Импульстің сақталу заңы. Реактивті қозғалыс

#1 слайд
Оқу мақсаты: 9.2.3.2 импульстің сақталу заңын тұжырымдау және есептер шығаруда қолдану; 9.2.3.3 табиғаттағы және техникадағы реактивті қозғалысқа мысалдар келтіру; 9.2.3.4 Байқоңыр ғарыш айлағының аймақтық және халықаралық маңыздылығына баға беру; Сабақ тақырыбы: Импульстің сақталу заңы.Реактивті қозғалыс

1 слайд

#2 слайд
“Миға шабуыл” Үй тапсырмасын сұрау 1.Дене импульсі дегеніміз не? 2.Қандай жаңа ұғымдармен таныстық? 3.Қандай мәлімет сен үшін аса маңызды болды? 4.Күш импульсі дегеніміз не?

2 слайд

#3 слайд

3 слайд

#4 слайд

4 слайд

#5 слайд
Сұрақ Реактивті қозғалыс дегеніміз не? Оған мысал келтір.

5 слайд

#6 слайд
Реактивті қозғалыстың қарапайым мысалы. Реактивті қозғалыс импульстің сақталу заңының қолданылуына жарқын мысал бола алады. Дененің бір бөлігі одан қандай да бір жылдамдықпен бөлінген кездегі қозғалысын осылай деп атайды.

6 слайд

#7 слайд
Реактивтік қозғалыс принципі бойынша: сегізаяқ, кальмар, теңізқұрты, медуза сияқты теңіз жәндіктері қозғалады.

7 слайд

#8 слайд
Реактивті қозғалыс принципі сағатына бірнеше мыңдаған километр жылдамдықпен қозғалатын ұшақтарды жасауға мүмкіндік туғызды.

8 слайд

#9 слайд
Жердің жасанды серіктерін, планетааралық саяхат жасайтын ғарыш зымырандарын жасауға мүмкіндік туғызды. Планетааралық зымыран

9 слайд

#10 слайд
Ғарышқа ең алғашқы қадам жасаған белгілі ғалым К. Э. Циолковский (1857-1935)

10 слайд

#11 слайд
К. Э. Циолковскийдің идеялары орыс ғалымы С. П. Королевтің басшылығымен жүзеге асырылды.

11 слайд

#12 слайд
Сұрақ Тұңғыш жасанды Жер серігі қай жылы ұшырылды?

12 слайд

#13 слайд
Тұңғыш жасанды Жер серігі біздің еліміздегі “Байқоңыр” ғарыш айлағынан 1957 ж. ұшырылған болатын.

13 слайд

#14 слайд
1961 ж. адамзаттың тұңғыш ғарышкері Ю. А. Гагарин ғарышқа қадам басты.

14 слайд

#15 слайд
Ғарышқа сапар шегіп, ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысқан ғарышкерлердің ішінде біздің үш қазақ ғарышкерлеріміз де бар.

15 слайд

#16 слайд
Сұрақ Қазақ ғарышкерлерін ата.

16 слайд

#17 слайд
Тоқтар Әубәкіров 1991 жылы қазанның 2-інде Тоқтар Әубәкіров зерттеуші ғарышкер есебінде, Александр Волков және Аустрия ғарышкері Франц Фибөк, «Союз ТМ-13» ғарыш кемесімен ғарышқа ұшуға кірісті. Апта бойы «Мир» орбиталды кешенінде жұмыс істеді. 1991 жылы қазанның 10-ында Тоқтар Әубәкіров, Анатолий Арцебарский, Аустрия ғарышкері Франц Фибөк «Союз ТМ-13» ғарыш кемесімен Жерге қайтып қонды. Ғарышта өткізген мерзімі — 7 күн 22 сағат 13 минут. Талғат Мұсабаев 1994 ж.1-шілде Ғарышқа ұшуы ғарышқа 1-ші рет ұшқанда (Союз ТМ-19) 126 күн ғарышта өткізген. 1998 ж. ғарышқа 2-ші рет ұшқанда (Союз ТМ-27) 208 күн ғарышта өткізген. Гиннестің үздік табыстар кітабында бір айдың ішінде 5 рет не бары 30 сағат 8 минут ұзақтығымен ашық ғарышқа шыққанны жазылып алынған.

17 слайд

#18 слайд
Айдын Аймбетов 1993 жылы алғаш рет ғарышкерлікке өтініш берді. Екінші мәрте 2001 жылдың 5 мамырында қайта берді. 2002 жылы Ресей-Қазақстан мемлекетаралық бірлескен ғарышқа ұшу келісімі аясында Мәскеу қаласында медициналық комиссиядан өтті. 09.11.2002 жылғы Қазақстан Республикасы Үкіметі жанындағы ведомствоаралық комиссия мәжілісінде Қазақстан Республикасы ғарышкерлері отрядына кіргізу туралы ұсыныс жасалынды. 12.10.2012 жылғы Қазақстан Республикасы Үкіметінің №1304 қаулысы негізінде Қазақстан Республикасының ғарышкері дәрежесі берілді. 26.05.2015 жылы Қазғарыш баспасөз хатшысы Ербол Дәулетов 2015 жылы ғарышкер Айдын Айымбетовті британдық әншінің орнына 2015 жылдың қыркүйегінде ғарышқа жіберу туралы мәселені талқылап жатқандығын хабарлады. 2015 жылы 2 қыркүйекте 2-бортинженер ретінде транспорттық пилоттанған «Союз ТМА-18М» кемесінде ЭП-18 саяхаты аясында Байқоңыр ғарыш станциясынан Халықаралық ғарыш станциясына аттанды. [3] Айдын Айымбетов ғарышта он күн болып, маңызды зерттеулер жүргізген болатын. Халықаралық ғарыш станциясынан оралған Айымбетовті президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өзі күтіп алды.

18 слайд

#19 слайд
Сұрақ Зымыранның негізгі бөліктерін атап бер.

19 слайд

#20 слайд
Қарапайым зымыран жану камерасы бар отын толтырылған қабықтан тұрады. Отынның жануы кезінде жоғары температураға дейін қызған жоғары қысымдағы газ сопло деп аталатын ерекше пішіні бар камерадан үлкен жылдамдықпен (4 км/с-қа дейінгі) атқылап шығады.

20 слайд

#21 слайд
Есте сақта Дененің бір бөлігі одан қандай да бір жылдамдықпен бөлініп шыққан кездегі қозғалысы реактивті қозғалыс деп аталады.

21 слайд

#22 слайд

22 слайд

#23 слайд
Сұрақ Қандай мақсатпен зымырандар көпсатылы болып жасалады?

23 слайд

#24 слайд
Көп сатылы ракета — әрқайсысынын отынды қозғалтқыштары және басқару аспаптары бар бірнеше жекеленген бөліктерден тұратын ракета. Бірінші (төменгі) саты ауыр болады. Оның қозғалтқыштарының көмегімен ракета жерден көтеріліп, жылдамдығын арттырып, атмосфераның тығыз кабаттарынан өтеді. Отынның жану шамасына карай Көп сатылы ракетадан керек емес болып қалған сатылары бөлініп қалады да, шыққан газдың пайдалы жұмысы колданымдағы немесе алдағы уақытты қолданылатын ракета бөліктерінің ғана жылдамдығын арттыруға жұмсалады. Екі сатылы ракета жылдамдығын 7 км/сек- тен асыра алады, ал үш сатылы ракета — екінші ғарыштық жылдамдықтан асады (11,2 км/сек.). Көп сатылы ракета, құрама ракета-бірінен соң бірі әрекет ететін бірнеше сатыдан құралған ракета. Алдыңғы сатысы жұмыс істеп ұшып бара жатқан ракетаның кейінгі сатылары сол ракета алып ұшатын пайдалы жүгі болып саналады. Отыны жанып таусылған сатының қозғалтқышы бөлініп кетеді де, ракетаның салмақы біраз жеңілдейді. Сондықтан көп сатылы ракетаға бір сатылы ракетамен салыстырғанда едәуір артық жылдамдық беруге болады. [1] Көп сатылы ракетаның бас бөлігін баллистикалық тұмсык құрайды. Мақсатына қарай ол ұрыс заряды (әдетте ядролық), Жер серігі, ғарыш кемесі немесе автоматты планетааралық станция болуы мүмкін.  [2]

24 слайд

#25 слайд
Осы күнгі зымырандар көп сатылы болып жасалады, яғни оның әр сатысының отын қоры, тотықтандырғышы және реактивті қозғалтқышы бар болады.

25 слайд

#26 слайд
Сұрақ “Байқоңыр” ғарыш айлағы еліміздің қай облысында орналасқан?

26 слайд

#27 слайд
Сұрақ Адамзаттың тұңғыш ғарышкері кім?

27 слайд

#28 слайд
1. Кішкене зымыранның массасы 200г. Ондағы жанғыш заттың массасы 50г. Газ зымыран споласынан 100м/с жылдамдықпен лезде шығады деп есептеп, зымыранның қозғалыс жылдамдығын анықтаңдар. 2. Жүйенің импульсін табыңыз. m 1 =m 2 =16кг, υ 1 = υ 2 =4м/с 3. Паром үстінде массасы 100кг автомобиль υ=100м/с жылдамдықпен қозғалуда. Пароммен салыстырғандағы автомобильдің импульсі қанша?

28 слайд

#29 слайд
А деңгей 1. Массасы 1кг шарикті 10м/с жылдамдықпен соққанда алынған импульс қаншаға тең? В деңгей 1. Денеге 10с уақыт ішінде 50Н тұрақты күш әрекет етеді. Күштің әрекетінен болған жылдамдықтың өзгерісі 5м/с. Дененің массасын тап? 2. Бірінші дененің массасы 2кг жылдамдығы 6м/с, ал екінші дене тыныштықта тұр. Соқтығысқаннан кейін, екі дене бірге 2м/с жылдамдықпен қозғалып кетті. Екінші дененің массасы қаншаға тең? С деңгей 1. Массасы 3кг денеге 5 секунд бойы 6Н күш әсер етеді. Бастапқы дене тыныштықта болса, күш әсер еткенен кейін оның кинетикалық энергиясы қандай болады? 2. Массасы 6 кг денеге 10 Н күш 3 секундта әсер етті. Күш әсерінен кейінгі импульсті табыңыз. Бастапқы жылдамдығы 5 м/с

29 слайд

#30 слайд

30 слайд

#31 слайд
Үй тапсырмасы §24-25 Реактивті қозғалыс тақырыбын оқу, «Ғарышкерлік –біздің өміріміздің ажырамас бөлшегі» тақырыбына эссе жазу

31 слайд

#32 слайд
НН Кгм/сКгм/с НсНсДжДжМ/М/ Импульстің Импульстің өлшем бірлігіөлшем бірлігі ЖЖММААЛЛ СС Энергияның Энергияның өлшем бірлігіөлшем бірлігі ЫЫООЕЕҰҰ ББ Күштің Күштің өлшеміөлшемі РРИИППУУ КК Күш Күш импульсінің импульсінің өлшем бірлігіөлшем бірлігі ҒҒӨӨааСС НН Үдеудің Үдеудің өлшем бірлігіөлшем бірлігі ТТЖЖЙЙАА ТТ 2 с

32 слайд

#33 слайд
НН Кгм/сКгм/с НсНсДжДжМ/М/ Импульстің Импульстің өлшем бірлігіөлшем бірлігі ММ Энергияның Энергияның өлшем бірлігіөлшем бірлігі ҰҰ Күштің Күштің өлшеміөлшемі РР Күш Күш импульсінің импульсінің өлшем бірлігіөлшем бірлігі аа Үдеудің Үдеудің өлшем бірлігіөлшем бірлігі ТТ 2 с

33 слайд

#34 слайд
ііККЗЗИИММm=m=550000 г г ӘӘППііККААF=F=20 Н 20 Н ∆t=1∆t=1 мин мин ЛЛДДССФФББm=400 m=400 гг ММҚҚААііЖЖF= 6 HF= 6 H ∆t=120∆t=120 cc ДДББККССААm= 6 m= 6 кгкг 16 16 кгм/скгм/с 12 12 м/см/с 1200 1200 НсНс 720 720 Н/сН/с 15 15 кгм/скгм/с ТапсырмаТапсырма см/2 см/40 см/30

34 слайд

#35 слайд
ММm=m=550000 г г іі F=F=20 Н 20 Н ∆t=1∆t=1 мин мин ЛЛm=400 m=400 гг іі F= 6 HF= 6 H ∆t=120 c∆t=120 c ББm= 6 m= 6 кгкг 16 16 кгм/скгм/с 12 12 м/см/с 1200 1200 НсНс 720 720 Н/сН/с 15 15 кгм/скгм/с ТапсырмаТапсырма см/2 см/40 см/30

35 слайд

#36 слайд
1) Дене импульсі1) Дене импульсі а)а) 2) Толық энергия2) Толық энергия ә)ә) 3) Күш импульсі3) Күш импульсі б) б) mghmgh 44) Ауырлық күші әсер ) Ауырлық күші әсер еткен дене энергиясыеткен дене энергиясы в) в) 55) Кинетикалық энергия) Кинетикалық энергия г) г) 6) Серпімділік күші әсер 6) Серпімділік күші әсер еткен дене энергиясыеткен дене энергиясы ғ) ғ) F∆F∆ tt 2 2 m m 2 2 kx ЕE пк 

36 слайд

#37 слайд
35 35 кгм/скгм/с 80Дж80Дж10 10 кгм/скгм/с 2кДж2кДж9 Дж9 Дж 11 ЖЖ ЙЙ НН ББ АА 22 ББ АА СС ҒҒ ЛЛ 33 ММ НН ҚҚ ЗЗ СС 44 ДД РР ТТ ЕЕ ОО 55 ЫЫ КК УУ ББ ЫЫ

37 слайд

#38 слайд
35 35 кгм/скгм/с 80Дж80Дж10 10 кгм/скгм/с 2кДж2кДж9 Дж9 Дж 11 ББ 22 АА 33 СС 44 ТТ 55 ЫЫ

38 слайд

#39 слайд
Кері байланыс Интервью парағы 1 Бүгін мен............................. білдім 2 Маған ....................................қызық болды. 3 Маған....................................қиын болды.

39 слайд

#40 слайд
Үйге тапсырма III тарауды қайталау

40 слайд

#41 слайд
Импульс Энергия F∆t F∆t= ∆p ' 2 ' 121 pppp  2 2 m E k  mp mghE n  2 2 kx E n constЕЕE тпк  12 kk EEA  )( 12 nn EEA 

41 слайд

#42 слайд

42 слайд

#43 слайд
Массалары m бірдей екі шар модульдері тең жылдамдықпен қарама-қарсы қозғалған. Соқтығысқаннан кейін екі шарда тоқтаған. Соқтығысу нәтижесінде екі шардың импульстерінің қосындысы? Ауызша есеп

43 слайд

#44 слайд
Есеп. Бірінші дененің массасы 2 кг, жылдамдығы 6 м/с, ал екінші дене тыныштықта тұр. Соқтығыстан кейін, екі дене бірге 2 м/с жылдамдықпен қозғалып кетті. Екінші дененің массасы?

44 слайд

#45 слайд
1)1)Массасы 2 кг дене тМассасы 2 кг дене түзусызықты қозғала үзусызықты қозғала отырып, өзінің жылдамдығын 10 м/с-тен 15 отырып, өзінің жылдамдығын 10 м/с-тен 15 м/с-ке дейін өзгертеді. Дененің импульсінің м/с-ке дейін өзгертеді. Дененің импульсінің өзгерісін анықтау.өзгерісін анықтау. 2)2) 2) 5 м/с жылдамдықпен қозғалатын 2) 5 м/с жылдамдықпен қозғалатын массасы 3 кг дененің кинетикалық массасы 3 кг дененің кинетикалық энергиясы неге тең?энергиясы неге тең? 3) Массасы 6 кг денеге 10 Н күш 3 3) Массасы 6 кг денеге 10 Н күш 3 секундта әсер етті. Күш әсерінен секундта әсер етті. Күш әсерінен кейінгі импульсті табыңыз. кейінгі импульсті табыңыз. Бастапқы жылдамдығы 5 м/сБастапқы жылдамдығы 5 м/с

45 слайд

#46 слайд
1)1)Дененің массасы мен қозғалыс жылдамдығының Дененің массасы мен қозғалыс жылдамдығының көбейтіндісі________көбейтіндісі________ 2)2) Күш импульсіКүш импульсі________________________ 3)3)Дененің немесе материялық нүктенің күйін Дененің немесе материялық нүктенің күйін сипаттайтын шама_____________сипаттайтын шама_____________ 4)4)Сыртқы күштердің әсері болмаған кезде ішкі Сыртқы күштердің әсері болмаған кезде ішкі күштердің әсері болатын жүйе_________деп күштердің әсері болатын жүйе_________деп аталады.аталады. 5)5)Дененің өзара әсерлесу энергиясыДененің өзара әсерлесу энергиясы____________ 6)6)Қозғалыстағы дененің энергиясыҚозғалыстағы дененің энергиясы______________________________ 7)7)Реактивті қозғалысРеактивті қозғалыс________________________________________________ Физикалық диктант

46 слайд

#47 слайд
1)1)ИмпульсИмпульс 2)2)Дене импульсінің өзгерісіне теңДене импульсінің өзгерісіне тең 3)3)Механикалық энергияМеханикалық энергия 4)4)ТұйықталғанТұйықталған 5)5)ПотенциалдықПотенциалдық 6)6)Кинетикалық Кинетикалық 7)7)Дененің бір бөлігінің қандай да Дененің бір бөлігінің қандай да жылдамдықпен бөлініп шыққан жылдамдықпен бөлініп шыққан кездегі қозғалысыкездегі қозғалысы 5 – «3»5 – «3» 6 – «4» 7 – «5»6 – «4» 7 – «5»

47 слайд

#48 слайд
Сөзжұмбақты шешу 1.Импульстің . . . заңы 2.Ғарышты игеру мүмкіндігін теориялық түрде дәлелдеген ғалым. 3.Планетааралық саяхат жасайтын ғарыш . . . 4.Мұсабаевтің аты. 5.Ғарыш айлағы. 6.Циолковскийдің идеяларын жүзеге асырған орыс ғалымы. 7.Ішкі күштер арқылы ғана әрекеттесетін жүйе. 8.Зымыранның бір бөлігі. қ о з ғ а л ы с

48 слайд