикалық қосылыстары бар негізді заттар.Өзінің атын арабтың “алкалис”- негіз және гектің “ейдос”- ұқсас, яғни негізе ұқсас деген сөзінен алған. Қазір алкалоидтардың 2 мыңнан астам түрлері белгілі, олардың 30- нан астамы медицинада қолданылады. Негізінен жүйкені қоздыру және басу үшін қолданылады, қан қысымын көтеріп – түсіреді, сондай-ақ бактерицидті қасиеттері де бар. Өсімдік құрамында 0,2-0,5% мөлшерінде кездеседі. Барбаристің –көкбояу тамырында-ол 15% .

7 слайд

#8 слайд
 Гликозидтер – қант малекуласы мен гликозидтті гидроксилдің басқа химиялық қосылыстар- агликондар немесе гениндермен қосылған күрделі қосылысты зат. Медицинада олар негізінен жүрек ауруларына қолданаады. Қазір гликозидтер мен олардың агликондарының 150 түрі белгілі болып отыр.Олар негізінен өте ащы дәмді болып келеді. Ең көп қолданылатыны - К-строфантин мен інжугүл жапырақтары - нан алынатын – конвалятоксин және кендірдің тамырынан алынатын цимарин заттары.

8 слайд

#9 слайд
 Флавоноидтар - өз атын латынның “флавиум”-сары деген сөзінен алған. Негізен түрлі химиялық қосылыстардан тұратын фенолды заттар. Көпшілік флавоноидтер бактерицидттік, жараны жазу үшін қолданылады. Сондай- ақ ағзадағы радиоактивті заттарды шығаруға қолданылады. Залалсыз бояғыштар негізінде тамақ өнеркәсібінде көп қолданылады.

9 слайд

#10 слайд
 Дубильді заттар – теріні қатайту, сапасын көтеру мақсатында қолданылады. Өсімдіктерде 10-20% кейде 70%-ке дейін кездеседі екен. Медицинада жараның үстінің тез бітуі үшін және олардың сілемейлі қабатына микроағзалардың түспеуі үшін қолданылады. Кей түрлері улануға қарсы да қолданылады.

10 слайд

#11 слайд
 Кумариндер - Алғаш рет кумарин Оңтүстік Америкада өсетін кумаруна ағашынан (Dipterix odorata) алынған. Ең негізі - кумарин ядросы. Жарықта түсін өзгертетін қасиеттері бар. Медицинада ағзаның өсуіне, қатерлі ісіктің алдын алуға, антибиотиктік қасиеттерімен пайдалы.

11 слайд

#12 слайд
Эфир майы - ұшқыр, иісті зат. Өсімдіктерден алынады. Сезім мүшелеріне тез әсер етіп кейде оң, кейде кері әсер етуі мүмкін. Медицинада дезинфициялау, бактерицидтік қасиеті және қақырық түсіру үшін пайдаланады, бүйрек пен зәр шығару ағзаларын қоздырады. Көбінесе басқа иісті басу үшін қолданылады.

12 слайд

#13 слайд
Қазіргі таңда медицинада қолданылатын 600-ге жуық өсімдіктердің түрлері белгілі.

13 слайд

#14 слайд
Түймедақ гүлі

14 слайд

#15 слайд
• Түймедақ гүлімен қабынуға қарсы, антисептиктік қасиеттердің жиынтығын кездестіруге болады. Тек гүлді көлік жүрмейтін, ауылдар мен қалалардан алыс шалғындар мен алаңқайлардан жинау керек. Оның алғашқы гүлдеген кезі пайдалы, осы кезеңде емдік қасиеті де күшті болады. Түймедақ өттің айдалуына, тәбеттің ашылуына ықпал етіп, аллергиялық компоненттерінің арқасында аллергияға қарсы қолдануға болады. Оны өт жолдарына тас байлану, әйелдердің жыныстық аурулары, тік ішек, асқазан жарасы ауруларына пайдаланса, емі нәтижелі болады.

15 слайд

#16 слайд
• Түймедақтың жалпы 350-ге тарта түрі бар. Олардың үштен бір бөлігі Ресей даласында кеңінен кездеседі.Сол түрлерінің ішіндегі ең кең таралғандары: римдік, неміс, далматтық, кавказдық, парсылық түймедақтар.Ежелгі Египетте түймедақ гүлі Күн құдайы Раға арналған. • Түймедақ адам жүйкесін тыныштандырып, оған түскен ауыртпалықты қалпына келтіреді. Қан қысымын қалыпты жағдайға дейін түсіреді, тағдырдың кейде «сыйлайтын» оқыс жағдайларын жеңіл өткеруге әсер етеді.

16 слайд

#17 слайд
7 А сынып оқушылары біздің өлкемізден дүймедақты жинауда

17 слайд

#18 слайд
• Шикізаттың сапалық көрсеткіштері: Тамырсабақтары мен тамырларының ұзындығы 2-ден 20 см-ге дейін, жуандығы 0,5 см-ден 3 см-ге дейін болады. Сынған жері бейтегіс. Сырты сұрғылт-қоңыр, іші сарғылт-ақ түсті, хош иісті, ащы дәмді. Ылғалдығы 13%-дан артпау керек, жалпы күлі 10%-дан артпау керек, солған тамырсабақтар мен тамырлар 5%-дан артпау керек, сынған жерінде қарайған тамырсабақтар мен тамырлар 5%-дан артпау керек. Органикалық қоспалар 0,5%-дан көп болмау керек. Минералдық қоспалар 1% - дан артпау керек. Химиялық құрамы : Шикізаттың құрамында 40%-ға дейін инулин болады, эфир майлары және сапониндер бар. Қолданылуы: Өт пен асқазанды қуаттандырады, у қайтарып сарай ашады. ауыруды басып, төрелмені тыныштандырады Қақырық түсіретін дәрі ретінде қолданылады. Эфир майының антисептикалық, қабынуға қарсы әсері бар. «Аллонтон» препараты асқазан-ішек жарасын емдегенде қолданылады. Дәрілік препараттары: Қайпатпа, «Аллантон», «Девять сил» сусыны

18 слайд

#19 слайд
• Ми я Жабайы ө сiмдiк. Тамырынан жасалған д ә рiлер қ а қы р ық т ү сiруге ж ә не iштi ж ү ргiзуге, қ абын ғ ан ғ а ж ә не т ү йнегенд е басу ғ а қ олдан ы лады. Глицерром препараты бронхиальдi астма, б үй рек ү стi бездерiнi ң қ ызметi т ө мендегенде, экзема жене аллергиял ық дерматит т.б. аурулар ғ а қ арсы колданылады. Ликвиритон преп а раты несеп айдайтын д ә рi ретiнде қ олданылады.

19 слайд

#20 слайд
• Шырғана қ - жабайы ө сiмдiк. Жемiсiнi ң май ын к ү йiкке, ойыл ғ ан жара ғ а, жат ы р мойынын ың эрозиясына қ олданылад ы , сондай-а қ iшкi жара ауруларына қ олданылады.

20 слайд

#21 слайд
• Алое Жас жапыра қт ар ы нан алын ғ ан шырыны м ен с п ирт iрi ң дi жараны, к ү йiктi, терiнi ң қ абыну ауруларын емдейдi. Алоенi ң шыр ын ы созылмалы iш қ ату ауруына да қ олданылады. Алоеден дайындал ғ ан биостимулятор преп а раты ауру организмнi ң қ ор ғ ану функциялар ы н к ү шейтедi. Кептiрiлген сы ғ ындысынан алын ғ ан спирттi т ұн дырмасы немесе құ р ғ а қ экстракты i ш ж ү ргiзетiн д ә рi ретiнде қ олданылады. Сондай-а қ ас қ азанны ң тама қ сi ң iру жұмысын жаксартады ж ә не т ә бет к ө тередi.

21 слайд

#22 слайд
• Таңқурай Кептірілген жемістері тершығаратын, суық тигенде терлететін дәрілердің құрамына кіреді. Өте ащы дәрілердің дәмін басу үшін да кеңінен қолданылады.

22 слайд

#23 слайд
Інжугүл (ландыш) Інжугүлдің гүлдері қатты жүрекқағысын басатын тамшылар дайындауға қолданады..

23 слайд

#24 слайд
Итмұрын Көптеген халықтарда итмұрын тұрмыстық және қасиетті өсімдік. Оның гүлдерінен қалыңдықтарға гирлянды тіккен, әйелдер және қыздар өздерін ашық тұқымдарымен әрлеген. Славян халықтарында итмұрын әдеміліктің, жастықтың, махабаттың символы болып табылады.

24 слайд

#25 слайд
Біздің өлкемізде өсетін итмұрынды жинадым

25 слайд

#26 слайд
Итмұрынның ерекшелігі – бағалы витаминдере бай, жемісі және одан дайындалған дәрі- дәрмектер медицинада негізінде асқазан және бауыр ауруларын емдеуге қолданылады, гүлдерін шайдың орнына пайдалануға болады, күлтелерден дайындалған эфир майы – парфюмерия өндірісінде пайдаланылады.

26 слайд

#27 слайд
Итмұрыннан тұнба жасадым

27 слайд

#28 слайд
Итмұрын (шиповник) – раушангүлділертұқымдасына жататын, гүлі хошиісті бұта. Таулы, орманды жерлерде кездеседі. Гүлдері қызғылт, 5 күлтеден тұрады. Жемісі жұмыртқа пішіндес, іші ұрықтарға толы, сабағы тікенелі. Мамыр- шілде айында гүлдейді. Жемісі қыркүйек, қазан айында піседі. С- дәруменіне бай. Жемісін әртүрлі дәрумендік концентраттар дайындауға, жемісінен сироп жасауға ,кептіруге болады. Сақтаумерзімі 2 жыл. Үйде емделу жолдары: Итмұрынның 5-10 жемісін 1 құты суға салып, 1шай қасық қант қосып, 5-6 сағат тұндырады.

28 слайд

#29 слайд

29 слайд

#30 слайд
Ұмытшақ ауруына Асқазанды тазалауға Тарамыс ауруына Бастың созылмалы ауруына Бел,сал ауруларын а Тіс ауруынаБуынның қабынуынаРевматизм ауруына Адыраспан ның емдік қасиеттері.

30 слайд

#31 слайд
Жемістерде емдік қасиеттерді иеленеді.

31 слайд

#32 слайд
• Кәдімгі өрік ( Armeniacae vulgaris, абрикос). Сипаттамасы: Биіктігі 3-10 метрге жететін ағаш. Діңгегінің диаметрі 25-30 см-ге жетеді. Жиі бұтақталған, бұтақтары жалаңаш. Жапырақтарының ұзындығы 6-9 см, жалаңаш, кең жұмыртқа және эллипс пішіндес, жиектері майда тісті, сағақтары қою қызыл түсті. Жапырақ жаймай тұрып гүлдейді. Гүлдерінің саны көп, ақ немесе қызғылт түсті. Жемістерінің түстері сарыдан қызылға дейін болады. Таралуы: Жабайы түрде Орта Азияда, Солтүстік – Шығыс Қытайда, Дағыстанда кездеседі. Таулардың құрғақ, тастақ етектерінде тоғайланып өседі. Қазақстанның таулы аудандарын теңіз деңгейінен 800-1900м биіктікте өседі. Іле Алатауы, Кіші Алматы өзенінің жағасында, Талғар, Түрен аймақтарында жиі кездеседі.

32 слайд

#33 слайд
Дайындалуы: Шайырлар өріктің діңгегінде, бұтақтарында ағып жиналды. Орта Азияда кейбір ағаштардан 0,5 кг-дан 1,5 кг-ға дейін жинап алуға болады. Қағаз бетіне жайып қойып, жақсы желдетілетін бөлмелерде кептіреді Химиялық құрамы: Өрік шайырының құрамына 16% глюкурон қышқылы, 44%-ға дейін галактоза, 41%-ға дейін арабиноза кіреді, белоктық заттар 0,6%- дан аспайды. Шикізаттың сапалық көрсеткіштері: Өрік шайырының кесектерінің үлкендігі әртүрлі болады, сыртқы формалары да әртүрлі: майдалары тамшы және сүңгі тәріздес, ірілері шар және жентек тәріздес болады. Жаңа жиналып алған шайыр ақшыл-сары түсті, мөлдір болады, ескі кесектері Сары – қоңыр түсті болады, мөлдір болмайды. Қолданылуы: Эмульгатор ретінде эмульсиялардың ондірісінде қолданылады.

33 слайд

#34 слайд
Қортынды • Жергілікті жердегі дәрілік өсімдіктер мен танысып, анықтау , құрамын, пайдалану жолдарын зерттей отырып , адам өміріндегі маңызы халыққа насихатталып, проблеманың маңыздылығын арттыруға тереңірек талқылануына адамдардың экологиялық сана сезімін оятуға бағытталды.

34 слайд

#35 слайд
• Назарларыңызға рахмет!!!

35 слайд