#1 слайд
Грек жаңғағы М.Әуезов атындағы «№86 мектеп-гимназия» КММ Орындаған: Аманжолова Дарина Жетекшісі: Азимбаева Гаухар Кураловна

1 слайд

#2 слайд
Жаңғақ (Jyglans) - жаңғақ тұқымдасына жататын қос жарнақты көп жылдық ағаш. Кейбір мәліметтер бойынша дүние жүзінде жаңғақтың қырыққа жуық түрі бар. Қазақстанда жаңғақтың екі түрі кездеседі.Олар: грек жаңғағы және қара жаңғақ. Жаңғақтың жабайы түрлері Орталық Азияда, Қытайда, Жапонияда өседі. Ағаштары өте биік (20-30 метр), дінінің жуандығы 1,5-2 метр. Грек жаңғағы жемісінің жеуге жарамды бөлігі – дәні. Грек жаңғағы ағашының сүресі жиһаз дайындауда, жапырағы, дәнінің қабығы медицинада, парфюмерияда пайдаланылады

2 слайд

#3 слайд
Грек жаңғағы —  жаңғақ тұқымдасына жатады, биіктігі—25—30 метрге дейін жетеді. Ұшар басының диаметрі 1,5—2 метрлік үлкен шар тәрізді дөңгелектеніп келеді. Грек жаңғағы 200—300—500 жылга дейін «өмір сүреді». Бұл жаңғақтың отаны — кейбір авторлардың дерегіне сүйенсек,  Кіші Азия, оның ішінде — Иран. Осы жерден ол Греция, Италия және Батыс Европа елдеріне таралған. Грек жаңғағын диқаншылықпен айналысатын халықтар жоғары бағалаған. Біздің елге (әсіресе Орта Азия, Закавказьяда көп) бұрын осы жаңғақ тұқымдары Грециядан әкелінетін де, оның аты содан қалыптасқан. Түйе жаңғағы волох елдерінің (румын, молдаван) құрметіне волош деп те аталған.

3 слайд

#4 слайд
. Ал қазақ жерінде де бұл жаңғақтық ана тілімізде түйе жаңғақ деген аты бар. Демек, біздің республикада да ол кең тарап, шаруашылығымыз бен тұрмыс-салтымызға молынан енген өсімдік түрі болып табылады. Республикамыздағы Піскем және Өгем өзендерінің жағаларында, Дарваз, Гиссар және Қара теңіз (Памир — Алтайда) жоталарының баурайларынан бастап, 900— 2000 м биіктікке дейін осы жаңғақтық 2 түрі өседі. Грек жаңғағы 10 жылдан кейін мол өнім бере бастайды. Жаңғағының сыртқы түрі — шар тәрізді. Формасы мен диаметрі бір ағаттық өзінде әр түрлі болып өзгеріп отырады. Жаңғақ қабығына байланысты қалың және жұқа болып келеді. Жемісін әбден пісіп толғанда, яғни ыртқы қатты сүректенген қабығы кепкенде жинайды. Осы кезде оның қатты қауыз жапқан ішкі дәні төртке бөлінеді. Жиналған жаңғақ дәндерін ұзақ сақтау үшін, күн көзінде не арнайы кептіргіште кептіреді. Ашық және күңгірт қауызды ядросын (дәнін) 12 сағаттай тұзды суға салып қойса, қауызы оңай алынады, содан кейін дәнді ағынды суға шайып алып, кептіру керек

4 слайд

#5 слайд
Сақталу температура сы ..24°C Энергетикал ық құндылығы (100 г-на) 698 ккал Ақуыз (100 г- на) 14.8 г Май (100 г- на) 64.0 г Көмірсутек (100 г-на) 13.7 г      

5 слайд

#6 слайд
Маньчжур жаңғағы — биологиялық жағынан грек (сибирь) жаңғағына ұқсас, бірақ онан гөрі ірілеу, суыққа төзімді. Москва, Ленинград, Волга бойында, Белоруссияда, Орал тауы төңірегінде қолдан отырғызылған түрлері де бар. Жалпы құнарлы топырақта өседі. Қазанның ортасында жапырағы түсіп, жаңғағы піседі. Жаңғағының түсі қоңыр-сұр. Қабығы қалың, ұзынша, 2-3 жасыңда жаңғақты көп береді.

6 слайд

#7 слайд
Физалис жаңғағы. Кәдімгі физалисті халық арасында шие деп те атайды. Бұл шырмауықты, жіңішке ағаш тектес бұтақты бақша өсімдігі.Жапырағы жүрек пішіндес, айқын түсті, дара, қоңырау гүлді. Май-апрель айларында гүлі бүр жарады. Осыдан кейін-ақ қызғылт — қызыл шар тәріздес жемісі шығады. Оның бүлдірген дәмдес, хош иісті жемісін жасаң түрінде пайдаланады. Құрамында минералдық тұздар, қант,пектин бар. Кондитерлік тағам, маринад, икра (уылдырық) жасарда және басқа да тағамдардың тұздығын келтірерде қолданылады.

7 слайд

#8 слайд
Орман жаңғағы (Corylus) – қайың тұқымдасына жататын бұта. Еуропаның орман белдеуінде, Азияда және  Солтүстік Америкада өсетін20-ға тарта түрі бар. Қазақстанда Жайық өзенінің  жағалауларында өсетін бір ғана түрі – кәдімгі орман жаңғағы

8 слайд

#9 слайд
Бадам, миндаль (Amyg-dalus) — раушангүлділер тұқымдасына жататын ағаш немесе бұта. Қазақстанда 5 түрі кездеседі, олардың ішінде шаруашылықтық маңызы бары Оңтүстік Қазақстанда  қолдан өсіріледі. Бадамның биіктігі 6—10 м, пішіні — пирамида тәрізді немесе дөңгелек болады

9 слайд

#10 слайд
Пісте(Pіctacіa) – анакардиа тұқымдасының бір туысы.

10 слайд

#11 слайд
Су жаңғағы (чилим)— суда өсетін бір жылдық өсімдік. Жапырағы ромб пішіндес, қабығы қалың, жылтыр, сағағы жуан. Жапырағының бір бөлігі суға батып тұрады. Гүлдейтін кезде өсімдік тұтасымен су бетіне шығады. Ұсақ ақ түсті гүлдері жапырақ қолтығына орналасады.

11 слайд

#12 слайд
Базельник жаңғағы- ерінді гүлділер тұқымдасына жататын, биіктігі 70 —100 сантиметрлік жартылай бұта өсімдігі. Краснодар өлкесі, Грузин, Армения, Тәжікстанда қолдан өсіріледі. Қазақстанның оңтүстігінде жабайы (табиғи) түрде өседі. Жемісі төрт жаңғақты, дөңгелек, қара қоңыр түсті. Сабағы төрт қырлы, тамыры шашақ тәрізді. Жапырақтарыжұмыртқа пішіндес, сағақты, қарама-қарсы өседі, түсі сарғыш. Гүл, жапырақ, сабақтарылда эфир майы. камфора бар. Медицинада базельниктен жасалған препаратпен тіс ауруын емдейді, ол «эвгенол» деп аталады

12 слайд

#13 слайд
Кешью жаңғағы- тропиктік ағаш жинағы;  кондитер өндірісінде кеңінен пайдаланылады, торттар мен пирожныйлардың бетіне салатын,  С витамині мол жаңғақ дәндері. Жемісінен тәтті шырын дайындайды

13 слайд

#14 слайд
Грек жаңғағын тағамға қосудағы маңызы

14 слайд

#15 слайд

15 слайд

#16 слайд
Қорытынды Оңтүстік өңірінде тіп-тік зәулім өсетін жаңғақ ағаштары көп, олардың мәуелеген бұтақтары бейне қолшатырдай төңкеріледі; Жемістері бұтақтарын майыстырып жұлдыздай самсап, меруерттей төгіледі. Осыған қарап   Оңтүстіктің байтақ топырағы жаңғақ өсіру үшін-ақ жаратылған жер дерлік.  Оңтүстіктің қай түкпірінде болса да жаңғақ ағашының сұлбасы көз алдыдан кетпейді.

16 слайд