Ғылыми жоба презентациясы

#1 слайд
Алматы облысы Е ңбекшіқазақ ауданы «Малыбай орта мектебі» МКМ Жобаның тақырыбы: «Шілік өзені алабында гидроэнерегетикалық ресурстарын қолдану жолдары» Секция: Өлкетану Пәні: География Жоба қорғаушы: Саурдинова Адилям 9 сынып оқушысы Жоба жетекшісі: Хелилова М.А

1 слайд

#2 слайд
Кіріспе  Іле жүйесіндегі ең ірі өзен болып табылатын Шілік өзені алабы сарқылмайтын табиғи ресурстарға бай. Жер өмір негізі ,әсіресе ауыл аймағында. Бұл адамдардың ғасырдан, ғасырға ата салтын сақтап келетін киелі жер.Менің ауылым Малыбай солай ата-салтын,еңбек дәстүрін сақтап келе жатқан ең әдемі ауылдардың бірі.Ауылымның халқы Кеңес Одағы кезеңінен техникалық дақыл, суармалы техникалық дақылдар егумен айналысады.Шілік өзені алабының геоморфологиялық құрлысы жер бедерінің екі генетикалық кешенінің таралуымен сипатталады.Бірінші кешен кеңінен таралған,ал екінші тауаралық және жергілікті тауішілік ойыстарда таралған.Жақын болашақта шағын СЭС ты салу, су торптарын салу құрылыс жағдайын нақтылау мақсатында Шілік өзені алабында толық геморфологиялық және инженериялық – геологиялық жұмыстарды жүргізу .

2 слайд

#3 слайд
Зерттеу әдісі: « Салыстыру зерттеу диогностикалау болжам жасау,лабораториялық зерттеулер».  Жұмыстың жаңашылдығы мен практикалық маңызы.  Зерттеу жұмысында ауылдағы еңбек ресурстары ішінде ауыл шаруашылығы үшін суармалы жерлерге жұмсалатын су шығыны.Шілік өзеніні алабының табиғы ресурстарын игерудың қиындығы жер бедерінің күрделілігі мен өткелсіздігіне шатқалдарменканьондар, жолсыздығы, қауыпты экзогендік геодинамикалық үдерістер мен жоғары сейсмикалық және геоморфологиялық инженериялық-геологиялық тұрғыдан толық зерттеу.  Шілік өзені бірден-бірі мұздықтармен қоректенетін өзен.  Өзен арнасын су шығыны салыстыру. Су ресурсының әлуеті жоғары геморфологиялық сипаттама беру.

3 слайд

#4 слайд
Аннотация «Жұмыстың өзектілігі» Жоба мақсаты ауылымыздың, ауданымыздың, облысымыздың халқының экономикалық әлеуметтік дамуында Іле өзенінің тармағы болып табылытын Шілік өзенінің сарқылмайтын өзен суы табиғы ресурстарға бай : Жер беті тущы суының мол қорымен жерасты сулары , муздықтардағы және фриндық алаңдардағы ылғалдының мол қоры. альпилі шалғынның бай қара топрағың орта таулы зонадағы орманды алқаптар. Құрылыс материалдардың кен орындары, сондайяқ әлі барланбаған пайдалы қазбалар алтын ,полиметалдар. Шілік өзені мен оның ірі салалрының ирригациялық және гидроэнергетикалық ресурстары. Алаптың табиғы сулулығына негізделген реакрациялық ресурстар, шыршалы ормандар, мұздықтар, мореналы көлдер, таудың таза ауасы мен ультро тұщы сулар. Осындай бай табиғі ресурстар бар бола турып әліде игерілмеген Соның бірі гидроэнергетикалық ресурстар. Бартоғай шатқалында құатты сужинақ бөгеті және онымен аттас Шілік- Алматы каналына құятын ирригациялық суларды реттеуші Бартоғай су бөгені салынған. Альпилик жайылымдар игерілуде және өнеркәсіптік мақсатта орман кесу жүргізілуде.

4 слайд

#5 слайд
Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданы Малыбай ауылды мекені қасынан ағып өтетін Шілік өзені Ілі Алатауының ағысы қатты нағыз тау өзені.Ол өзінің бастауын Күнгей Алатаундағы ірі Жаңғырағ мұздығынан алады . Шілік өзені алабының таулы бөлігінде 45 ірі және ұсан өзендер құяды,нәтіжесінде өзен таулы аймақтан шыққанда арнасы суға толы ағады. Төменгі ағысында өзен бірнеше салаларға бөлініп,олардың кейбіреуі ойысының құмдарына сіңіп кетс , кейбіреулерімеан дарланып, екі салаға бөлініп , Іле өзеніне құяды.Іле өзенінің ұзындығы 240 шақырым. Оның салаларының барлығыныңағысы қатты және жағалауы құламалы өте биікң әрітар аңғар түзіп ағады. Өзеннің арнасы бастауында 5-6 метр болса, орта ағысында 10-150 метрге Ал жайылған немесе жазық жерлер 10-200 метр Максималды тереңдігі 1,5-2 метр .Орташа жылдық ағысы32,7 м/сек. Судың ағу жылдамдығы көктемдегі тасукезінде таулы аймақтанөткенде секундына 3-40м/сек.жететін болса, одан кейін жазыққа шыққанда0,3 м/сек, азаяды.В.И.Коровинның мәліметтері бойынша Шілік өзенінің жылдық ағысының қалыптасуында қар суы49%,қар жер асты суы ,33 жауын- шашынмен мұздықтар18 орын алады.Шілік өзені бір аз лайлы өзендер қатарыны жатады.Оның жылдық лайлылығы -0,994кг/м. Ол суының молдығыменжіне куатты гидроэнергетикалық мүмкіндігімен ерекшеленеді.М.А.Стекольниковтың мәліметі бойынша орташа жылдық қуаттылығы 225,4 мың квт.Шілік өзеніалабы геморфологиялық құрлысы жер бедерінің екі генетикалық кешенінің құрлысымен сипатталады.

5 слайд

#6 слайд
1. Таулы эрозиялық-тектоникалық және жазықтық акуммилятивты- тектоникалық. Бірінші кешен кеңінен таралған,алекіншісі тауарлықжәне жергілікті тауішілік ойыстарда таралған. Эрозиялық тектоникалық кешен, денудациялық үдерістердің тектоникалық көтерілуі жағдайда дамыған.Осы факторлардыңүйлесуы біктік белдеулік ,сатылытаулы және ландшафтылық- климаттық зоналық байқалатын, жер бедерінің орографиялық және морфогенетикалық ерекшеліктерінқалыптастырады.Таулы кешенде келесі генетикалық жер бедеренің типтер мен типшелері бөлінеді1. Қазіргі3500м,және көне03500-2700м,музды пішіндеріментерең тілімделген биік таулы альпілік, жербедері амплитудасы 1000 м-ден жоғары.2. жер бедері жиіжәне терең тілімделген жоғары 2700-2300м, ортаңғы 2300-2100мжәне төменгі яруты типшелері бар ортатаулы салыстырмалы биіктік амплитудасы 500-1000м, әлсіз тілімделген аласатау 1800-900м, Іле Алатауы мен Кунгей Алатауы (Жіңішке ойысы,Торайғыр жоталарыСеректас, Сөгеті таулары/жер бедері құрғақ аңғарлармен және қолаттармен 100-150м. Тереңдікте тілімделген ассимитриялықаласа тау жалдарынан турады.

6 слайд

#7 слайд
Ол суының молдығыменжіне куатты гидроэнергетикалық мүмкіндігімен ерекшеленеді.М.А.Стекольниковтың мәліметі бойынша орташа жылдық қуаттылығы 225,4 мың квт.Шілік өзеніалабы геморфологиялық құрлысы жер бедерінің екі генетикалық кешенінің құрлысымен сипатталады. 1. Таулы эрозиялық-тектоникалық және жазықтық акуммилятивты- тектоникалық. Бірінші кешен кеңінен таралған,алекіншісі тауарлықжәне жергілікті тауішілік ойыстарда таралған. Эрозиялық тектоникалық кешен, денудациялық үдерістердің тектоникалық көтерілуі жағдайда дамыған.Осы факторлардыңүйлесуы біктік белдеулік ,сатылытаулы және ландшафтылық- климаттық зоналық байқалатын, жер бедерінің орографиялық және морфогенетикалық ерекшеліктерінқалыптастырады.Таулы кешенде келесі генетикалық жер бедеренің типтер мен типшелері бөлінеді1. Қазіргі3500м,және көне03500-2700м,музды пішіндеріментерең тілімделген биік таулы альпілік, жербедері амплитудасы 1000 м-ден жоғары.2. жер бедері жиіжәне терең тілімделген жоғары 2700-2300м, ортаңғы 2300-2100мжәне төменгі яруты типшелері бар ортатаулы салыстырмалы биіктік амплитудасы 500-1000м, әлсіз тілімделген аласатау 1800-900м, Іле Алатауы мен Кунгей Алатауы (Жіңішке ойысы,Торайғыр жоталарыСеректас, Сөгеті таулары/жер бедері құрғақ аңғарлармен және қолаттармен 100-150м. Тереңдікте тілімделген ассимитриялықаласа тау жалдарынан турады.

7 слайд

#8 слайд
Алаптың солтүтігіндеекі тауалды сатысын түзетін эрозиялық-жалды,жоғарғы сөре және эрозиялық-төбелі, төменгі сөре аласатаулар, салыстырмалы тілімдену тереңдігі 300-400м дейін , жер бедеріне тән пішіндер, жыралар,жылжымалылар, лесстық шөгулер. Аккумилятивты-тектоникалық жазықтық кешені әртүрлі жастағы ысырынды конустарынан және эолды-флювиогляциалды,дельювийлі-провилюйлік, аллювийлік,Іле ойысыныңаллювийлік еңісті жазығынанжәне тауішілік 1700-1500м,Жалаңаш,ойысы,1300-1000,Сөгеті ойысы және 900-700 м Іле ойысы. Жазықтар солтүстікбатыс бағытына еңістелген және құрғақ аңғарлармен және шұқырлармен күрделенген.Шілік өзені алабының жер бедерінің құрылуы мен дамуында шешуші ролді эндогнедік процесстер атқарады.Жердің ішкі күштер жер бедерінің сыртқы құрлымдың негзін құрып, сыртқы күштер негізінде қатты өэгеруде.Эгзогендікүдерістер бірдейәсер еткенімен,жербедерінің құрлымдықнегізгі біркелкі өңделмейді. Онытау жыныстарының петрографиялық және литологиялық құрлымы мен олардың астасу жағдайының әр түрлі болумен түсірдіруге болады.Жер сілкінісі көп жағдайда тауларда ірі бұзылымдардың қалыптасуына алып келеді және опырлу ,сырғу,жылжу және тас құлау құблыстары салдарынан әртүрліжер бедері пішіндері түзіледі.Көбінесе , тоғандық көлдер мен лайлы- тасты ағындар қалыптасады.Опырмалы –сырғымалы денелердің аймақта таралуы біркелкі емес.Олар әсіресе Күнгей Алатауының солтүстік беткейінде кеңінен таралған. Мұнда Көлсай,Қайынды,Талды өзендері бойында ежелден белгілі ірі опырмалар таралған.Сипаттама беріп отырған территорияның табиғи жағдайы, әлеуеті мен табиғи ресурстары жоғарыда аталған гидроэнергетикалық игеру мақсатында шағын СЭС салу жобасын іске асыруды ұсынамын.Мен сондықтан құрылыс нысандарын салу барысында жер бедерінің ерекшелігінің геоморфологиялық зерттеулерге сүйене отырып жүргізу қажет.

8 слайд

#9 слайд
Мен гидрожобам мақсаты Шілік өзенінде 1961 жылы жобаланған 25 кіші су электр станцияларын салу жоспарланған болса, 13 гидроторап жоғарғы ағысында 1-14 СЭС салу жобаланған болатын. 14 ші СЭС жоғары біктікте қауыпты күрделі табиғы жағдайда орналасқан.Сондықтан 1993 жылдан бастап жоба тоқтап қалған. Шілік өзенінде салынған СЭС өзеннің төменгі ағысында энергетікалық әлеуетін игергеннен кейін ғана экономикалық тұрғыдан тиімді болмақ. Жақын болашақта Бартоғай СЭС және 8 Шілік су электр станция салу жоспарыммен таныстырайын. Сағатына 80 млн. кВТ электроэнергияны өндіруге Бартоғай су бөгені шатқалдың сол жағында абсалюттік биіктігі 1000-108 м метр биіктікте түйіскен Шілік өзенінің жайылма алды террасасында,платинаның төменгі бөлігінде тонелдердің шыға берісінде салу жоспарладым.Жайылма грунты бетон материалына агрессивты әсер ету және болат металдарын тотықтыру қасиетіне ие, өзен бойына салуға жоспарланған 1-6 су электр станциясы ендік және меридианальды бөлігінде орналастыру керек.Мен құрылыс жүргізгенде аса қолайсыздық аумақ , қарқынды жарылымдар жүйесі бар жоғары сейсмикалық альпілік құрлым зонасындағытауишілік грабинінде Талды өзені төменгі ағысында байкалады.Мұнда бастаулары жақсы дамыған мұздықты – мореналық кешендерден және көптеген бөгенді көлдерден Көлсай Қайынды, тұратынШілік өзенінің барлық оң жақ сағалары әлеуетті және шыныйысел кауыпын туғызады. Су тораптарының мұндай тас құлау , жылжыма қар көшкіндерін тоқтату үшін орман алқаптарды көбейту , ағаш отырғызу ұсынамын. Жобамдағы су торабының бірі СЭС-5 өзен арасы алас орналасқан.

9 слайд

#10 слайд
Бартоғай су қоймасы

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд

12 слайд