Эволюцияның басты бағыттары мен заңдылықтары

#1 слайд
Сабақтың тақырыбы: Эволюцияның басты бағыттары мен негізгі заңдылықтары Сабақтың мақсаты: 1.Эволюцияның басты бағыттары мен негізгі заңдылықтары туралы білімдерін тереңдету 2. Өз бетімен оқып білу дағдыларын дамыту 3. Оқушылардың дүниетанымын кеңейту

1 слайд

#2 слайд
1.«Макроэволюция туралы ілім» тақырыбын қайталау. 2.Органикалық эволюцияның басты бағыттары: биологиялық прогресс, биологиялық регресс. 3.Биологиялық прогрестің негізгі жолдары: ароморфоз, идиоадаптация, жалпы дегенерация. 4. Органикалық эволюцияның негізгі заңдылықтары: дивергенция, конвергенция, параллелизм. 5.Гомологиялық және аналогиялық мүшелер. Сабақ жоспары

2 слайд

#3 слайд
Эволюция – төменгі сатыдан жоғары сатыға, қарапайымнан Эволюция – төменгі сатыдан жоғары сатыға, қарапайымнан күрделіге қарай дамитын процесс. Сондықтан да академик күрделіге қарай дамитын процесс. Сондықтан да академик А.Н.Северцов органикалық дүниенің даму тарихында А.Н.Северцов органикалық дүниенің даму тарихында биологиялық прогрес пен биологиялық регресс болатынын биологиялық прогрес пен биологиялық регресс болатынын ерекше атап көрсетті.ерекше атап көрсетті. Академиктер Академиктер А.Н.Северцов пен И.И.Шмальгаузен А.Н.Северцов пен И.И.Шмальгаузен эволюцияның прогреске әкелетін 3 бағытын анықтады:эволюцияның прогреске әкелетін 3 бағытын анықтады: 1. Ароморфоз(морфологиялық прогресс немесе арогенез.) 1. Ароморфоз(морфологиялық прогресс немесе арогенез.) 2. Идиоадаптация (аллогенез). 3. Дивергенция(катагенез). 2. Идиоадаптация (аллогенез). 3. Дивергенция(катагенез). Северцов Алексей Николаевич (1866 – 1936) Шмальгаузен Иван Иванович (1884 – 1963)

3 слайд

#4 слайд
Эволюцияның басты бағыттары •Биологиялық прогресс. - Қоршаған ортаға организмдердің бейімделушілігінің артуы. -Түрлер санының артуы. -Ареалдың кеңейуі. •Биологиялық регресс. -Қоршаған ортаға организмдердің бейімделушілігінің кемуі. - Түрлер санының азаюы. - Ареалдың тарылуы.

4 слайд

#5 слайд
Биологиялық прогресс Ароморфоз Идиоадаптация Дегенерция

5 слайд

#6 слайд
Биологиялық прогрестің жолдары

6 слайд

#7 слайд
Жануарлардағы ароморфоздар Омыртқалылар класының өкілдері Сыртқы жабындары Тыныс алу мүшелері Жүрегінің құрылысы

7 слайд

#8 слайд
Архей эрасындағы ароморфоздар Фотосинтез Оқшауланған ядро Архей эрасы (прокариоттар) Оттегімен тыныс алу Ароморфоз-организмдердің жалпы құрылым деңгейін күрделендіріп, жоғары сатыға көтеру

8 слайд

#9 слайд
Ірі ароморфоздар Латиметрия (Саусаққанатты балық) Ихтиостега (құрлыққа шықты)

9 слайд

#10 слайд
Идиоадаптация-организмдердің  жеке бейімделу шешімін арттырады, бірақ организмнің құрылым деңгейінде ешқандай өзгеріс болмай сол қалпында сақталады.

10 слайд

#11 слайд
Дегенерация - даралардың құрылым деңгейін төмендетіп, - биологиялық регреске Көртышқан Европалық протей Аскаридалар

11 слайд

#12 слайд
Эволюцияның негізгі жолдары мен бағыттары

12 слайд

#13 слайд
•ЭволюцияЭволюция екі бағытта жүреді олар: екі бағытта жүреді олар: биологиялық регресс биологиялық регресс (түрдің жойылуына апарады) және (түрдің жойылуына апарады) және биологиялық прогрессбиологиялық прогресс . . Биологиялық прогрес үш түрлі жолмен жүреді:Биологиялық прогрес үш түрлі жолмен жүреді: •АроморфозАроморфоз - - даралардың құрылым деңгейі күрделеніп тіршілік даралардың құрылым деңгейі күрделеніп тіршілік етуге бейімділігі арта түседіетуге бейімділігі арта түседі Мысал: Организмдердің судан құрлыққа шығуы, тірі туу, сүрқоректілердің дене Мысал: Организмдердің судан құрлыққа шығуы, тірі туу, сүрқоректілердің дене температурасының тұрақтылығы.температурасының тұрақтылығы. •ИдиоадаптацияИдиоадаптация - - биологиялық құрылым деңгейінт биологиялық құрылым деңгейінт күрделендірмей өзгертпей тіршілік үшін күресте күрделендірмей өзгертпей тіршілік үшін күресте организмдердің өзіне пайдалы белгілі бір орта жағдайына организмдердің өзіне пайдалы белгілі бір орта жағдайына бейімделушілігібейімделушілігі Мысал: Жануарлардағы қорғаныш рең.Мысал: Жануарлардағы қорғаныш рең. •ДегенерацияДегенерация ––немесе морфофизиологиялық регресс немесе морфофизиологиялық регресс эволюциялық дамуында қарапайымдала түсу деген ұғымды эволюциялық дамуында қарапайымдала түсу деген ұғымды білдіреді білдіреді .. Мысал: жерасты жануарлары(көртышқан),үңгір(протей), терең су асты Мысал: жерасты жануарлары(көртышқан),үңгір(протей), терең су асты организмдері.организмдері.

13 слайд

#14 слайд
Дивергенция – («divergo”-кері шегінемін) бұл туыс формалардағы белгілердің ажырауы

14 слайд

#15 слайд
Дивергенция мысалдары Алоэ Кактус Монстера Тұңғиық

15 слайд

#16 слайд
Дивергенция мысалдары Ескекаяқтылар Көртышқан Қасқыр Жарғанат

16 слайд

#17 слайд
Дивергенция гомологиялық мүшелердің түзілуіне әкеліп соғады •Гомологиялық мүшелер- құрылысы мен шығу тегі бір, бірақ атқаратын і қызметтері әр түрлі мүшелер

17 слайд

#18 слайд
Гомологиялық мүшелерге мысал Бунақдене қоректі өсімдік Бөріқарақат пен кактустың тікенектері Бұршақтың мұртшасы Кәдімгі жапырақ

18 слайд

#19 слайд
Тамыр түйнектері Тыныс алу тамырлары Ауа тамырлары жемтамырлар Гомологиялық мүшелерге мысал

19 слайд

#20 слайд
Гомологиялық мүшелерге мысал (Парашют) бақ-бақ (қанатша) үйеңкі Шиенің сүйегі Емен жаңғағы Картоп түйнегіЖауқазынның пиязшығы

20 слайд

#21 слайд
•1.Жүгіру (таракан), •2.Жүзетін (жук-плавунец), •3.Қазатын (медведка). •4.Секіретін (шегіртке), •5.Қармайтын (дәуіт). Бунақденелердің аяғы: Гомологиялық мүшелерге мысал 5

21 слайд

#22 слайд
Гомологиялық мүшелерге мысал •Жүгіретін (қасқыр), •Жүзетін (ескекаяқтылар), •Қазатын (көртышқан). •Секіретін (кенгуру), •Ұшатын (жарғанат), •Өрмелейтін (енжар). Сүтқоректілердің аяқтары:

22 слайд

#23 слайд
Конвергенция –(conergo-ұқсас болу) деп туыстық жағынан алыс болғаныментіршілік ортасы бірдей, сыртқы пішінінің бір- біріне ұқсас болуын айтады

23 слайд

#24 слайд
Конвергенция мысалдары Крокодил Бақа

24 слайд

#25 слайд
Конвергенция аналогиялық мүшелердің түзілуіне әкеліп соғады •Аналогиялық мүшелер – құрылысы мен шығу тегі әр түрлі, бірақ ұқсас қызмет атқаратын мүшелер.

25 слайд

#26 слайд
Аналогиялық мүшелерге мысал Жарғанаттың қанаты Көбелектің қанаты Құс қанаты

26 слайд

#27 слайд
Аналогиялық мүшелерге мысал Кактустың тікенегіКірпінің тікенегі

27 слайд

#28 слайд
Аналогиялық мүшелерге мысал Балықтардың жүзбе қанаттары Дельфиннің аяқтары

28 слайд

#29 слайд
Параллелизм - «қатар жүру»)-  деп туыстық жағынан өте жақын организмдердің  ұқсас белгілерінің  бір-біріне тәуелсіз  дамуын айтады

29 слайд

#30 слайд
Параллелизм мысалдары Киттәрізділер Ескекаяқтылар Тіршілік ортасы су – ескекаяқтарының бейімделуі

30 слайд

#31 слайд
•Биологиялық прогресс, •Биологиялық регресс, •Ароморфоз, •Идиоадаптация, •Дегенерация, •Дивергенция, •Конвергенция, •Параллелизм. Терминдерге түсінік беріңіздер

31 слайд

#32 слайд
А) Б) В ) Г) Д) Е) Түсініктер мен суреттердің сәйкестігін тап

32 слайд

#33 слайд
Үйге тапсырма: 1. §12 оқып білу 2. «Органикалық дүниенің  даму жолдары мен заңдылықтары» туралы рефераттар жазу Бағалау

33 слайд