«Ғаламдық экологиялық мәселелер».

#1 слайд
Тақырыбы: «Ғаламдық экологиялық мәселелер».

1 слайд

#2 слайд
Мақсаты:  Оқушылардың климаттың өзгеруі, озон қабатының жұқаруы, шөлейттену, биологиялық алуантүрліліктің азаюы, әлемдік мұхиттың ластануы, өндіріс пен ауылшаруашылығының интенсивтілігіне байланысты экологиялық факторлар. Қоршаған ортаның физикалық, химиялық және биологиялық ластануы және экологиялық генетикалық салдары сияқты ғаламдық экологиялық мәселелер туралы білімдерін кеңейту.

2 слайд

#3 слайд
Жоспар: 1.Ғаламдық мәселе түсінігі 2.Судың ластануы 3.Атмосфералық ауаның ластануы 4.Топырақтың ластануы 5.Озон қабатының жұқаруы 6.Қышқылды жауын-шашындар.

3 слайд

#4 слайд
Ғаламдық экологиялық мәселелер - ғаламдық, аймақтық және ұлттық деңгейлерде айқындалған экологиялық проблемалар кешені. Зор геосаяси проблеманын экологиялық қауіптілігінің мынадай көріністері бар: табиғи экожүйенің бүлінуі, озон қабатының жұқаруы, атмосфераның, Әлемдік мұхиттың ластануы, биологиялық әралуандылықтың азаюы және т.б .

4 слайд

#5 слайд
Қоршаған ортаның ластануы  дегеніміз оған химиялық, физикалық, биологиялық қолайсыз әсерлердің зиян келтіруі. Ластандырушы заттарға тек улы затар ғана емес.. Ластану әр түрлі белгілері бойынша жіктеледі. 1)  шығу тегі бойынша:  табиғи және жасанды (антропогенді); 2) пайда болу көзіне байланысты: а)   өндірістік,ауыл шаруашылық,транспорттық және т.б; ә) нүктелік (өнеркәсіп орнының құбыры),объектілі (өнеркәсіп орны), шашыраған (егістік танабы,бүкіл экожүйе),трансгрессивті (басқа аймақтар мен мемлекеттерден енетін); 3) әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық,аймақтық,жергілікті;

5 слайд

#6 слайд
4) қоршаған ортаның элементтері бойынша: атмосфера,топырақ,   гидросфера және оның әр түрлі құрам бөліктері (әлемдік мұхит,тұщы су,жер асты сулары,өзен сулары және т.б.); 5) әсер ететін жеріне байланысты: қала ортасы,ауыл шаруашылық ортасы,өнеркәсіп орындарының ішінде,пәтер ішінде және т.б; 6) әсер ету сипатына байланысты: химиялық (химиялық заттар мен элементтер),физикалық (радиоактивті,радиациялық жылулық,шу, электромагниттік),физико-химиялық (аэрозолдер),биологиялық (микробиологиялық және т.б);   7) әсер етудің периодтылығына байланысты (өнеркәсіп орындарының қалдықтары),екінші ретті (смогты құбылыстардың өнімдері); 8) тұрақтылық дәрежесі бойынша: өте тұрақты – жүз және мың жыл тұратын (азот,оттегі,аргон және басқа инертті газдар),тұрақты - 5-25 жыл (көмірқышықыл газы,метан,фреондар),тұрақсыз (су буы,көміртегі тотығы,күкіртті газ,күкіртсутек,азоттың қостотығы,озон қабатындағы фреон).

6 слайд

#7 слайд

7 слайд

#8 слайд
Судың ластануы  Ластануға судың барлық түрлері (мұхит, континенттік, жерасты) әр түрлі дәрежеде ұшыраған. Судың, әсіресе, ауыз судың сапасы халықтың денсаулығын анықтайтын маңызды факторлардың бірі болып табылады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша судың сапасының төмен болуынан  шамамен 5 млн. адам себепті өледі де, әр түрлі дәрежеде уланған немесе ауырған адамдардың саны  500 миллионнан 1 миллиардқа дейін жетеді. Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, минералдық тыңайтқыштар, улы химикаттар және тағы басқа заттар (азот, фосфор және басқа биогенді элементтер мен олардың қосылыстары, органикалық заттар, пестицидтер, тұрмыстық қалдықтар, мұнай және мұнай өнімдері) жатады. Ластаушы заттардың басым бөлігін атмосфералық жауын-шашын әкеледі. Сулардың канализация ағысымен, тұрмыстық қалдықтармен, өнеркәсіп орындарының қалдықтарымен, су транспортымен ластану үлесі де жоғары.

8 слайд

#9 слайд

9 слайд

#10 слайд

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
Атмосфералық ауаның ластануы Атмосфераның негізгі құрамына азот, оттек, аргон және көмір қышқыл газы жатады. Атмосфералық ауаның ластануы табиғи және антропогендік жолдармен жүреді.

12 слайд

#13 слайд

13 слайд

#14 слайд
Топырақтың ластануы. Антропогендік шөлдің аумағы жылдан-жылға үнемі ұлғаюда, оның көлемі қазіргі шақта 10 млн. км 2 -ден асып отыр, бұл бүкіл құрлықтың 7 процентін құрайды.

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Топырақтың ластану түрлері: Физикалық ластану радиоактивті заттектермен байланысты. Мысалы, уран рудаларын ашық әдіспен алғанда, жер қыртысында активтілігі жоғары сәулеленетін сұйық және қатты қалдықтар қалады. Биологиялық ластану — ауру тудыратын және де басқа жағымсыз жағдайға итеретін микроорганизмдердің қоршаған ортада болуы. Мысалы, ластанбаған топырақта дизентерия, сүзек және тағы басқада ауру қоздырғыштары 2-3 тәулік бойында сақталса, ластағыштармен елсіреген қоздырғыштар бірнеше ай мен жылдарға дейін сақталып, едәуір аумаққа таралады. Химиялық ластану - топырақта тірі организмдерге қауіп туғызатын химиялық заттектердің жиналуы.

16 слайд

#17 слайд
Озон қабатының жұқаруы

17 слайд

#18 слайд
«Озон тесігі» Атмосферадағы озон проблемасының адам іс-әрекетімен байланысты екі аспектісі бар: 1. Озонның жоғарғы қабаттағы бұзылуы («озон экраны»). 2. Жерге жақын кеңістіктегі концентрациясының көбеюі. Озон экранының шекарасындағы озон (О 3 ) екі атомдық оттегі молекуласының ультракүлгін сәулелерінің әсерінен ыдырап, келесі бір оттегі молекуласымен қосылуы нәтижесінде түзіледі. О 3  тұрақсыз болғандықтан қайтадан О 2  түзіліп отырады. Соңғы жылдары атмосфераның жоғарғы қабаттарындағы озон мөлшері 3%- ке азайған. Егер озон 1% азайса, онда терінің рак ауруы 5-7% көбейеді. Озондық ең көп жойылуы Антарктидада тіркелген. Бұл жерде соңғы 30 жылда озон қабаты 40-50% жұқарған. Озон концентрациясының азаюы тіркелген кеңістік шегін «озон тесігі» деп атаймыз. «Озон тесігінің» пайда болу себептері осы күнге дейін анық емес. Ең алғаш рет олар XX ғасырдың 80-жылдарының басында байқалған. Озон қабатын бұзатын негізгі антропогендік факторға фреондар (хладондар) жатады.

18 слайд

#19 слайд
Озон тесігі

19 слайд

#20 слайд
Қышқылдық жаңбыр

20 слайд

#21 слайд
« Қышқылдық жаңбырлар» Күкірт оксиді – қышқыл жаңбырдың пайда болуына ықпал ететін негізгі ластаушы. Күкірт ангидриді су буларымен қосылып, күкірт қышқылы ертіндісіне айналады. Қышқылдық жанбырдың түзілуіне SO 2  үлесімі 70% құрайды. Ал 20-30% қышқылдық жаңбырлар басқа заттардың, әсіресе СО 2 , шығаруларына байланысты. Алғашқы қышқылдық жаңбырлар 1907-1908 жж. Англияда тіркелген. Қазіргі уақытта жаңбырдың рН 2,2-2,3. Мұндай мәндер лимон шырыны немесе тұрмыстық уксустың қышқылдығына жақын. Әсіресе, қышқылдық жаңбырлар Скандинавия елдері үшін, Англия, Германия, Белгия , Дания, Польша, Канада, АҚШ солтүстік аудандарына тән.

21 слайд

#22 слайд
Қышқылдық жаңбырдың әсері

22 слайд

#23 слайд
Қорытынды: Табиғатқа адамның тигізер зардабы да артып келе жатыр. Табиғат-Ананы қорғайық!

23 слайд