#1 слайд
VІ тарау. Химиялық элементтердің периодтық кестесі § 13. Химиялық элементтердің жіктелуі

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты •7.2.1.1 – И.Дёберейнер, Дж. Ньюлендс, Д.И. Менделеевтің еңбектерінің мысалында элементтердің жіктелуін білу және салыстыру.

2 слайд

#3 слайд

3 слайд

#4 слайд
Й.Берцелиус химиялық элементтерді олардан түзілген жай заттардың қасиеттеріне сәйкес металдар және бейметалдар деп жіктеуді ұсынды Йёнс Якоб Берцелиус (1779  - 1848 ) Швед химигі , химия ғылымын органикалық және бейорганикалық деп бөлді. Көптеген химиялық элементтердің таңбасын енгізді.

4 слайд

#5 слайд
И. Дëберейнер Триадасы 1829 жыл  1. И.Дëберейнердің элементтерді жіктеуінің атауы және мәні. Ол кейбір қасиеттері ұқсас элементтерді үш-үштен топқа біріктіруді ұсынды және олардың ортасындағы элементтің атомдық массасы екі жағындағы элементтердің атомдық массаларының арифметикалық ортасына тең екенін байқады. Ол оны триада деп атады. 2. Теорияның кемшілігі. И.Дëберейнер үштік топты, яғни триаданы іздеумен шектелді.    Дëберейнер Иоганн Вольфганг (1780  - 1849 ) Неміс химигі. Өз бетінше оқыған. 1810 жылдан Йен университетінің профессоры.

5 слайд

#6 слайд
Дж. Ньюлендс Октавасы 1865 жыл 1. Дж. Ньюлендстің элементтерді жіктеуін атауы және мәні.   Ол химиялық элементтерді әрбір сегізіншісі қасиеттері бойынша біріншіге ұқсас болатындай етіп топтастырды (октава ережесі). Химиялық элементтер қасиеттерінің атомдық салмаққа тәуелділігін байқады. Бұл табылған заңдылықты ол жеті музыкалық гаммалардың анологиясы бойынша октавалар заңы ( октан – сегіз) деп атады. 2. Теорияның кемшілігі. Оның кестесінде бос орын болмады. Ол әр периодты жеті топ жасаумен шектелді және кейбір үяшықтарға бірнеше элементтерді орналастыруға тура келді.     Джон Александр Рейн Ньюлендс (1838-1898) Д.Ньюлендс – ағылшын химигі, ғылымда химиялық  элементтерді жіктеуге талпыныс жасаған ғалым ретінде белгілі.

6 слайд

#7 слайд
Д. И. Менделеевтің Периодтық кестесі 1869 жыл 1. Д.И. Менделеевтің элементтерді жіктеуінің атау ы және мәні.   Периодтық заңның анықтамасы: Химиялық элементтер мен олар түзетін жай және күрделі заттардың қасиеттері сол элементтердің атомдық массаларына периодты (цикл) түрде тәуелділікте болады. Д.И. Менделеев атомдық массаларының өсу принципіне көзсіз берілген жоқ. Ол кейбір элементтердің массалары дәлдікпен анықталмауы мүмкін екенін ескерді. Әлі ашылмаған элементтерге орын қалдырды, ол орындар келесі онжылдықтарда толтырылды. Әр элементке атомдық массаларының артуына қарай рет нөмірі берілді. 2. Теорияның кемшілігі Д. И.Менделеев периодтық заңды ашқанда атомның құрылысы жайлы ештеңе білмеді.   (Периодтық жүйеде атомдық массаларының өсу ретімен орналаспаған элементтер болды)   Дмитрий Иванович Менделеев 1834 - 1907

7 слайд

#8 слайд
Алюминий Көміртек Дескриптор Білім алушы - зат үлгілеріне қарап элементтерді анықтайды; - зат үлгілеріне қарап қасиетін айтады; - металл және бейметалға жіктейді; Практикалық жұмыс

8 слайд

#9 слайд
Сәйкестендіру тесті   Ғалымдардың есімі    Жіктеу жүйесі   Қысқаша сипаттамасы  Й.Берцелиус    1. Триада  А) Химиялық элементтердің және олар түзетін заттардың қасиеттері олардың атомдық массаларына периодты түрде тәуелді болады   И.В.Дёберейнер    2. Периодтық жүйе  Ә) Химиялық элементтерді олардан түзілетін жай заттардың қасиеттеріне байланысты жіктеу   Дж.А.Ньюлендс     3. Металдар, бейметалдар  Б) Әр үштікте ортаңғы элементтің атомдық массасы екі жағындағы элементтердің атомдық массаларының арифметикалық ортасына тең   Д.И.Менделеев    4. Октавалар заңы  В) Әрбір сегізінші элемент қасиеті жағынан бірінші элементті қайталайды Дескриптор Білім алушы - Ғалымдардың жіктеу жүйелерін дұрыс анықтайды; - Жіктеу жүйелерін қысқаша сипаттамасымен сәйкестендіреді;

9 слайд

#10 слайд
Сәйкестендіру тесті   Ғалымдардың есімі    Жіктеу жүйесі   Қысқаша сипаттамасы  Й.Берцелиус    1. Триада  А) Химиялық элементтердің және олар түзетін заттардың қасиеттері олардың атомдық массаларына периодты түрде тәуелді болады   И.В.Дёберейнер    2. Периодтық жүйе  Ә) Химиялық элементтерді олардан түзілетін жай заттардың қасиеттеріне байланысты жіктеу   Дж.А.Ньюлендс     3. Металдар, бейметалдар  Б) Әр үштікте ортаңғы элементтің атомдық массасы екі жағындағы элементтердің атомдық массаларының арифметикалық ортасына тең   Д.И.Менделеев    4. Октавалар заңы  В) Әрбір сегізінші элемент қасиеті жағынан бірінші элементті қайталайды Й.Берцелиус - 3 – Ә И.В.Дёберейнер - 1 – Б Дж.А.Ньюлендс – 4 – В Д.И.Менделеев – 2 - А

10 слайд

#11 слайд
• Периодтық кестедегі барлық элементтер _____________ және __________________ деп екіге бөлінеді. • Алюминий – ____________. Көміртек – _______________. •Егер Х элементінің металдық жылтыры болса, электр тогы мен жылуды өткізсе, онда ол Х элементі _______________. Дескриптор Білім алушы - Химиялық элементтерді жіктейді ; - Тапсырмадағы бос орындарды дұрыс толтырады; Химиялық диктант

11 слайд

#12 слайд
• Периодтық кестедегі барлық элементтер металдар және бейметалдар деп екіге бөлінеді. • Алюминий – металл. Көміртек – бейметалл. •Егер Х элементінің металдық жылтыры болса, электр тогы мен жылуды өткізсе, онда ол Х элементі металл. Дескриптор Білім алушы - Химиялық элементтерді жіктейді ; - Тапсырмадағы бос орындарды дұрыс толтырады; Химиялық диктант

12 слайд

#13 слайд
Ширату тапсырмалары   1) Периодық кестеден бейметалдар мен металдарды көрсету 2) «Химиялық диктант» . № 7 (78 бет) 3) Кесте толтыру. №8 (78 бет)

13 слайд

#14 слайд
Химиялық элементтердің салыстырмалы массаларын анықта а) Na – Mg – Al ә) Be – Mg – Ca 23 24 27 9 24 40 23 + 27 = 50 9 + 40 = 49 50 : 2 = 25 79 : 2 = 24,5 Дескриптор Білім алушы - И. Дёберейнер триадаларындағы элементтердің массаларын анықтайды.

14 слайд

#15 слайд
№5. Периодтық жүйенің бір бөлігі берілген. Мына таңбалармен: X , Y, Z қандай элементтер берілген? Дескриптор Білім алушы - Периодтық жүйемен жұмыс жасай алады. 2- периодX Y Z 2- периодLiBeB C N O F Ne X – Li , Y - C , Z – Ne.

15 слайд

#16 слайд
Үйге тапсырма •§13 тақырыпты оқу; •Оқулықтағы 78-беттегі 7 және 8 тапсырмаларды орындау

16 слайд