Ғылыми жұмыс тақырыбы: « ХХІ ғасырдағы ұлттық ою-өрнектердің кең көлемде қолданылуы » Жетекшісі: Қалиева Гулим Жусупхановна

#1 слайд
Ғ.Қайырбеков атындағы орта мектебі Ғылыми жоба Орындаған: 5-сынып оқушысы: Сабырова Инабат Жетекшісі:Қалиева Г.Ж Қалам-Қарасу ауылы-2017ж

1 слайд

#2 слайд

2 слайд

#3 слайд
Жұмыстың мақсаты: елім деп өткен ата-бабаларымыздың өнегесін үлгі ете отырып бүгінгі ХХІ ғасырда ұлттық ою-өрнектердің қалай және қайда пайдаланып жүргенін көрсету. Зерттеу жұмысының ғылыми болжамы: Қазақтың ұлттық ою-өрнектерінің пайдалану кеңістігін байқау , олардың маңыздылығын аңықтау. Зерттеудің жаңалығы мен дербестік нәтижесі: -қазақтың ою-өрнектері туралы қоғамдық көзқарастарға талдау жасалынды; Ою- өрнектердің ХХІ ғасырдағы қолданысы байқалады. Ұлтымыздың құндылығын насихаттау. Зерттеудің теориялық және практикалық мәнділігі: ХХІ ғасырда Қазақстанның ою - өрнектерін, пайдалануын, ежелгі қолөнерлерін зерттеген ғалымдарының зерттеулеріне талдау жасай отырып, түсініктерін деректермен дәлелдеуге ұмтылған. Өзіндік ой қорыту, нақты тұжырым жасау және зерттеу дағдысы шәкірт бойында қалыптаса бастаған.

3 слайд

#4 слайд
Мазмұны І.Кіріспе ІІ. Негізгі бөлім А)Қазақ ою-өрнектері, оның атаулары Ә)ХХІ ғасырда ою –өрнектер кең пайдаланылып жүр. (дәлелдемелермен) ІІІ.Қорытынды Пайдаланған әдебиеттер

4 слайд

#5 слайд
Кіріспе Қазақ ою-өрнегін алғаш зерттеген қазақ ғалымы Төлеу Бәсенов. Ол қазақ мәдениетінің мәдени шежіресі болып табылатын ою-өрнекті түбегейлі зерттеп көптеген құнды пікірлер қалдырды. Төлеу Бәсенов негізінен ел арасынан жиналған қолөнер туындыларын алъбом етіп шығарып, әсемдік тектес ою - өрнектердің даму тарихын және оншақты ою нұсқасын қалдырды. Бүгінгі әшекейлеудің басты құ ралы ретінде, біз қолданып жүрген ою-өрнектер руға біріккен адамдар тобының белгісі. Туымыздан орын алған ою-өрнек те осының айғағы. Рухани қайнарымыздың бірі болған осынау құндылық бүгінде көк байрағымызды да көріктендіріп тұрған ою. Қазір егемен елдің қолөнер туындылары басқа қырынан жаңаша көрініс тапты, ол жаңа түрге, жаңа мазмұнға ие болды. Қоғамның дамуы адамдардың ой-санасының, мінез-құлқының өзгеруімен қоса сыртқы сымбат, келбетінің де жаңаруына ықпал етуде. Қазір киім, бұйымдарда ою-өрнектерді шығармашылықпен қолдану заман талаптарынан туындап отырған мәселелердің бірі деуге болады.

5 слайд

#6 слайд

6 слайд

#7 слайд
Қазақ ою-өрнектер, олардың атаулары Әжемнің айтуынша, Ежелден келе жатқан кәсіп қолөнер халықтың өмірімен, тұрмысымен бірге дамып, ұрпақтан - ұрпаққа беріліп отырады. Қолөнер шеберлері оюмен танылады Халқымыздың ежелгі ою - өрнектердің мазмұнында қолөнер шеберлері ғасырлар бойы сақтап келген дәстүр де кеңінен қамтылған. Шеберлер өздерінің қолөнер туындыларына табиғаттан алынған бейнені дәлме-дәл түсіруге ұмтылған. Бұйымдарда жан - жануарлардың мүйізі, дене мүшесі, тұяғы, құстың тұмсығы, түлкінің басы, бөрінің құлағы, иттің құйрығы т.б. және өсімдіктердің түрлері кеңінен бейнеленген. Ғылымда ою - өрнекті хайуанаттық өсімдік тектес ,ғарыштық ,геометриялық деп бөледі. Қола дәуіріндегі саз балшықтан жасалған құмыраларда геометриялық ою-өрнектермен әрленген. Аң аулаумен айналысқандықтан ою – түрлері аңдарға байланысты болған. Арқар мүйізіне қарап қошқар мүйізін бейнелеген. Осы деректерге қарағанда біздің ата - бабаларымыздың қолөнерінің ішіндегі ою-өрнек дамып, бізге жеткені дәлел.

7 слайд

#8 слайд
«Қошқар мүйіз» ою-өрнегі қойдың төбесі мен екі жаққа иіріле түскен мүйіз бейнесінде келіп, оның қолтық тұсынан қойдың құлағын долбарлайтын тағы бір шолақ мүйіз тәрізді екі буын шығып тұрады. Одан байқаған адамға қошқардың тұмсық бейнесі аңғарылады.[2.41] Ата –бабаларымыз «тұмар», “қошқар мүйіз” ою-өрнегінің магиялық күші бар деп сенген. Олай болса «Тұмарша» ою-өрнегі үшбұрыш үлгілес болып келеді. Үшбұрыш тәрізді тұмарлар тіл - көзден сақтау үшін адамдарға ғана емес, үй жануарларына да бойтұмар ретінде тағылады.[2.47] Оюлардың бояуларының да өз сыры болады. Қазақтарда кейбір түстердің символдық мәні бар. Көк түс - аспанның, ақ түс - ақиқаттың, қуаныштың , сары түс - ақыл, парасаттың, қайғы мұңның , жасыл түс- жастықтың, көктемнің символы. Қолөнер бұйымдарын жасауда әрбір түсті белгілі тәртіппен кемпірқосақ көркіне лайықтап орналастырылады. Сонымен қатар әр оюдың мазмұны бар. Ежелгі адамдар геометриялық ою-өрнектердің магиялық және символдық мәні бар деп сенген. Қазақтың “Балта” , “Ирек ,су”, “Тарақ”, “Омыртқа”, “Қайнар”, “Гүл ” «Мүйіз», «Өркеш», «Ботагөз», «Қаңқа», «Қарта», «Жіліншік», т.б. ою-өрнектері кең таралған. Бұларды түрлі түсті қағаздан жасап әкеліп отырмын. Анам осы ою-өрнектерді матадан жасап көрпелерге салады. Менің анам да әжем де үнемі ою-өрнетердің маңыздылығы жайында айтып отырады.

8 слайд

#9 слайд
Ертеден ою-өрнектер үй бұйымдарында пайдаланылып келетінін білеміз.

9 слайд

#10 слайд
“Шебердің қол –алтын” Ыдыс аяқтарда

10 слайд

#11 слайд
Әшекей бұйымдарда.

11 слайд

#12 слайд
ХХІ ғасырда осы ою-өрнектер кең көлемде таратылып жүр

12 слайд

#13 слайд
Ою-өрнектердің пайдалану кеңістігі одан әрі өсуде. Бұл біздің ғасыр, бұл жаңа ғасыр өз жаңашылдығын көрсетуде. Қазір осы ою- өрнектерді пакеттерден, кітап сырттарынан, слайдтардан, жаңа үлгідегі киімдерден, тұс қағаздарда (обой ) , дастархандарда, орамал,маталарда, мақтау қағаздарынан , күнделіктен, шақыру қағаздарынан, салафаннан жасалған сәндік киімдерден, шаштараздан, қабаққа, беткеде бояумен салғызған нұсқаларын көп көруімізге болады. Бұл оның даму барысын байқатады. Қазір ою –өрнектерді ою үшін шебер болу міндетті емес. Өзіне ұнаған киімдерге, заттарға арнай дүкеннен дайын оюларды сатып алып жабыстыруға болады.

13 слайд

#14 слайд

14 слайд

#15 слайд
Менің інім Айсұлтан

15 слайд

#16 слайд
Пакеттерде түрлі ою-өрнектер бейнеленген.

16 слайд

#17 слайд

17 слайд

#18 слайд
Тұс қағаздарда (Обой)

18 слайд

#19 слайд
Дастархандарда

19 слайд

#20 слайд
Қорытындылау Көне дәуірден ақпарат беретін қазба жұмыстары кезінде табылған қолөнер бұйымдары қазір мұражайларда сақталған.Қазақ халқының өзіне тән ерте заманнан қалыптасқан ұлттық тәлім- тәрбиесінің асыл қазынасы, мол тәжірибесі бар. Ұлттық ою-өрнектердің бүгінгі заманға пайдасы зор. Ендігі міндет ұлттық дүниетанымын ерекшелігін танытатын осы өнер саласын заман талабына сай жетілдіріп, көркем, рухани қазына ретінде пайдалана білу. Қазақ қолөнерінің күрделі саласы ою-өрнекті әлі де ғылыми тұрғыдан тереңірек зерттей түсу қажет. Қорыта айтқанда ою-өрнек дегеніміз-дәлдік, есеп, теңдік, үйлесім, жарасым, сәндік, көркемдік, парасаттылық, жылылық, сұлулық, ойлылық, ақылдылық, зеректік, көңілге шабыт, шаттық ұялатады, ептілікке, іскерлікке, шеберлікке, икемділікке, дәлдікке баулиды, тәрбиелейді. Ою-өрнек өнерге деген махаббат, сұлулыққа деген құштарлық жиынтығы. Ою ойған адамның жүрегі жылы, нәзік болады.

20 слайд

#21 слайд
Пайдаланған әдебиеттер 1. Қазақстан ұлттық энциклопедия 7 том (-233бет) Алматы,2005. 2. М.Ш.Өмірбекова. Қазақ халқының дәстүрлі өнері (-41,-47бет). Алматы,2003. 3. «Шаңырақ» үй-тұрмыс энциклопедиясы (-97бет). Алматы.Рауан,1990. 4. « Бейнелеу өнері» 3,4-сыныпқа арналған оқулық. Алматы «Атамұра» 2003 5. «Еңбекке баулу» 3,4-сыныпқа арналған оқулық.

21 слайд