Ғылыми - ізденіс жұмыс: Қазіргі таңда жаргон және сленг сөздердің жиі қолдану себептері мен салдары

#1 слайд
Жұмысты қорғаушы: Ш.Уәлиханов атындағы №10 орта мектеп – гимназиясының 9 «А « сынып оқушысы Малдыбай Жібек Ғылыми жұмыстың тақырыбы: Қазіргі таңда жаргон және сленг сөздердің жиі қолдану себептері мен салдары Қазаншының еркі бар, Қайдан құлақ шығарса.

1 слайд

#2 слайд
Жұмыстың өзектілігі: Бүгінде тіліміздің бүлінуі белең алып, тіл шұбарлануына орыс тілі аз болғандай, жаргон сөздер де жағадан алып барады. Негізі, жаргон әлеуметтiк диалект болып саналады. Жаргон сөздер - жастар ара сында ауызекі сөйлеуде жиі тараған әдеби мән- мағынасы жоқ үйлесімсіз сөздер. Кейбірі құлаққа түрпідей тиіп, кейбірі тіпті дөрекі естіледі. Қынжылтарлығы, қазақ жастары жаргон қосып сөйлеуді сән қылып алған. Өздерінің тілінде айтқанда, жаргон қо сып сөйлемесең "колхозсың", қосып сөйлесең, қазақтың қара сөзі ала шұбарланады. Бұл ғана емес, осы секілді сөздер барлық сала өкілдерін дендеп келеді. Қысқаша айтқанда, қазіргі жастар арасындағы сленг және жаргон сөздерінде көп сөйлеуі. Тілдік құндылықтың жойылуы және тілдің бір – бірімен байланысуы. Гипотеза: орфографиялық нормаға жатпайтын сөздерді жиі қолдану тіліміздыің жоғалуына әкліп соқпай ма?

2 слайд

#3 слайд
Жұмыстың мақсаты: Қандай ел, қандай халық болмасын ата-бабасынан келе жатқан тілін сақтап қалуға тырысады, сондықтан да алдыма осы жастар алдында қолданып жүрген орфографиялық нормаға жатпайтын сөздерді түрлері , қолданысына қарай жіте талдау және оның жастар арасында қаншалықты орын алып бара жатқанын анықтау, яғни қазіргі жастар тілінің сөйлеу ерекшеліктеріне талдау жасау. Міндеттерім:  Жаргон және Сленг тілінің мағыздылығын ашу;  Сленг тілінде сөйлеудің қажетін білу;  Жаргон және Сленг тілін қаншалықты пайдаланатынына көз жеткізу, кестемен көрсету;  Сленг және жаргон сөздерінің мағынасын ашу;  Өзіндік қорытынды жасау– Салют! – Сəлем! – Каксын? – Аллаға шүкір, ништәк. Сам? – Нормалек қо, нестеватсн? – Жұмыс жасап отырмын. – Мен сол отқан, тв көріп...

3 слайд

#4 слайд
Ғылыми жаңалығы: Иә, « Тілің жоғалса, ұлтың да жоғалады» деген қазақ аталарымыздың осы бір қанатты сөзін елеп жатқан ешкім жоқ сияқты. Себебі, қазіргі жастарды ұлт болашағы қызықтырмайтын сияқты, оларды тек бір күнді қызықты өткізу, өз орталарында керемет көріну ғана қызықтыратын болып барады. Осындай жастардан қандай ұрпақ өсіп өнеді деп ойлаймыз. Қазіргі жастар, жеңіл сөйлеп, сөз астарының мән – мағынасын түсіне бермейді. Адамның сөз саптауынан оның ұлт тық дүниетанымы, мәдениеті, парасаты, жалпы менталитеті танылады. Ал бүгінгі жастарымыздың аузындағы «крышасы бар», «миды шіріту» сияқты сөздер өзінің анайылығымен, тіл ғылымына, сол арқылы өмірге жат екендігімен айқындалып тұр. Бұл ұлттық қабыл дауға да, қазақы дүниетанымға да келмейді, жаңа сөз деп тағы айта алмайсың. Себебі сөздің астарында еш қандай мағына жоқ. Міне, осындай сөздердің жиі қолданылуы тілімізді жоғалтудың ең алғашқы өз қолымыздан жасайтын кесапаты десек болады.

4 слайд

#5 слайд
Жаргон сөздер - белгілі бір әлеуметтік немесе қызығушылығы ортақ топтардың басқаларға түсініксіз, құпия мағынада сөйлесуі. Жаргон (ағылш.  slang; jargon ;) - әлеуметтiк диалект; айналымдарды ерекше лексикамен және фразеологиямен, экспрессиялылықты әңгiме аралық тiлден және сөз жасау құралдардың ерекше қолдануымен айырмашылығы болады, меншiктi фонетикалық және грамматикалық жүйеге ие болмайды. Жаргон лексикасы әдеби тіл негізінде қайта ұғыну, метафоралану, қайта тұлғалық рәсімделу, дыбыстық қысқартулар және де кірме сөздер мен морфемалардың белсенді түрде игерілуі арқылы қалыптастырылады. Сленг дегеніміз не? Сленг сөзі ағылшынның "slang, jargon" сөздерінен шыққан. Әлеуметтік диалект, күнделікті өмірде белгілі бір заттың атауы үшін қолданылатын, қалыпты тілден ауытқыған, мысқылдап, мәнерлі сөздер. Қазіргі заманғы лексикографияда сленг сөзі "ауыз екі тіл", "диалектизм", "вульгаризм", "жаргонизм" сөздерімен бірқатар қолданылады Сленгті қоғамдық диалектіге жатқызады. Диалект, соның ішінде сленг үнемі тілдік нормаға, стандартқа қарсы қойылады. Сленг әртүрлі әлеуметтік топтардың ерекше қолданыстағы сөздері. Сленг сөздер дөрекі әрі көңіл-күйді білдіретін сипатта болады.Орфографиялық нормаға сай жатпайтын жаргон және сленг сөздер

5 слайд

#6 слайд
Қазіргі жастар арасындағы қолданылып жүрген орфографиялық нормаға жатпайтын сөздер қатарына жаргон сөздер, сленг сөздер, бейпіл не беәдеп сөздер т.б көп болып барады. Кез келген тілдің лексикасы әдеби және бейәдеби болып екіге бөлінеді. Осы бейәдеби тілге жастардың жаргондары мен сленгтерін жатқызуға болады «Тілін білмейтіндер емес, тілін білгісі келмейтіндер – мәңгүрт» Жаргон және сленг сөздер - белгілі бір әлеуметтік немесе қызығушылығы ортақ топтардың басқаларға түсініксіз, құпия мағынада сөйлесуі. Нақтырақ болу үшін жаргон сөздерді мынадай топтарға бөліп қарастырдым.: "Әскери жаргон", "Журналистiк жаргон", "Компьютер сленгi", "Жастар сленгi", "Радиоәуесқой жаргоны", "Сленг нашақор", "Футбол бұзақыларының сленгi", "Қылмыстық жаргон". Осылардың ең көп та ралғаны және ең қауіптісі болып тұрған осы - жастар сленгi.

6 слайд

#7 слайд
Бүгінгі жастар сленгтер мен жаргондарды әртүрлі себептерге байланысты қолданады:  әсер қалдыруы үшін,  елден ерекше болу,  өзгелер түсінбеу үшін,  белгілі бір әлеуметтік топқа жататынын көрсету үшін,  әзіл ретінде де қолданады. Өз ортамызда, құрбы құрдастарым арасында «Сленг сөздерге» жүргізілген зерттеулер нәтижесінде жігіттердің 55 пайызы, қыздардың 30, ата – алар 20 пайызы , ұстаздар 5 пайызы күнделікті өмірде қолданады екен. 55 30 20 5 Сленг сөздердің өз ортамызда қолданылуы Жігіттер Қыздар Ата - аналар Ұстаздао

7 слайд

#8 слайд
8-9 - сынып аралығындағы оқушылардан алынған практикалық сауалнама   Сауалнаманың мақсаты: оқушылар сленг немесе жаргон сөздері қандай мағына беретінін сүрау. Сленг тілінде сөйлеу әуесқойлық па әлде әдепсіздік пе, оқушыларға түсіндіру мақсатында мен өзім қатарлас сыныптастарымнан сауалнама алдым. Сауалнама сұрақтары: 1. Сленг және жаргон сөзінің мағынасы бір ма? а) иә, ә) жоқ, б) білмеймін 2. Сіз жолдастарыңызбен сленг тілінде сөйлесесіз бе? а) иә, ә) жоқ, б) білмеймін 3. Сленг және жаргон тілінде сөйлеу тіл байылық қорын бұзбай ма? а) иә, ә) жоқ, б) білмеймін 4. Сленг немесе жаргон сөздерінде сөйлеу басқа елдерге еліктеу, ұлттық құндылықтарға әсер етпей ме? а)иә, ә) жоқ, б) білмеймін

8 слайд

#9 слайд
Қазіргі жастардың жаргон немесе сленг сөздеріне мысалдар Қазақ тілі, қазақы тіркес сөздерден жасалғандар:  Ауру - адамға маза бермейтін адам  Базар жоқ - сенімді болу  Жылауық – қызғаншақ  жынды болып кетіпсің- әдемі, көркем  Жыртты- күлдірді, таң қалдырды  Қадап тастады – жер қылды, айтып тастады  Қораға кірді - ұялды  Құлақтан тепті- алдады  Қыртпаш - көпсөйлеме, өтірік айтпа  Лақтырып кетті- алдап кету  Маған сынып қалды - ұнатып қалды  Сасымашы- босқа сөйлемеу  Тартылсай – кел  Раха -рахмет,алғыс білдір у Орыс тілі сөздерінен қолданылатын сөздер:  Вертяк – немқұрайлы қарау,өтірік қосу  Её маё- мәссаған, таң қалу  Забей – ұмыт, қоя сал  Компашка - бірге жүретін шағын топ  Мажор, мажорик - байдың балалары  Нормалек - ойдағыдай  Сущняк - сусын  Тормоз - қолыңнан ештеңе келмейді  Халява -демалыс  Чепуха – түк емес  Шеф - бастық  Читалка - оқу залы  Братуха - дос, бауыр, жолдас  Чепуха – түк емес  Хавчик -тамақ   Итернет қолданушы жастардың өз «тілі» Біріншіден, жіктік жалғауды түсіріп жазу:  отырм-отырмын, ухтайм- ұйықтаймын, билмим – білмеймін;  Екіншіден, қазақ әліпбиіне тән қ, ғ, ң, ә, і, ү, ұ, ө тәрізді төл әріптерінің қолданылмауы:  салем, калайсын,озин,не жаналык, жаксы, шукир, бари дурыс, ойдагыдай; Үшіншіден ,  дауысты дыбыстарды түсіріп жазу:  слм -сәлем, не хб-не хабар, дм-дым, шукр-шүкір, озн(өзің), қдрп- қыдырып, шгар-шығар;  Төртіншіден, басқа тілдегі сөздерге қазақ тілі жалғауларын қосып қолдану;   прет, каксын, не хау;  Бесіншіден,    кей кезде  ч әрпінің орнына 4 санын  қолдану, «жанұя (семья)»,   сөзін немесе «бәріңізге сәлем» деген сөздерді жазу үшін  7 саны мен я әрпін жазу да жиі кездеседі .

9 слайд

#10 слайд
Қортындылай келеғ төмендегідей ойға келдім,түркі тілдерінің ішіндегі ең бай, ең сұлу, ең көркем, мәнді де мағыналы тіл – қазақ тілі екені сөзсіз. Осы тұрғыдан алғанда, біздің көкейімізге ең алдымен Елбасымыздың: «Біз тегіміздің – Түркі, дініміздің – Ислам, тіліміздің – қазақ тілі екенін ешқашанда ұмытпауымыз керек!» деп   ұрпаққа салмақты ұран тастаған өсиет сөзі оралады.               Тіл – асыл қазына, рухани мұра. Халық үшін тілден асқан байлық бар деудің өзі астамшылық болса керек. Олай болса, ана тіліміздің жарымжан сөздермен былғанбай таза сақталып, сауатсыздыққа жол бермей, өркендеп өсуіне үлес қосу кез-келген қазақ азаматының міндеті. Осы міндетті өзіме де жүктеп, ізденіс жұмысымның барысында төмендегідей жұмыстарды жасадым:  Сленг тілінің мағыздылығын өз бетімше ашуға тырыстым;  Сленг тілінде сөйлеу , тіл байлығын молайтпайтынына көз жеткіздім;  Сленг тілінде сөйлеу әуесқойлық па әлде әдепсіздік пе, оқушыларға түсіндіру мақсатында мен өзіммен бірге оқитын сыныптастарымнан сауалнама алып, қорытынды жасадым;  Сленг және жаргон сөздерінің мағынасын аштым;  Қазіргі таңда сөздің қадіріне жетуді, қазақ тілі нің тазалығын сақтауды назардан тыс қалдырып көпшіліктің, тілді оңды-солды қойыртпақтауының, жастардың тіл мәдениетінің төмен болуының себептерін сараладым.

10 слайд

#11 слайд
Қазіргі таңда орфографиялық нормаға сай жатпайтын сөздер неге көп қолданып барады? С е б е п т е р і С а л д а р ы жеңіл сөйлейді Сөз астарының мән – мағынасын түсіне бермейді Қазіргі таңда орфографиялық нормаға сай жатпайтын сөздердің жиі қолдану себептері мен салдары Фонетикалық, грамматикалық жүйе жоқ Тілдік құндылықтар жойыладыСөйлеу     дағдыларының    жоқтығы Көркем   әдебиет  оқуға деген  оқушы лардың  қызы ғушылығының төмендігі Сөздік қоры азаяды, өз ойын жеткізе алмайды Отбасы тәрбиесінде ұлттық педагогиканың, халық ауыз әдебиеті үлгілерінің тар шеңберде қолданылуы Отбасы тәрбиесі төмендейді, ұлттық құндылықтар жойылады Тілің жоғалса, ұлтың да жоғаладыТілдік ортаның әсері Рухани байлығы азаяды

11 слайд

#12 слайд
Осындай жұмыстарды жасай келе, өзіндік қорытынды жасап төмендегідей ұсыныс жаздым: ҰСЫНЫС:  Тіл қадірін түсіну;  Тілдік нормаларды сақтау;  Жастар өз ортасында мәдениетті сөйлеуге үйренсе;  Ұлттық құндылықтарын ескере отырып, әдемі, сауатты сөйлеуге үйренсе;  Әрбір сынып сағаттарында, тілді меңгерту сабақтарында мұғалімдер оқушыларға сленг сөзі мен жаргон сөздердің айырмашылығын түсіндірсе, сауатты оқушылар саны артар еді. НАЗАР ҚОЙЫП ТЫҢДАҒАНДАРЫҢЫЗҒА РАҚМЕТ !!!

12 слайд