Міржақып Дулатов

#1 слайд

1 слайд

#2 слайд
ӨМІРБАЯНЫӨМІРБАЯНЫ Міржақып Дұлатұлы (1885—Міржақып Дұлатұлы (1885— 1935) — қазақтың аса 1935) — қазақтың аса көрнекті ағартушысы, қоғам көрнекті ағартушысы, қоғам қайраткері, ақын, жазушы, қайраткері, ақын, жазушы, жалынды көсемсөз шебері. жалынды көсемсөз шебері. Туған жері — Торғай уезінің, Туған жері — Торғай уезінің, Сарықопа облысының бірінші Сарықопа облысының бірінші ауылы(қауылы(қaaззipri ipri Қостанай Қостанай облысының Жанкелді облысының Жанкелді ауданына қарасты "Қызбел" ауданына қарасты "Қызбел" ауылы).ауылы).

2 слайд

#3 слайд
•Әкесі — Дулат аймағына аты шыққан шебер Әкесі — Дулат аймағына аты шыққан шебер кісі болған, ер тұрман жасап, етік, мәсі кісі болған, ер тұрман жасап, етік, мәсі тіккен. Шешесі — Дәмеш ойын тойдың тіккен. Шешесі — Дәмеш ойын тойдың базары, әнші кісі болған. Әкесі балаларын базары, әнші кісі болған. Әкесі балаларын жастайынан оқуға береді. Алғашқыда бала жастайынан оқуға береді. Алғашқыда бала Міржақып ауыл молдасынан оқып, хат Міржақып ауыл молдасынан оқып, хат таниды. Молдадан екі жыл оқығаннан кейін, таниды. Молдадан екі жыл оқығаннан кейін, 1897-1902 жылдары, ауыл мектебінде 1897-1902 жылдары, ауыл мектебінде орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен дәріс орысша оқытатын Мұқан мұғалімнен дәріс алады. алады.

3 слайд

#4 слайд
• Бұл мектеп Міржақыптың білімін Бұл мектеп Міржақыптың білімін толықтырумен қатар, азамат толықтырумен қатар, азамат ретінде қалыптасуына да аса зор ретінде қалыптасуына да аса зор ықпал жасайды, Мұқан мұғалім ықпал жасайды, Мұқан мұғалім ұлы ағартушы Ыбырай ұлы ағартушы Ыбырай Алтынсарин іргетасын қалаған Алтынсарин іргетасын қалаған оқу орнының, дәлірек айтқанда, оқу орнының, дәлірек айтқанда, Торғай қаласындағы уездік орыс-Торғай қаласындағы уездік орыс- қазақ мектебінің түлегі болатын. қазақ мектебінің түлегі болатын. Өз шәкірттеріне де ол осы рухта Өз шәкірттеріне де ол осы рухта тәлім-тәрбие, терең білім береді.тәлім-тәрбие, терең білім береді.

4 слайд

#5 слайд
•Міржақып анасынан екі жасында, әкесінен он екі Міржақып анасынан екі жасында, әкесінен он екі жасында айырылып, ағасы Асқардың қолында жасында айырылып, ағасы Асқардың қолында тәрбиеленеді. Асқар әкесі Дулаттың Міржақыптың оқып, тәрбиеленеді. Асқар әкесі Дулаттың Міржақыптың оқып, білімді азамат болып, өсуін армандаған тілегіне сай, білімді азамат болып, өсуін армандаған тілегіне сай, інісінің оқуын әрі жалғап, білім алуына ерекше көңіл інісінің оқуын әрі жалғап, білім алуына ерекше көңіл бөледі. Ауылда туып, ауылда өскен, ауылда оқып, бөледі. Ауылда туып, ауылда өскен, ауылда оқып, ауылда қызмет етіп, «ауыл мұғалімі» атанған зерделі ауылда қызмет етіп, «ауыл мұғалімі» атанған зерделі жас ауыл тұрғындарының ауыр тұрмысын, теңдігі жоқ жас ауыл тұрғындарының ауыр тұрмысын, теңдігі жоқ аянышты хәлін көріп, түңіле түршігіп, тебірене толқиды.аянышты хәлін көріп, түңіле түршігіп, тебірене толқиды.

5 слайд

#6 слайд
•Бұл кезең патша өкіметінің отаршылдықты қазақ Бұл кезең патша өкіметінің отаршылдықты қазақ даласында күрт күшейтіп, қалың елге тізесін қатты даласында күрт күшейтіп, қалың елге тізесін қатты батырып тұрған шағы болатын. Бұл жағдай сол кездегі батырып тұрған шағы болатын. Бұл жағдай сол кездегі қазақтың көзі ашық, оқыған, зиялы азаматтарына қозғау қазақтың көзі ашық, оқыған, зиялы азаматтарына қозғау салды. Наразылық туды. Күресудің жолдары салды. Наразылық туды. Күресудің жолдары қарастырылып жатты. Оның негізгі жолы ретінде оқуға, қарастырылып жатты. Оның негізгі жолы ретінде оқуға, білім алуға ұмтылыс күшейді. Бірте-бірте халық саяси білім алуға ұмтылыс күшейді. Бірте-бірте халық саяси құбылысқа айналып, ел ішінде отаршыл саясатқа қарсы құбылысқа айналып, ел ішінде отаршыл саясатқа қарсы ұлт-азаттық идеялары туындады. Патшалық Ресей де ұлт-азаттық идеялары туындады. Патшалық Ресей де бірінші буржуазиялық-демократиялық дүмпудің бірінші буржуазиялық-демократиялық дүмпудің қарсаңында болатын.қарсаңында болатын.

6 слайд

#7 слайд
•Езілген еліне ес болуға, жоғын жоқтап, мұңын мұңдауға Езілген еліне ес болуға, жоғын жоқтап, мұңын мұңдауға серт байлайды. Халық ісіне бар болмысымен бүтіндей серт байлайды. Халық ісіне бар болмысымен бүтіндей беріліп, «Қалғанша жарты жаңқам мен сенікі, Пайдалан беріліп, «Қалғанша жарты жаңқам мен сенікі, Пайдалан шаруаңа жараса, алаш!» деп бар даусымен жар салады.шаруаңа жараса, алаш!» деп бар даусымен жар салады. •Өз бетінше талпынып, білім жинап, орыс тілін жетік Өз бетінше талпынып, білім жинап, орыс тілін жетік меңгерген Міржақып орыстың озық ойлы азаматтарының меңгерген Міржақып орыстың озық ойлы азаматтарының еңбектерімен танысуы арқасында замана тозаңын суырып, еңбектерімен танысуы арқасында замана тозаңын суырып, дүниені дүр сілкіндірер дауылды күндердің тақап келе дүниені дүр сілкіндірер дауылды күндердің тақап келе жатқанын өзгелерден бұрын сезеді.жатқанын өзгелерден бұрын сезеді.

7 слайд

#8 слайд
•Міне, осындай күрделі кезеңде, 1904 жылы Міржақып Міне, осындай күрделі кезеңде, 1904 жылы Міржақып Омбы қаласына келеді. Осында ұлт зиялыларының Омбы қаласына келеді. Осында ұлт зиялыларының ұстазы Ахмет Байтұрсынұлымен кездеседі. Бұдан ұстазы Ахмет Байтұрсынұлымен кездеседі. Бұдан кейінгі уақытта бікейінгі уақытта біpi — pi — ұстаз, бұстаз, бipi — ipi — ізбасары ретінде ізбасары ретінде жұптарын жазбайды. 1905 жылы Міржақып Ахмет жұптарын жазбайды. 1905 жылы Міржақып Ахмет Байтұрсынұлымен бБайтұрсынұлымен б ipre ipre Қарқаралыдағы саяси-Қарқаралыдағы саяси- бұқаралық жұмыстарға қатысады. 1905 жылы патша бұқаралық жұмыстарға қатысады. 1905 жылы патша өкіметіне қазақ халкының атынан петиция өкіметіне қазақ халкының атынан петиция жазушылардың қатарында болады.жазушылардың қатарында болады.

8 слайд

#9 слайд
•Кең даласында алаңсыз өмір сүріп, мал бағып жатқан бейқам Кең даласында алаңсыз өмір сүріп, мал бағып жатқан бейқам халқын: «Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, Өткізбей халқын: «Көзіңді аш, оян, қазақ, көтер басты, Өткізбей қараңғыда бекер жасты» деп жырымен жұлқылап оятып, оларды қараңғыда бекер жасты» деп жырымен жұлқылап оятып, оларды білімге, ел үшін пайдалы іс әрекетке шақырады. Бүкіл халықтың білімге, ел үшін пайдалы іс әрекетке шақырады. Бүкіл халықтың еркіндікке жетуінің басты шарты түнек болып торлаған еркіндікке жетуінің басты шарты түнек болып торлаған қараңғылық ұйқысынан ояну, дүр сілкініп, надандықтан арылу қараңғылық ұйқысынан ояну, дүр сілкініп, надандықтан арылу деп білген ол: «Оян, қазақ!» деп ұрандаудан танған жоқ. деп білген ол: «Оян, қазақ!» деп ұрандаудан танған жоқ. Сондықтан да оның үні қалың ұйқыдағы қазағын құлағының Сондықтан да оның үні қалың ұйқыдағы қазағын құлағының түбінен «маса» болып, маза бермей ызыңдап оятуды мұрат түбінен «маса» болып, маза бермей ызыңдап оятуды мұрат тұтқан өзінен он екі жас үлкен рухани ағасы Ахмет тұтқан өзінен он екі жас үлкен рухани ағасы Ахмет Байтұрсынұлының үнімен қатар естіліп, қазақ даласын қатар Байтұрсынұлының үнімен қатар естіліп, қазақ даласын қатар шарлады. Сол егіз үн тарих мінбесінен қатар көрінген екі шарлады. Сол егіз үн тарих мінбесінен қатар көрінген екі алыптың қашан соңғы демдері таусылғанша, тағдыр алыптың қашан соңғы демдері таусылғанша, тағдыр талқысымен екеуі екі жақта жүрсе де, қуғынға түсіп, қамауға талқысымен екеуі екі жақта жүрсе де, қуғынға түсіп, қамауға алынса да үзілмей, қатар естіліп тұрды. алынса да үзілмей, қатар естіліп тұрды.

9 слайд

#10 слайд
Ол екеуі екі атадан туса да, бір туған бауыр еді, екі баспен Ол екеуі екі атадан туса да, бір туған бауыр еді, екі баспен ойласа да, қорытар ойы бір еді, екі ауызбен сөйлесе де, ойласа да, қорытар ойы бір еді, екі ауызбен сөйлесе де, шығар сөзі бір еді. Өйткені оларды туыстырған халқының шығар сөзі бір еді. Өйткені оларды туыстырған халқының мүддесі, ойландырған халқының қамы, сөйлеткен халқының мүддесі, ойландырған халқының қамы, сөйлеткен халқының мұң зары болатын. Сондықтан да халқы оларды жанашыр мұң зары болатын. Сондықтан да халқы оларды жанашыр жақыным деп білді, олардың жұбын жазбай, «Ахаң, Жахаң» жақыным деп білді, олардың жұбын жазбай, «Ахаң, Жахаң» деп бірге атады. Пенделік бар қазақтан бас тартап, деп бірге атады. Пенделік бар қазақтан бас тартап, халқының бақыты үшін күрескен есіл ерлерді өз халқының халқының бақыты үшін күрескен есіл ерлерді өз халқының жауы атандырып, кешегі күні Қызылдың қызылкөз жауы атандырып, кешегі күні Қызылдың қызылкөз жендеттері екеуін еріксіз айырып, екі жерде атып өлтіріп, жендеттері екеуін еріксіз айырып, екі жерде атып өлтіріп, атын өшіреміз дегенде де халқы олардың асыл есімдерін атын өшіреміз дегенде де халқы олардың асыл есімдерін есінен шығарған жоқ, аялап жүрегінде сақтады, ардақ есінен шығарған жоқ, аялап жүрегінде сақтады, ардақ тұтты.тұтты.

10 слайд

#11 слайд
ШЫҒАРМАЛЫҚ МҰРАСЫШЫҒАРМАЛЫҚ МҰРАСЫ Міржақып Дулатұлы — әдебиеттің Міржақып Дулатұлы — әдебиеттің әр түрлі жанрына қалам тартқан әр түрлі жанрына қалам тартқан қаламгер. Алғашқы кітабы — "Оян, қаламгер. Алғашқы кітабы — "Оян, қазақ!" деген атпен Петербург қазақ!" деген атпен Петербург қаласындағы жарық көрген өлең қаласындағы жарық көрген өлең жинағы. Одан кейін 1913 жылы жинағы. Одан кейін 1913 жылы Орьнборда "Азамат", ал 1915 Орьнборда "Азамат", ал 1915 жылы "Терме" атты өлеңдер жылы "Терме" атты өлеңдер кітаптары басылып шығады. Ақын кітаптары басылып шығады. Ақын өлеңдерінің басты такырыбы—ел өлеңдерінің басты такырыбы—ел тағдыры болды.тағдыры болды.

11 слайд

#12 слайд
Алғашқы кітабы "Оян, қазақ!" жұртшылық арасында Алғашқы кітабы "Оян, қазақ!" жұртшылық арасында ауыздан-ауызға, қолдан-қолға тез тарап кетеді. ауыздан-ауызға, қолдан-қолға тез тарап кетеді. Қайта басылады. Кітаптың нҚайта басылады. Кітаптың н erieriзгзгi i мазмұны халықты мазмұны халықты оятуға, әділетсіздікпен күресуге шақырған өлеңдер оятуға, әділетсіздікпен күресуге шақырған өлеңдер құрады. Сол себепті де кітап тұтқындалып, авторы құрады. Сол себепті де кітап тұтқындалып, авторы қуғынға ұшырайды. Өзінің шығармашылық жолын ә қуғынға ұшырайды. Өзінің шығармашылық жолын ә дегеннен өлеңнен бастаған Міржақып проза дегеннен өлеңнен бастаған Міржақып проза жанрына да қалам сілтейді. 1910 жылы оның осы жанрына да қалам сілтейді. 1910 жылы оның осы жанрдағы туындысы "Бақытсыз Жамал" романы жанрдағы туындысы "Бақытсыз Жамал" романы Қазан қаласында басылып шықты. Бұл - қазақ Қазан қаласында басылып шықты. Бұл - қазақ әдебиетіндегі таза көркем проза үлгісінде туған әдебиетіндегі таза көркем проза үлгісінде туған тұңғыш роман еді. Кітап 1914 жылы екінші тұңғыш роман еді. Кітап 1914 жылы екінші pepeт т басылды.басылды.

12 слайд

#13 слайд
•Бұл жылдары Міржақып бірқатар мақалалар мен Бұл жылдары Міржақып бірқатар мақалалар мен фельетондар жазады. 1922 жылы Ташкентте екі бөлімнен фельетондар жазады. 1922 жылы Ташкентте екі бөлімнен тұратын "Есеп кұралы" оқулығын бастырады. "Балқия" тұратын "Есеп кұралы" оқулығын бастырады. "Балқия" пьесасын жазады. М. Дулатұлының шығармалары қазақ пьесасын жазады. М. Дулатұлының шығармалары қазақ елінің тәуелсіздік алған кезінен бастап кеңінен елінің тәуелсіздік алған кезінен бастап кеңінен жариялана бастады. 1991 жылы шығармаларының бжариялана бастады. 1991 жылы шығармаларының б ip ip томдық, ал 1996-1997 жылдары екі томдық жинақтары томдық, ал 1996-1997 жылдары екі томдық жинақтары жарык көрді. М. Дулатұлы шығармашылығы жөнінде жарык көрді. М. Дулатұлы шығармашылығы жөнінде ғылыми зерттеулер жүргізіліп, бірқатар кітаптар мен ғылыми зерттеулер жүргізіліп, бірқатар кітаптар мен мақалалар жарияланды.мақалалар жарияланды.

13 слайд

#14 слайд
МІРЖАҚЫП МІРЖАҚЫП ДУЛАТҰЛЫНЫҢ АБАЙ ДУЛАТҰЛЫНЫҢ АБАЙ ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫН ШЫҒАРМАШЫЛЫҒЫН ЗЕРТТЕУІЗЕРТТЕУІ Дулатұлының Абайға арналған Дулатұлының Абайға арналған алғашқы қысқа ғана мақаласы алғашқы қысқа ғана мақаласы татардың «Уақыт» газетінде татардың «Уақыт» газетінде 1908 жылы жарияланған. 1908 жылы жарияланған. Ақынның ой-өрісі, білім Ақынның ой-өрісі, білім деңгейі, туған жері, шыққан деңгейі, туған жері, шыққан ортасы айтылып, әдеби ортасы айтылып, әдеби мұрасына жалпылама баға мұрасына жалпылама баға беріліп, оның орыс беріліп, оның орыс әдебиетімен, әсіресе әдебиетімен, әсіресе Лермонтовпен үндестігі Лермонтовпен үндестігі ескертілді. ескертілді.

14 слайд

#15 слайд
• 1914 жылы «Қазақ» газетінде басылған «Абай» мақаласы 1914 жылы «Қазақ» газетінде басылған «Абай» мақаласы ақынның опат болғанына он жыл толуына орай арналып ақынның опат болғанына он жыл толуына орай арналып жазылған. Мұнда әдебиеттің, оның көрнекті өкілдерінің жазылған. Мұнда әдебиеттің, оның көрнекті өкілдерінің халық тарихында алатын орны айрықша бағаланады. халық тарихында алатын орны айрықша бағаланады. Абайдың қадірін білмеу, оны елеп ескермеу ұлттың үлкен Абайдың қадірін білмеу, оны елеп ескермеу ұлттың үлкен кемшілігі ретінде аталады, әдебиет елдің жаны деп кемшілігі ретінде аталады, әдебиет елдің жаны деп көрсетіледі. Абай...

15 слайд