#1 слайд
ҒАЛАМДЫҚ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ПРОБЛЕМАЛАР Ғаламдық экологиялық мәселелердің түрлері мен пайда болу механизмдерін білу Геоэкология

1 слайд

#2 слайд
Қазіргі заманның экологиялық мәселелері Геоэкология Экологиялық мәселелер адамның экономикалық, рекреациялық, әскери, мәдени әрекеттерімен байланысты туындайды. Ауқымына байланысты ғаламдық, аймақтық, жергілікті болып келеді Ғаламдық экологиялық мәселелерге: ортаның ластануы, ресурстардың азаюы, жылыжай эффектісі, озонның жұқаруы, қышқыл жаңбыр, түтін, климат өзгерісі, шөлейттену, топырақ деградациясы жатады А В

2 слайд

#3 слайд
Қазіргі заманның экологиялық мәселелері Геоэкология Экологияның нашарлауын адамзаттың тұтыну ауқымы мен биосфераның ресурстық-экологиялық мүмкіндіктерінің сай келмеуімен түсіндіруге болады ХХ ғ.ортасында В:И. Вернадский шаруашылық әрекет геологиялық үдерістен кем түспейтін әсер етіп жатыр. Аса маңызды ғаламдық экологиялық мәселелер табиғи ортаның ластануы мен жай-күйінің нашарлауы А В В.И. Вернадский (Ноосфера ілімін қалаған)

3 слайд

#4 слайд
Геоэкология Атмосфера мен гидросфера өнеркәсіп пен ауылшаруашылығы қалдықтарымен, мұхит мұнаймен, топырақтың ауыр металдар, улы заттармен ластануы және тұрмыстық қалдықтардың артуы ақырында адам денсаулығына қауіп төндіреді Ең лас өнеркәсіп салаларына тау-кен, құрылыс материалдарын өндіру, энергетика, қара, түсті металлургия, мұнай өндіру, өңдеу, химия өнеркәсібі, целлюлоза-қағаз өндірісі, тамақ өнеркәсібі жатады А В 1 т шойын өндіру барысында ауаға 4,5 кг қатты заттар, 2,7 кг SO2, Pb, Hg бөлініп шығады. 1 т Al алу үшін 38-47 кг фтор қолданылады, оның 65% ауаға шығарылады. Химия өнеркәсібі ауаға С8Н8, С6Н5ОН, С3Н6О, SO2, SO3, сияқты зиянды заттар бөледі. Ауаны 60% автокөлік түтіні ластайды С Табиғи ортаның ластануы

4 слайд

#5 слайд
Табиғи ортаның ластануы Геоэкология БҰҰ-ң ғаламдық экологиялық мониторинг жүйесінің мәліметтері бойынша өзендердің нитраттармен, фосфаттармен, пестицидтермен, қалдық сулармен ластану артуда Атом энергиясын бейбіт мақсатта қолдану да қауіп төндіреді. 1986 ж. ЧАЭС-те болған апаттың зардабы осы кезге дейін сақталып отыр. А В АЭХА қызметі атом энергиясы өндірісін экологиялық қауіпсіздігі мен экономикалық тиімділігі жоғары салаға айналдыруға бағытталған С

5 слайд

#6 слайд
Атмосферада СО 2 газының артуы Геоэкология ХХ ғ. 80-ші жылдарынан бастап Жер климатының ғаламдық жылынуы туралы айтылып келеді. Болжам бойынша Жер 2020 ж. қарай 2,5*С-қа, ал 2050 ж. қарай 4 *С-қа көтеріледі. Бұл өз кезегінде мұздықтардың азаюына, жауын-шашын мөлшерінің, желдер мен мұхит ағыстары бағыттарының өзгеруіне алып келеді Нәтижесінде мұхит деңгейі көтеріліп, кейбір аралдар мен жағалауларды су басуы мүмкін. Кейбір ғалымдар оң нәтиже күтеді: жоғары ендіктер ауылшаруашылығына жылыну есебінен жарамды болады. Солтүстік теңіз жолдарын жыл бойы пайдалануға болады. Бірақ салдары қалай болатыны белгісіз А В

6 слайд

#7 слайд
Озон қабатының жұқаруы мәселесі Геоэкология 1984 ж. британдық ғалымдар Халли-Бей станциясында соңғы 10 ж. ішінде атмосферадағы озонның 40% азайғанын анықтады. Бірнеше зерттеуден соң 1985 ж. озон қабатының жұқаруы туралы мақала шықты Американдық ғалымдар 1978 ж. бері жүргізген зерттеу нәтижесінде көктемге қарай озон мөлшерінің күрт азаятындығын анықтап, озонның жұқару картасын құрастырған А В С Ғалымдар арасында жаңалық болған бұл құбылыс атмосфера құрамында хлорфторсутекті қосылыстар фреонның көбеюі салдарынан болатындығы дәлелденді

7 слайд

#8 слайд
Геоэкология Ауадағы ультракүлгін сәулелердің көбеюі адамдарда көз ауруы, тері рагының белең алуына себепші. Сондай- ақ ДНК молекулаларын бұзу арқылы қайтымсыз өзгерістерге алып келуде Озон қабатының жұқаруы Жер шарындағы тіршілік дүниесіне, адамзат өркениетіне зор қауіп төндіруде. Осы себепті бұл апатты құбылыс адамзаттың ғаламдық мәселесіне айналып отыр А В С Озон қабатын жұқаруын тежеу мақсатында 1985 ж. Вена конвенциясы, 1989 ж. Монреаль хаттамасы бойынша озонды ыдырататын қосылыстарды шығаруды шектеуге қол қойылды О3 қабатының жұқаруының салдары

8 слайд

#9 слайд
Геоэкология Қазір дүниежүзінде ормандар құрлықтың 31 % алып жатыр, жалпы ауданы 4 млрд га. 200 ж. ішінде орман ауданы екі есеге жуық қысқарды.Жойылатын ормандардың 10 млн га тропиктік ормандар. Олардың тек 10% ғана қалпына келтіріледі Ормандардың жойылуына апатты өрттер, қышқыл жаңбырлар, есепсіз кесу себепші болуда. Дамушы елдерде орман жайылымдар, егістіктер көлемін ұлғайту үшін кесіліп, бағалы ағаштар дамыған елдерге сатылады, отын етіп пайд. А В С Ормандар ауа мен топырақтың ластануынан да зардап шегуде. Ормандардың жойылуы топырақтың құнарлы қабатының тез шайылуына, су режимінің өзгеруіне әсер етеді Ормандар аумағының қысқаруы Аумағы Жойылуы Салдары

9 слайд

#10 слайд
Геоэкология Жайылымдық мал шаруашылығы, жерді есепсіз жырту, орманды отау, өртеу, жолда мен құрылыс салу нәтижесінде топырақ шөлейттенуге ұшырайды Жел эрозиясы мен топырақтың беткі қабатының кебуі, қуаңшылық. Дүниежүзінде шөлейттенуге ұшыраған аумақтар ауданы жыл сайын ұлғайып келеді А ВАнтропогендік Табиғи

10 слайд

#11 слайд
Геоэкология ХХ ғ. Еінші жартысында бұндай жерлердің аумағы 9 млн км2 артты. 30 млн км2 жұтаңдау алдында тұр. Шөлейттену дүниежүзінің 100-ден астан, әсіресе, дамушы елдерін қамтуда Бұл елдерде жылына 6-7 млн га жер шөлейттенуге ұшырауы азық-түлікпен қамтуда мәселе тудырады. Үндістандағы құрғақ аудандардың бірі – Тар шөлі, жерінің 80% қуаңшылыққа ұшырауда А В С Африкада 60-шы ж. басталған қуаңшылық 1973 ж. шырқау шегіне жетіп, жаппай мал басы қырылды. 80-ші ж. Африканы түгел қамтыды. Нәтижесінде 1985 ж. 1 млн адам қаза болып, 10 млн адам экологиялық босқынға айналды Динамикасы Үндістан Сахель

11 слайд

#12 слайд
Геоэкология БҰҰ, қайырымдылық ұйымдары тарапынан апаттың алдын алу шаралары жүргізіліп, жергілікті халыққа көмек көрсетілуде А В Материктердің жекелеген бөліктерінде шөлейттенген жерлер 10 км-ге дейін ілгері жылжуда ҮндістанСахель

12 слайд

#13 слайд
Тапсырма Мәтінді оқыңыз. Қала экологиясы мысалында, ғаламдық экологиялық проблемалардың туындау механизмін инфографика түрінде сипаттаңыз. Урбанизация (адамның планета территориясын игеруі және өзіне қажетті обьектілерді салуы) табиғатқа елеулі әсер етеді. Халықтың сапалы тіршілігін қамтамасыз ету үшін оның жолдарын, құралдарын, әдістері мен шешімдерін экологиялық негізделген жағдаймен шешуді урбоэкология (қала салудағы экология) саласы қарастырады. Қалалардағы адам мен табиғат үшін қолайлы ортаны сол жерде өмір сүретін тұрғындардың психологиялық, әлеуметтік жайлылығы, қаланың үйлесімді, орнықты әлеуметтік және экономикалық дамуы қамтамасыз етеді. Қалалық орта сонда тұратын халық үшін жоғары дәрежеде және әрқалай әсер ететін табиғи, табиғи-антропогендік және әлеуметтік-экономикалық кешенді факторлар болып табылады. Адамның қаладағы өмірі - бұл пәтер ішіндегі ортаның, пәтерден тыс ортаның (өндіріс орыны, көше, транспорт және т.б), мәдени ландшафтар ортасының (бақтар, саябақтар), табиғи ортаның, сондай-ақ әлеуметтік-психолоғиялық және әлеуметтік-экономикалық орталардың жиынтығы. Жер бетіндегі адамдардың көпшілігі күнделікті өз қажеттіліктерін қанағаттандыруға қолайлы қалада тұратыны мәлім. Алайда қалалар негізгі экологиялық мәселелердің де орталығы болып табылады. 2001 жылы тарихта алғаш рет қалалардағы тұратын халық саны планетадағы адамдардың 50%- нан асты. Соңғы ғасыр ішінде қалаларға байланысты ауқымды экологиялық қиыншылықтар байқала бастады, олар:  көптеген қалалардағы ластанудың өсуі, ластағыштардыңқоршаған орта мен адам организміне түсуі;  қала аумақтары мен қала халқы санының өсуі, халықтың тығыз орналасуы, мегаполистердің халық саны ондаған миллионға жететін одан да ірі урбоареалдарға айналуы;  табиғатты ығыстыру, табиғи ландшафтардың жасандыландшафтарға ауысуы;  адамның табиғатпен тікелей байланысының (көзбен, иіссезу, түйсік, дыбыс арқылы) жоғала бастауы, табиғи сезім мүшелерінің жағымсыз жасандыға ауысуы және олардың қарқынды түрде өсуі;  адамның табиғи биологиялық ырғағына әсер (түннің шектентыс жарық болуы, шуыл, ұйықтау орнына түнде жұмыс істеу және т.б.). Дескриптор Білім алушы - қала экологиясы механизмін сипаттайды; - ғаламдық проблеманың туындау механизмін инфографика түрінде көрсетеді.

13 слайд

#14 слайд
Сызбаға мұқият қарап, ластанудың қандай түрі көрсетілгенін анықта. Оны шешу жолын ұсын Тапсырма

14 слайд

#15 слайд
§ 21, 74 бет әңгімелеу Үйге:

15 слайд