Мәшһүр Жүсіп Көпеев шығармаларындағы адамгершілікке үндейтін сөздер

#1 слайд
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы шығармаларындағы адамгершілікке үндейтін өсиет сөздер.

1 слайд

#2 слайд
Зерттеудің мақсаты:Мәшһүр Жүсіп шығармаларындағы адамгершілікке үндейтін өсиет сөздердің мазмұнын ашу және олардың тәрбиелік мәнін анықтау. Зерттеу міндеттері: 1.Ақын шығармаларын талдау 2.Өсиет сөздердің түрлерін анықтау 3.Адамгершілік құндылықтарды саралау 4.Қазіргі қоғаммен байланыстыру\ Зерттеудің өзектілігі:Қазіргі заманда жастар арасында рухани құндылықтардың әлсіреуі байқалады. Осындай жағдайда Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы шығармаларындағы адамгершілікке шақыратын өсиеттердің маңызы арта түседі.Ақынның мұрасы – тәрбие мен өнегенің сарқылмас көзі екенін дәлелдеу.

2 слайд

#3 слайд
Мәшһүр Жүсіптің өзін таныстыруы «Мәшһүрдің өзін таныстыруы» өлеңінде өзінің өмірлік ұстанымымен ,дүниеге келгенен бастап, өз бойындағы талантты да жазып өтеді. Бұл өлеңінде былай дейді: «Тірлік пен денсаулықта-басты бағым, Онан соңғы дәулетім-тіл мен жағым, Құдай берген он екі мүшелерім, Өз –өнерім өзіме-алтын тағым» -құдайдың берген талантын да,«алтын таққа» теңеп, өзінің ақындығына , өнер- білім жолын жоғары бағалайды. Мәшһүрдің дәулеті тіл мен жағы емес, сол тілден шыққан жыр жауһарлары. Мәшһүр –ғажайып та, жұмбақ ақын екендігін өз өлеңіндерінде дәлелдеп те кетеді. «Баянауыл Қызылту –өскен жерім Кірім жуып, кіндігім кескен жерім Қалам,сия,қағазды қолыма алсам Келер қоршап бойыма ғайып пірім»,-деп пірі бар, қолдаушысы тек өзіне мәлім «жұмбақ ақын» екенінен жазған. Ақындардың ішіндегі пірге сенетінін жасырмай ашып айтады. Бұл жерде Мәшһүрдің мифологиялық, философиялық терең толғанғаны мәлім. Дегенмен, талантты ақынның жыр жазғанда ерекше күйге бөленетін ғажайып, жұмбағы жатыр.

3 слайд

#4 слайд
Мәшһүр Жүсіп Көпеев шығармаларының көркемдік ерекшеліктері Мәшһүрдің шығармаларының басты тақырыбы –ұлт еркіндігі, жер мәселесі, содан туындайтын кедей шаруа тілегі, дін бостандығы оқу-білім идеясын көтерген. Қазақ әдебиетінде терең ойлы, тағылымы мол шығармаларымен ерекшеленетін тұлғалардың бірі – Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы. Оның өсиет сөздері – халықтың тұрмыс-тіршілігін, дүниетанымын, адамгершілік ұстанымдарын бейнелейтін асыл мұра. Ақын нақылдары арқылы адамды ізгілікке, еңбекке, білімге, рухани тазалыққа шақырады. Бүгінгі қоғамда рухани құндылықтардың әлсіреуі байқалған кезеңде, Мәшһүр Жүсіптің ойларының маңызы ерекше артып отыр. Бес көрегендігі айтуға болады: 1. Өлеңдеріне адам бойындағы жақсы, жаман мінездерді салыстырып тура айтқан. 2. Қазақ тілін асыл тіл, қазақ тілі бай тіл ,ғылым-білім де осында деген. 3.Өлеңдерінде бүгін күн мен ертеңгі күнді салыстырып дәлелдеп жазған. 4. Дүние байлықтың тұрақсыздығы мен адам басынан өткізетін түрлі жағдайларды өлеңіне арқау етіп, тура ақиқатын жазған. 5.Адам жанын терең ұғатып фәлсапалық ойларында келер заманның қандай болатынын, өз басынан өткізгендей болжап кеткен. 6.Адам жанының психологы десек болады, өлеңдерінде нақты, тура мінез бен жан дүниесіне терең толғанған

4 слайд

#5 слайд
Мәшһүр Жүсіп – дана ойшыл. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы шығармаларындағы адамгершілікке үндейтін өсиет сөздерді өлеңдерінен байқауға болады Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының өлеңдерінен бес күрделілікті атап айтуға болады. Бес күрделікті өлеңдерінен кездестіруге болады: 1.Өлеңдерінің сөзінен араб , парсы,шағатай тілдеріндегі сөздер көп кездеседі 2.Тіл байлығынан шешендігі мен сөзге ділмарлығын, кең ауқымды зерттеуді қажет етеді. 3.Әр өлеңі үлгі мен ғибратқа өнегелі сөзден тұрады. 4.Мәшһүрдің бір өлеңінде бір ғана тақырыпты арқау етпейді бірнеше тақырыпты қамтыған 5.Мәшһүрдің өлеңдерінен эпикалық , лирикалық жанр мен философиялық, мифологиялық таным жағын жан-жақты зерттеуге тұрарлық еңбек жазған. Мәшһүр Жүсіп –маржан сөздің марқасқасы, сөздерінен ақиқаттың лебі есіп тұрады. Әр өлеңінен бір құндылықтың ұшы ұшқындап тұрады

5 слайд

#6 слайд
Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы шығармаларындағы адамгершілікке үндейтін өсиет сөздер Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы – қазақ әдебиетіндегі ірі тұлғалардың бірі. Ол өз шығармаларында халықты білімге, имандылыққа, адалдыққа шақырған. 1. Адамгершілікке үндейтін өсиет сөздер Ақынның шығармаларында мынадай құндылықтар кеңінен көрінеді: 2. Адалдық пен әділдік Бұл сөз арқылы әділдік – адам бойындағы ең асыл қасиет екені айтылады. 3. Білім мен ғылымға ұмтылу “Ғылым-білім – таусылмас қазына” Ақын жастарды білімге шақырады. 4.Иман мен тәрбие “Адамның жақсысы – адамға пайдалы болғаны” Бұл – қоғамға қызмет етудің маңызын көрсетеді. 5.Қанағат пен сабыр. Ақын сабырлық пен қанағатшылдықты адамдықтың белгісі ретінде қарастырады.

6 слайд

#7 слайд
2. Рухани байлық пен талап «Не нәрсе талаптансаң табылады» «Бүгін аш болған қарын ертең тояр» Автор адамның өмірдегі жетістігін еңбек пен талапқа байланыстырады. Талап – табысқа жеткізетін күш Қиындық – уақытша құбылыс Маңызы: Бұл қазіргі жастарға мотивациялық, тәрбиелік бағыт береді. 1.Адамгершілік мәселесі «Шын жақсының бойында болмас кегі» Бұл нақылда автор кек сақтамау, кешірімділік сияқты қасиеттерді жоғары қояды. Негізгі идеясы Нағыз адам – жүрегі таза, кешірімді жан Адамгершілік – ішкі рухани тазалықпен өлшенеді Ғылыми тұжырым: Бұл ойлар гуманистік философиямен үндес, яғни адам бойындағы ізгілік – қоғамның негізі. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы өсиеттеріндегі адамгершілік және рухани құндылықтар

7 слайд

#8 слайд
. 4.Отбасы және тұрмыс мәдениеті «Жаман қатын бар үйден үзбейді қол» Мұнда отбасының қоғамдағы рөлі көрсетіледі: Отбасындағы тәрбие – әлеуметтік жағдайға әсер етеді Жаман орта – кедейлікке әкеледі Ғылыми ойы: Бұл – әлеуметтік психология элементтері бар тұжырым. 3.Кедейлік пен мінез-құлық байланысы «Кедейлік үш ағайынды: кежірлік, еріншектік, ұйқы» Ақын кедейліктің тек материалдық емес, рухани себептері бар екенін көрсетеді: Еріншектік - әрекетсіздік Ұйқышылдық - уақытты бағаламау Кежірлік - дамуға қарсы болу Қорытынды: Кедейлік – мінезден туындайтын әлеуметтік мәселе.

8 слайд

#9 слайд
7. Шындық және әлеуметтік әділдік «Ер жігіт шешен болып, малсыз қалса, сөзі шын болмайды» Мұнда қоғамдағы әлеуметтік теңсіздік көрінеді: Байлық кейде шындықты анықтайды деген тұжырымға негізделген. Қоғамда әділетсіздікті сынаған. 5.Өмір сынағы және сақтық «Өзіңді құтқар сонан, қылып бір іс!» Ақын адамды әрекет етуге, сақ болуға шақырады: Қауіптен құтылу – өз қолыңда Әрекетсіздік – күйреуге апарады Мағынасы:Бұл – өмірлік философия, жауапкершілік идеясы. 6.Тіл және рухани мұра «Қазақ тілінен бай тіл жоқ» «Түрік тілінің гауһары – қазақ тілі» Автор тілге ерекше мән береді: Тіл – ұлттың жаны Тілде – дін, ғылым, тарих сақталған Ғылыми тұжырым: Бұл ойлар ұлттық болмыс пен мәдениет теориясымен сәйкес келеді.

9 слайд

#10 слайд
Мәшһүр Жүсіп өсиеттері ... .Оның ойлары бүгінгі күні де өзекті болып отыр. Ғылыми жобаға қысқа тұжырым: Мәшһүр Жүсіп Көпейұлының өсиет сөздері- адамды рухани жетілуге, еңбекқорлыққа, адамгершілікке және ұлттық құндылықтарды қадірлеуге бағыттайтын терең философиялық мұра. 5. Қоғамдағы кемшіліктерді ашық көрсетеді. 4.Тілді ұлттың негізі деп таниды. 1.Адамгершілікке үндейді 3. Еңбек пен талапты насихаттайды. 2.Рухани байлықты жоғары қояды.1.Жастар тәрбиесінде 2.Рухани жаңғыруда 3.Ұлттық құндылықтарды сақтауда.

10 слайд

#11 слайд
1.Адамгершілік құндылықтар Ақын «Шын жақсының бойында болмас кегі» – деп, адам бойындағы кешірімділік пен мейірімділікті жоғары қояды. Бұл – адамгершіліктің басты белгісі. Нағыз адам жамандыққа жамандықпен жауап бермейді. 2.Рухани байлық және талап «Не нәрсе талаптансаң табылады» деген ой – еңбектің, талпыныстың маңызын көрсетеді. Ақын үшін байлық – тек материалдық емес, рухани жетілу. 3.Кедейлік және мінез «Кедейлік үш ағайынды: еріншектік, ұйқы, кежірлік» Бұл жерде кедейлік адамның өз мінезінен туындайтыны көрсетілген. Демек, адам өз тағдырын өзі қалыптастырады. 4.Отбасы тәрбиесі «Жаман қатын бар үйден үзбейді қол» Бұл сөз отбасының қоғамдағы рөлін көрсетеді. Тәрбиесіз орта – қиындықтың бастауы. 5.Тіл – рухани мұра «Қазақ тілінен бай тіл жоқ» Ақын тілдің құндылығын ерекше бағалайды.Тіл – ұлттың жаны, мәдениеті мен тарихының айнасы.

11 слайд

#12 слайд
Үшіншіден, имандылық пен адамгершілік мәселесі – қазіргі қоғамдағы ең өзекті тақырыптардың бірі. Жастар арасында қатыгездік, немқұрайдылық сияқты жағымсыз әрекеттердің алдын алу үшін ақынның “адамға пайдаң тисін” деген идеясы ерекше маңызды. Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы шығармаларының қазіргі заманмен байланысы. Біріншіден, ақынның адалдық пен әділдік туралы өсиеттері қазіргі қоғамдағы жемқорлық, әділетсіздік сияқты мәселелердің алдын алуға ықпал етеді. Адал еңбек ету, шыншыл болу – бүгінгі заманның басты талаптарының бірі. Екіншіден, білім мен ғылымға шақыруы – бүгінгі білімді ұрпақ тәрбиелеуде маңызды. Қазіргі цифрлық дәуірде жастарға тек ақпарат емес, дұрыс бағытталған білім қажет. Мәшһүр Жүсіптің “ғылым – қазына” деген ұстанымы осыған дәл келеді. Төртіншіден, сабыр мен қанағат туралы ойлары – бүгінгі материалдық құндылықтарға бағытталған қоғамда адамға рухани тепе-теңдік сақтауға көмектеседі.

12 слайд

#13 слайд
Қорытынды Ұсыныс: 1.Мектеп бағдарламасына көбірек енгізу 2.Тәрбие сағаттарында пайдалану 3.Өсиет сөздер жинағын шығару 4. Мәшһүр Жүсіп туралы кинофильм түсіру. Әлем әдебиетіне танымал болу үшін- Мәшһүр Жүсіптің өлеңдеріне аударма жасап, насихаттау. Ашқан жаңалығым: Мәшһүр Жүсіптің әулие адам болғандығы. Тылысым дүниеден хабардар болғандығына көз жеткіздім. Өлең жазғанда пірге сыйынғандығынан жұмбақ ақын екеніне көз жеткіздім.  

13 слайд