Ізденіс жұмысы. Түсті металлургия.

#1 слайд
ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯ

1 слайд

#2 слайд
ДҮНИЕ ЖҮЗІНДЕ 70-ТЕН АСТАМ ТҮСТІ МЕТАЛЛ БАЛҚЫТЫЛАДЫ. ОЛАРДЫ 14 САЛА ӨНДІРЕДІ. ОЛАРДЫҢ БАРЛЫҒЫ ҚОСЫЛЫП, ТҮСТІ МЕТАЛЛУРГИЯНЫ ҚҰРАЙДЫ.

2 слайд

#3 слайд
ТҮСТІ МЕТАЛЛДАРДЫҢ ӘР ТҮРЛІ ҚАСИЕТТЕРІ БАР. МЫСАЛЫ: ҚОРҒАСЫН, НИКЕЛЬ ЖӘНЕ ҚАЛАЙЫ ЖЕМІРІЛМЕЙДІ , ТИТАН ЫСТЫҚҚА ТӨЗІМДІ КЕЛЕДІ, АЛ КҮМІС, МЫС ЖӘНЕ АЛЮМИНИЙ ЖОҒАРЫ ЭЛЕКТР ӨТКІЗГІШТІГІМЕН ЕРЕКШЕЛЕНЕДІ.

3 слайд

#4 слайд
 Көптеген түсті металдардан сапасы жөнінен бастапқы материалдардан да асып түсетін қорытпалар жасалады:  Мыс + Қалайы = Қола  Мыс + Мырыш = Жез  Мыс + Никель = Мельхиор

4 слайд

#5 слайд
ДҮНИЕ ЖҮЗІНДЕГІ ҚАЗАҚСТАННЫҢ ПАЙДАЛЫ КАЗБАЛАРДЫҢ ОРНЫ  1 орын: мырыш, вольфрам, барит  2 орын: күміс, қорғасын, хромит  3 орын: мыс, флюорит  4 орын: молибден  6 орын: алтын

5 слайд

#6 слайд
 1717 жылы Алтайда (Томск уез інде ) қорғасын мен мырыштың бар екендігі анықталды. Осыдан кейін Қазақстанда түсті металлургия дами бастады.

6 слайд

#7 слайд

7 слайд

#8 слайд
ТҮСТІ МЕТАЛЛДАР Ауыр Жеңіл Қымбат Баяу Балқит ын Сирек Кездесе тін Мыс, қалайы, қорғасын , мырыш, никель Алюмини й, магний, титан Алтын, күміс, платина Вольфра м, молибде н Уран, германий , тантал, галлий, ванадий

8 слайд

#9 слайд
АУЫР МЕТАЛЛДАР  Ауыр металды кендердің қурамы өте көп болып келеді. Оларды тиімді пайдалану үшін шикізатты кешенді өңдейтін комбинаттар құрылған. Шымкентте қорғасыннан баска 14 түрлі өнім алынады.  Ауыр металдардың тағы бір ерекшелігі - құрамында пайдалы компоненттердің аз болуы. Сондықтан балқыту зауыттары шикізат көзіне таяу орналасады. Бұл - оларды орналастырудағы негізгі принцип.  Біздің елімізде ауыр түсті металдарды - мыс жөне қорғасын- мырыш (полиметалл) өндірісі салалары шығарады. Мыс қоры Қазақстанның барлық аудандарында бар, ең үлкендері Орталық пен Шығыста.

9 слайд

#10 слайд
МЫС Мыс – сары түсті ауыр металл. Қазақстан мыс қоры бойынша 9, өндіруден 10, тазартылған мыс өндіруден 7, экспорттаудан 4 орын. Мыс кен орындары: Жезқазған, Саяқ, Қоңырат, Бозшакөл, Жылынды, Ұлытау. Мыс кенін тағы да мыс колчеданы (халькопирит) деп атайды.

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
2007 ЖЫЛЫНДАҒЫ МЫС ӨНДІРУ ЛИДЕРЛЕРІ:  Чили (5,560 млн т 2007 г. и 5,600 млн т в 2008 г.),  США (1,170/1,310),  Перу (1,190/1,220),  Китай (0,946/1,000),  Австралия (0,870/0,850),  Россия (0,740/0,750),  Индонезия (0,797/0,650),  Канада (0,589/0,590),  Замбия (0,520/0,560),  Казахстан (0,407/0,460),  Польша (0,452/0,430),  Мексика (0,347/0,270).

12 слайд

#13 слайд
ПОЛЛИМЕТАЛЛ КЕНІ  Қорғасын және мырыш өнеркәсібінің ортақ шикізат базасы - полиметалл кендері бар. Ұзақ уақыт бойы олардың қоры жөнінен Шығыс пен Оңтүстік алда болды. Шығыстың кенінде қорғасынға қарағанда мырыш көп. Керісінше, Оңтүстіктің кенінде мырышқа қарағанда, қорғасын көп .  Біздің еліміздегі полиметалл өндірісінің басты ауданы - Кенді Алтай.Мұнда 3 ірі орталық бар - Зырян, Риддер жөне Өскемен.  Риддерде қорғасын мен мырыш өнеркәсібінің барлық кезеңдері— кенді өндіруден бастап, металл жөне қорытпа алуға дейінгі кезеңдер түгел бар. Еліміздің оңтүстігіндегі полиметалл өнеркәсібінің ірі орталығы- Шымкент. Мұнда да Өскемендегі сияқты «өндірістің жоғарғы қабаттары» жолға қойылған.

13 слайд

#14 слайд
ЖЕҢІЛ МЕТАЛЛДАР  Ауыр металдарға Қарағанда жеңіл металдар кендерінде пайдалы компоненттер көп болады. Бұл - тасымалдауға қолайлы шикізат.  Бірақ оны өңдеуге орасан көп мөлшерде электр қуаты қажет. Мысалы, 1 т алюминий мен магнийге 15 мың кВт/ ca ғ электр қуаты жұмсалса, титанға - 40 мың кВт/сағ энергия керек. Сондықтан жеңіл металдар шығаратын зауыттар арзан энергия көздеріне жақын орналасады. Бұл - оларды орналастырудың негізгі принциптері.  Біздің елімізде жеңіл металдарды 1960 жылдан бастап алюминий мен титан-магний өнеркәсіптері өндіреді.

14 слайд

#15 слайд
 Алюминий өндіру 2 кезеңнен тұрады. Бірінші кезең - бокситтен алюминий оксидін алу. Ол көп мөлшерде су мен жылу қуатын қажет етеді. Сондықтан алюминий оксиді зауыты Павлодарда салынған. Павлодар алюминий зауыты (ПАЗ) - әлемдегі ірі зауыттардың бірі.  Екінші қуатты көп қажет ететін кезең - алюминий оксидінен алюминий алу. Павлодарда Ақсу МАЭС-інің арзан электр қуатына бағытталып алюминий зауыты салынған.  Титан жеңіл, өте берік, жемірілмейтін металл. 10 жыл бойы теңіз суында жатып, ешбір өзгеріссіз қалған. Титаннан реактивті ұшақтардың двигательдері, кемелер мен сүңгуір қайықтардың кораптары мен химиялык құрал-жабдықтар шығарады.  Магниймен басқа металдарды (мысалы, хром, берилий) тотықсыздандырады. Оның жеңіл әрі берік қорытпаларын зымыран, ұшақ және аспап жасауда қолданады. Магнийді күшті жасанды жарық көзі ретінде фотография мен аспап жасауга (фейерверктер мен «бенгал шамдарына» және т.б.) пайдаланады.

15 слайд

#16 слайд
ҚЫМБАТ МЕТАЛЛДАР  Дүние жүзінде Қазақстан алтын қорынан алдыңғы он елдің қатарына кіреді. Ал ТМД елдерінде Ресей мен Өзбекстаннан кейінгі 3 орында. Жылына 15 т өндіріледі.  Алтын өндірудің кен орындары: Ақбақай, Ақсу, Жолымбет, Бестөбе, Майқайың, Бақыршық.  Күміс Кенді Алтайда өндіріледі.

16 слайд

#17 слайд
БАЯУ БАЛҚИТЫН МЕТАЛЛДАР  Қазақстан дүние жүзі бойынша вольфрам қоры жөнінен 1 орын алады. Ол табиғатта аз тараған. Вольфрам ашық сұр түсті, баяу балқитын металл.  Вольфрам кен орындары: Қараоба, Ақшатау, Жоғарғы Қайрақты, Бөгеті – бас қа металлдармен кездеседі; Солтүстік Қайнар, Баян, Көктіңкөл - жақсы барланған. Қазіргі кезде вольфрам концентраты Жамбыл кенішінде “Қараоба-2005” шығарылады.

17 слайд

#18 слайд
СИРЕК КЕЗДЕСЕТІН Сирек кездесетін металлдардың кемшілігі: аз мөлшерде кездеседі, металлдарды кеннен айыру үшін жүздеген тонна кен, су, электр қажет және аз зерттелген. Олар: уран, германий, тантал, галлий, ванадий, т.б.

18 слайд

#19 слайд
УРАН Уран - қаб i лет i анағұрлым жоғары энергия көз i болып табылады. Оның басқа отын көздер i нен басты айырмашылығы - ол жоғары концентрацияланған энергия көз i. Яғни, әр i жең i л, әр i арзан тасымалданатын энергия көз i нен саналады. Мәселен, 1 кг уран дәл осы мөлшердег i көм i рден бөл i нет i н энергиядан 20 мың есе жоғары электр қуатын бөлед i. 2005—2006 жж елдер бойынша U өндіру (тоннамен). Ел Канада 11410 т Аустралия 9044 т Қазақстан 4020 т Ресей 3570 т АҚШ 1249 т Украина 920 т Қытай 920 т

19 слайд

#20 слайд
УРАН  2005—2006 жж елдер бойынша U өндіру (тоннамен).  Ел  Канада 11410 т  Аустралия 9044 т  Қазақстан 4020 т  Ресей 3570 т  АҚШ 1249 т  Украина 920 т  Қытай 920 т  2009 жылы Қазақстан уран өндіру жөнінен 1 орынға шықты.  Жалпы жылына 9 мың тонна уран өндіріледі.  Уран кен орындары: Оңтүстік Қазақстан облысының Іңкәр, Ақмола, Маңғыстау облыстары, Алматы облысының Іле маңында кездеседі.

20 слайд