Ғ.Мүсірепов "Ұлпан" шығырмасынан үзінді

#1 слайд
Он тоғызыншы сәуір Ғабит Мүсіреповтың «Ұлпан» романы Пән мұғалімі: Досалиева Нурила Сериковна

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты: Шығарманың мазмұнын меңгереді, жоспар құрады, тақырыбын ұғынады, кейіпкерлер бейнесін ашады, өз пікірін қорғайды, талдайды, кейіпкерлер бейнесін жинақтайды, қорытынды жасайды; «Заманауи әлемде елдің қуаты ең алдымен азаматтарының білімімен өлшенеді».  «Сол білімді әжетке,тұрмыс игілігіне жарата білуімен бағаланады». 

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың ерекшелігі стратегиялық бағытта жүргізіледі. “Еркін жауап” стратегиясы “Түсіну”стратегиясы “Танып білу”стратегиясы “Талдап білу”стратегиясы “Түсініктеме күнделігі”стратегиясы “Пәнаралық байланыс”стратегиясы “Кейіпкерлер”стратегиясы “Пікір алысу” стратегиясы

3 слайд

#4 слайд
- Әңгіме кімнің атынан баяндалады? - Әңгімеге арқау болған қандай оқиға? - Әңгімеге сендер қандай атау берер едіңдер? - Енесей Ұлпанды алғаш рет көруі қай кезді есіңе түсіреді? - “Ұлпан” романында қазақ өмірінің қандай оқиғалары қамтылған? 1. «Еркін жауап» стратегиясы.

4 слайд

#5 слайд
Ғ. Мүсіреповтың өмірінен хронологиялық кесте 2. «Түсіну» стратегиясы. Мерзімі Болған оқиғалар 1902 жыл Ғ.Мүсірепов дүниеге келді. 1927 жыл Омбы ауылшаруашылығы интернатын бітірді; 1928 – 32 Қазақ мемлекеттік баспасының бас редакторы 1958 жыл КСРО Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланады. 1974 жыл “Ұлпан” романы дүниеге келді 1959 – 85 КСРО Жазушылар одағы басқармасының хатшысы. 1984 жылы “Жат қолында” романы ұсынылды

5 слайд

#6 слайд
Ғ. Мүсіреповтың шығармашылығы Шығармалары Поэма Қара сөз РоманӘңгімеӨлеңПрозаПьесаПовестьАударма Баллад а «Ананың анасы» + «Қазақ солдаты» + «Боранды түнде» + «Аманкелді» + «Ақлима» + «Өлімді жеңген ана» + «Қыз Жібек» + «Ашынған ана» + «Оянған өлке» + «Кездеспей кеткен бір бейне» + «Жапон балладасы» + «Ақан сері- Ақтоқты» + «Ұлпан» +

6 слайд

#7 слайд
3. «Танып білу» стратегиясы. Мақсаты: Шығарма мазмұнын қандай деңгейді меңгергендерін пысықтау үшін шығармадан үзінділер келтіру, оқушыларға «Кімнің сөзі? Қай кезде айтылды?» деген сұрақтар беру. («Семантикалық карта»)

7 слайд

#8 слайд
«Жүйелі сөз жүйесін табар, жүйесіз сөз иесін табар» Ұлпанның (Кенжетайға шылбырын лақтырған, Есенеймен алғашқы кездесуінде) «Мен Өреліде тұрамын, о л кісі Сөреліде тұрады, арамыз жеті жылдық жол» Есенейдің бәйбішесі туралы айтқаны ( өрелі деген бір алдыңғы, бір артқы аяғынан шідерленген ат. Сөре жаугершілік заманда өлген адамды жерлегенше сақтайтын жер. Жеті жылдық жол дегені жеті жылдан бері осылай тұрамыз деген сөзі) «Қатал еді, озбыр еді, енді жан жүрегі жібиін дегені де» (Ұлпанның кәрі әкесі Артықбай батырдың сөзі) «Басың болса - ие бер, тізең болса – бүге бер» Ұлпанның (Есеней сөз салғандағы алғашқы ойы) «Мырза келін ай,сен келдің де көзім ашылды ғой» (Жарлы жақыбай, кедей ауыл адамдарының сөзі) «Қыс азығын жаз жимай, жарлы қайдан байысын» (Есенейдің орысша үй салдырып, егін ектіріп, шөп шабуға үйретпек болғандағы сөзі) «Баласыз әйел панасыз әйел» (Есенейдің кемтар болып қалғандағы ойы) «Қыз «Міне, айыбым!» деп көз қиығымен бір шарпып өткенде неғып байқамадың?» (Түркпен Мүсіреп) «Аға өлсе іні мұрасы, іні өлсе аға мұрасы» Есенейдің (өзі өлсе Еменалының істер ісі жайлы ойы) «Құдыққа құлан құласа, құрбақа құлағында ойнар» (Артықбайдың Есенейге айтқаны)

8 слайд

#9 слайд
4. «Талдап білу» стратегиясы. Саты лай ке шенді талда у: Компо зиция лық қ ұрыл ым:

9 слайд

#10 слайд
4. «Талдап білу» стратегиясы Сатылай кешенді талдау: 1.Шығарманың авторы: Ғабит Мүсірепов 2.Тақырыбы: Әйел даналығы 3.Идеясы: Адам бақыты, жаны қалаған адаммен өмір сүру 4. Жанрлық түрі: Роман

10 слайд

#11 слайд
Композициялық құрылым: Оқиғаның басталуы: қазақ әйелдерінің бойындағы парасаттылық пен көрегендікті, мейірімділік пен шыдамдылықты, жарына, еліне деген сүйіспеншілікті, ұрпақ тәрбиесін бекем ұстанған асыл аналарды дәріптеген. Оқиғаның дамуы (Сюжеттік байланыс): - құдалық - ел ісіне араласқан – Ұлпан - Ұлпан көлі - Енесейдің қазасы Оқиғаның шиеленісуі: Ұлпанның шешімі Оқиғаның шарықтау шегі: Біжікеннің (Бибіжиһанның) ақырғы сөзі

11 слайд

#12 слайд
5. «Түсініктеме күнделігі» стратегиясы. Көркем сөз айшықтары:

12 слайд

#13 слайд
Теңеу (заттың, не құбылыстың ерекше белгілерін басқа затпен не құбылыспен салыстыра суреттеу) – өзіңдей сұр бойдақ, күнімдей жарқырап, ұзақ түндей; Эпитет (заттың не құбылыстың айрықша сипатын, сапасын, белгісін білдіретін суретті сөз) – найзагер батыр, сұр бойдақ, құңғыла қыз,  арзанға түспейтін қызбын,  баукеспе ұры Метафора (суреттелген затты не құбылысты айқындай түсу үшін оларды сөздеріне ұқсас затқа не құбылысқа балау) – Есеней, сен көлеңкең  күндік жерге түсетін бәйтерексің. Мен сенің саяңда шырылдаған бозторғаймын. Портреттер (французша-бейнеленген. Көркем шығарманың негізгі компоненттерінің бірі, кейіпкердің сырт тұлғасын, кескін-кейпін суреттеу)  – Шымыр денелі, сұңғақ бойлы, бұқа мойын, қисық жауырын, Мұртының жоғарғы жағы таңқита қырылған, екі миығы тышқан көрген мысықтың мұртындай дірілдеп қояды. Істік мұрын. Қара төбетей киген, шақша бас. Мақал-мәтелдер (тағылым берерлік, ырғағы бар, тәжірибеде көп қолданылатын бейнелі, қысқа, нақыл сөйлем) – “Сорлының зары арлыға кездескей”, “Малым -жаным садағасы,   жарым – арым садағасы”, “Байлық – бір жұттық, батыр – бір оқтық”, “Жүйелі сөз жүйесін табар, жүйесіз сөз иесін табар”, “Құдыққа құлан құласа, құрбақа құлағында ойнар”, “Қыс азығын жаз жимай, жарлы қайдан байысын”, “Баласыз әйел – панасыз әйел”, “Жақыныңды жаттай сыйла, жат көңілінен түңілсін”.

13 слайд

#14 слайд
6. «Пәнаралық байланыс» стратегиясы. «Әдеби көкпар»ойыны («көкпарға тартылатын» сұрақтарға кейіпкерлер есімі жасырылады, оқушылар оның кім екенін айтуы тиіс)

14 слайд

#15 слайд
Ақнар — Есеней – «Түрікпен» Мүсіреп - Аңшы Мүсіреп – Шынар –.  Артықбай −  Несібелі− Біжікен (Бибіжиһан) − Тілеміс− Хұсайынғази – Байдалы би, Тоқай би, Күзембай болыс  -  Еменалы -  Айтолқын - Торсан - 

15 слайд

#16 слайд
Ақнар — аналардың анасы, ел билеген көсем, сөз  бастаған шешен, аузы дуалы, сөзі куәлы қоғам қайраткері. Есеней – романдағы тағы бір ең басты кейіпкерлердің бірі. Есеней Шыңғыс сұлтанның беделді биі. «Түрікпен» Мүсіреп - Есенейдің ең сенімді серігі. Ол аздап сыбызғы тартады.  Аңшы Мүсіреп – Есенейдің достарының бірі. Өзі мерген,шебер,аң аулаудан жанын салмайтын адам.  Шынар – түрікпен Мүсірептің сүйген жары, өмірлік серігі .Шынардың әкесі етікші болған.  Артықбай − Ұлпанның әкесі.   Несібелі− Ұлпанның анасы. Біжікен (Бибіжиһан) −Есеней мен Ұлпаның қыздары. Тілеміс− тілмаш және Торсанның әкесі, өз әкесіне Есенейдің шошқа баққаны үшін дүре соққанына ерегесіп, кек сақтаған адам. Байдалы би, Тоқай би, Күзембай болыс  - Ұлпанның алтынмен жазылған, мөр басылған, екі басты самұрық құсы бар генерал губернатордын мақтау қағазын алғанын көре алмай, іштарлық көрсеткенауылдың би-болыстары. Хұсайынғази – молда. Еменалы - Есеней бидің інісі. 

16 слайд

#17 слайд
“Кейіпкерлер”стратегиясы   Тапсырма:    «Мінездеме беріңіз» Есеней бейнесі :   «Есеней қисық-қыңырлығымен мінін де мойындай білетін жан.  Ол қалың жылқының бетін қайыруға келген Ұлпаннан сөзден тосылғанын тез мойындап, Ұлпанның қара жорғасына өзінің көк атын қосақтап бүтін жіберіп кешірім сұрайды».  Ұлпан бейнесі : «Ұлпан орта жүзді аузына қаратқан әулие ана ғой.  Әулие болмаса айтқаны келер ме еді? Өлерінде Торсанды “Маған көрсеткен қорлығың өз басыңа келсін» деп қарғаған екен.

17 слайд

#18 слайд
8. «Пікір алысу» стратегиясы Шығарма несімен ұнады? Сүйікті кейіпкерлерің Кейіпкерге хат Жасалған қорытынды

18 слайд

#19 слайд
Үйге тапсырма беру: Өзіңіздің басыңыздан өткен қызықты бір оқиғаны жазып келіңіз.

19 слайд

#20 слайд
Бағалау парағы: Не бағаланады? «5»«4»«3»«2» Тақырыпты түсіндіре білуі Мәнді, орынды сұрақтар қоюы Мысалдардың сәйкестігі Тақырыпты қорғауы

20 слайд

#21 слайд
Оқушының аты-жөні Ү й т а п с ы р м а с ы н с ұ р а у С ұ р а қ т а р ғ а о р ы н д ы ж а у а п б е р у і Х р о н о л о г и я л ы қ к е с т е , с е м а н т и к а л ы қ к е с т е С а т ы л а й к е ш е н д і т а л д а у . « Т а л д а п б і л у » « Т а н ы п б і л у » с т р а т е г и я с ы Т ү с і н і к т е м е к ү н д е л і г і П ә н а р а л ы қ б а й л а н ы с ж а с а у К е й і п к е р л е р г е с и п а т т а м а б е р у П і к і р а л ы с у с т р а т е г и я с ы Қ о р ы т ы н д ы б а ғ а Абдуали Мөлдір 11 1 1 1 1 1 1 19

21 слайд

#22 слайд

22 слайд