"Электр өрісіндегі өткізгіштер" 10 сынып үлгі сабақ жоспары

#1 слайд
Электр өрісіндегі өткізгіштер

1 слайд

#2 слайд
Электр то г ын өткізуіне байланысты барлық заттар  өткізгіш, диэлектрик  және  жартылай өткізгіштер  болып бөлінеді.   Өткізгіштер  деп электр зарядын зарядталған денеден зарядталмаған денеге өткізетін денені айтады. Өткізгіштерге металдар, судағы тұз ерітінділері, сілтілер және графит жатады. Металдарда э лектр өрісі әсерінен еркін қозғала алатын еркін электрондар болғандықтан жақсы өткізгішке жатады

2 слайд

#3 слайд
. Металдардың ішіндегі ең жақсы өткізгіштерге күміс, мыс және алюминий жатады . Металдарды еркін зарядтарды тасымалдаушы электрон болып табылады. Ал сұйықтықтарда заряд тасымалдаушы иондар болып табылады.

3 слайд

#4 слайд
Электростатикалық индукция Электростатикалық индукция дегеніміз – электр өрісіне енгенде дененің беткі қабатында зарядтарды қайта бөлініп орналасу процесі , өткізгіш электр өрісіне енгенде сол өрістің әсерінен өзінің электр өрісін құруы. Электростатикалық индукцияның әсерінен пайда болған электр заряды  индукцияланған  деп аталады

4 слайд

#5 слайд
  Қалыпты жағдайдағы металл өткізгіштің электрон мен протон саны тең болып, жалпы заряды нөлге тең болады. Сыртқы электр өрісі жоқ кезде еркін зарядтар біркелкі таралып тепе-теңдікте болады .

5 слайд

#6 слайд
Электростатикалық индукцияны түсіндіру үшін металл өткізгішті екі әраттас зарядталған пластиналар туғызып тұрған сыртқы электр өрісіне орналастыру керек .

6 слайд

#7 слайд
Сыртқы электр өрісінен кулондық күш металл өткізгіштегі еркін электрондарға әсер етіп, еркін электрондар металл ішінде қозғалысқа түседі. Нәтижесінде оң зарядтар мен теріс зарядтар бөлінеді. Теріс зарядтар оң зарядты пластинаға қарай қозғалса, оң зарядтар теріс зарядталған пластинаға қарай қозғалады. Зарядтардың бөлінуі өткізгіште зарядтардың тепе-теңдігі орнағанша жалғаса береді.

7 слайд

#8 слайд
Өткізгіште зарядтардың тепе- теңдігінің орнау шарты: 1 . Өткізгіш ішіндегі электр өрісінің кернеулігі нөлге тең болуы керек.  E  = 0 ( q  = 0,  φ  =  const ) 2.Өткізгіш бетіндегі әрбір нүктеде өріс кернеулігі сол нүктеге тұрғызылған нормаль бойымен бағытталуы керек. Өткізгіштің беті эквипотенциал бет болып табылады.

8 слайд

#9 слайд
Нәтижесінде зарядтардың тепе-теңдік үшін қозғалысы тоқтап, барлық индукцияланған заряд өткізгіш бетіне жинақталады . Өткізгіш бетіне жинақталған индукцияланған зарядтар сыртқы электр өрісінің күш сызықтарына қарсы бағытталған өзінің электр өрісінің кернеулігінің күш сызықтарын құрайды . Сәйкесінше электр өрісінің қорытынды кернеулігі нөлге тең болады. Сөйтіп өткізгіш ішінде электр өрісі кернеулігінің жоқ болуына әкеліп соғады.

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд
Суперпозиция принципі бойынша өткізгіштегі зарядтардың қайта бөлінуі өткізгіш сыртындағы өрісті де өзгертеді. Осының нәтижесінде өткізгіш сыртындағы электр өрісінің кернеулік сызықтары иіліп деформацияланады. Өткізгіш ішінде электр өрісінің болмауы зарядталған өткізгіш және зарядталмаған өткізгіш үшін де орындалады. Егер өткізгішті сыртқы электр өрісіне апарып дәл ортасынан екіге бөлсең, екі жарты бөлік те бірдей зарядталған болады. Өткізгіш сыртында электр зарядының таралуы өткізгіштің геометриялық формасына байланысты болады.

11 слайд

#12 слайд
. Өткізгіш сыртында электр зарядының таралуы өткізгіштің геометриялық формасына байланысты болады .

12 слайд

#13 слайд
Шар секілді дұрыс пішінді дененің бетінде заряд біркелкі таралады . Цилиндр секілді дұрыс емес геометриялық пішінді денеде немесе сүйір бұрышы бар дене бетінде зарядтың таралуы беттің қисықтығына тәуелді болады . Зарядтың көп бөлігі өткізгіштің сүйір бұрышына қарай жинақталады . Зарядтың біркелкі емес таралу принципі найзағайдан қорғанатын жайтартқыштарда қолданады. Жайтартқыш – шатыр үстінде орнатылатын ұшы сүйір болып бітетін металл өзекше. Ол металл өзекшенің төменгі жағы заряд ағып өтуі үшін Жерге көміліп, жоғары жағы шатырдың үстіне биікке орнатылады.

13 слайд

#14 слайд
Электростатикалық қорғаныс Электростатикалық қорғаныс  дегеніміз – сыртқы электр өрісінен қорғалған, сезімтал приборларды сақтайтын металл қабықшамен қоршалған, ішкі электр өрісі жоқ орын

14 слайд

#15 слайд

15 слайд