ДНҚ ӨЗГЕРГІШТІК

#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
Өзгергіштік түрлері. Модификациялық өзгергіштік. Тұқым қуалайтын өзгергіштік.

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың мақсаты: Оқушылар біледі: Өзгергіштіктің түрлері; Модификациялық өзгергіштік. Оқушылар түсінеді: Модификациялық өзгергіштіктің пайда болу себептерін. Оқушылар жасай алады : Талдау , түсіндіру , есептер шығара алады.

3 слайд

#4 слайд
Пәндік терминология: • Өзгергіштік • Модификациялық өзгергіштік • Тұқым қуалайтын өзгергіштік • Вариация қатары.

4 слайд

#5 слайд
Комбинативтік Коррелятивтік Мутациялық МодификациялықӨзгергіштік түрлері

5 слайд

#6 слайд
Өзгергіштік • Өзгергіштік – организм мен сыртқы ортаның қарым-қатынасын көрсететін күрделі процесс; тірі организмдердің өсіп-дамуы барысында өзін қоршаған орта әсеріне байланысты жаңа белгі-қасиеттер түзуі немесе өзінде бұрыннан бар белгі-қасиеттерін жоғалтуы. Пайда болу механизміне, белгілердің өзгеру қасиетіне байланысты өзгергіштік бірнеше түрге бөлінеді.

6 слайд

#7 слайд
Модификациялық өзгергіштік. • Генотиптері ұқсас, бірақ әр түрлі орта жағдайларында өсіп дамитын организмдердің фенотиптері түрліше болып қалыптасады. Даралардың осылайша фенотипі жағынан әр түрлі болып өзгеруін модификациялық өзгергіштік деп атайды.

7 слайд

#8 слайд
Модификациялық өзгергіштіктің маңызы. Ағзалардың тiршiлiк ету ортасына бейiмделуiн қамтамасыз етедi Фенотиптік өзгергіштіктің заңдылықтарын білу медицина тәжірбиесі үшін өте маңызды, бұл сыртқы орта факторларының не олардың жиынтықтарының фенотиптің қалыптасуындағы ролін анықтауға мүмкіндік береді. Фенокопияларды білу дәрігерге : а) дұрыс диагноз қоюға; б) аурудың жағдайына дәлірек болжам жасауға және болашақта сол жанұяда ауру бала туу мүмкіндігін анықтауға мүмкіндік береді.

8 слайд

#9 слайд
Модификациялық өзгергіштік • Тұқым қуаламайды. • Бір реакция нормасымен шектеледі. • Мысалы:

9 слайд

#10 слайд
Модификациялар – фенотиптің тұқым қуаламайтын өзгерістері, сыртқы орта факторларының әсерінен дамиды, сыртқы ортаға бейімделу болып табылады, алайда олардың кейбіреуі қайтымды, орта факторының әсері жойылғанда қайта орнына келеді. Мысалы: оттегінің мөлшері төмендегенде қанда эритроциттердің мөлшерінің азаюы.

10 слайд

#11 слайд
Морфоздар – бұл фенотиптің ортаның экстремальды факторларының әсерінен дамитын тұқым қуаламайтын өзгерістері , олар бейімделуді қамтамасыз етпейді және қайтымсыз ( мысалы : күйіктер , тыртықтар ).

11 слайд

#12 слайд
Фенокопиялар – бұл тұқым қуалайтын аурулардың фенотипіне ұқсас фенотиптің қалыптасуы жүретін фенотиптің тұқым қуаламайтын өзгерістері. Пародонтоз - десмотонтоз немесе Готтлиб синдромы Тіс эмалының гипоплазиясы - оның фенокопиялары Ерін және таңдай жырығы (жүктіліктің 1 триместрінде сәулелену не гормональды әсер, токсикоздың ауыр түрі) - тұқым қуалайтын ерін және таңдай жырығы (50 –ден астам синдромдар) Фенокопиялар тұқым қуаламайды

12 слайд

#13 слайд
Өзгергіштік организм мен сыртқы ортаның қарым-қатынасын көрсететін күрделі процесс Модификациялық өзгергіштік гендердің , хромосомалардың , генотиптің өзгеруіне байланыссыз, қоршаған орта факторларының әсерінен белгілі бір гендердің көрінуін, осылай фенотиптің өзгеруі Тұқым қуалайтын өзгергіштік организмде жаңа генотиптердің пайда болуы нәтижесінде фенотипте өзгерістің байқалуы Комбинативтік өзгергіштік Өзгергіштіктің бұл типінде гендер өзгермейді Генотип Организмдерде белгілердің дамуын анықтайтын басты фактор

13 слайд

#14 слайд
• Тұқым қуалайтын өзгергіштік – организмде жаңа генотиптердің пайда болуы нәтижесінде фенотипте өзгерістің байқалуы. • Модификациялық өзгергіштік тұқым қуаламайды. • Француз ботанигі Боннье 120 түрге жататын өсімдіктерді алып, оларға тәжірибе жүргізген. • Организмдерде белгілердің дамуын анықтайтын басты фактор — генотип . • Тұқым қуалайтын немесе генотиптік өзгергіштікті екі типке бөледі: комбинативтік және мутациялық өзгергіштік. • "Мутация" деген терминді 1901 жылы Голландия генетигі Гуго де Фриз " Мутациялық теория " деген еңбегінде енгізді.

14 слайд

#15 слайд
Модификациялық өзгергіштік (реакция нормасы) Белгінің модификациялары минимумнан максимумға қарай реакция нормасының шегінде өзгеретін вариациялық қатар түзеді. Модификациялық өзгергіштіктің генотиппен анықталатын шегі реакция нормасы деп аталады. Реакция нормасы генетикалық факторлармен бақыланып, тұқым қуалайды. Модификациялық өзгергіштік табиғатта кеңінен таралған, себебі организмнің белгісінің дамуына қоршаған орта әсер етеді.

15 слайд

#16 слайд
Модификациялы қ өзгергіштікті зерттеудің статистикалық әдістері Варияциялық статистика - лат. («вариацио» -өзгеру, грек. «статос» - күй. ағзалардың зерттеліп отырған белгінің мәні бойынша(немесе жеке варианталардың) кластарға үлестірімі.

16 слайд

#17 слайд
Варияциялық қатардың маңызды бір көрсеткіші – орташа арифметикалық шама. М – орташа шама Х – нұсқа р – нұсқалардың кездесу жиілігі п – нұсқалар саны £ - жиынтық

17 слайд

#18 слайд
1. Сабақта мен жұмыс жасадым 2. Сабақта мен өз жұмысыммен 3.Мен үшін сабақ көрінді 4. Сабақ бойы мен 5. Менің көңіл-күйім 6. Маған сабақ материалы 7. Менің ойымша үй жұмысы белсенді / белсенді емес/қызығушылықпен көңілім толды / толмады қысқа / ұзақ шаршамадым /шаршадым жақсы болды /нашар болды түсінікті / түсініксіз пайдалы / пайдасыз қызықты / қызықты емес жеңіл / қиын

18 слайд

#19 слайд
Сабақ Мен бүгінгі сабақта Қорытынды 1 .Ма ғналы болды 1Қызығушылықты сезіндім 1.Сабақта мыналарды жақсы түсіндім……. 2.қызықсыз 2. Жұмыс істедім 3. Түсінбегенім мыналар болды ……..«Мен үшін бүгінгі сабақ…»

19 слайд

#20 слайд
Рефлексия «Құтқару белдемшесі»

20 слайд