МҰҒАЛІМ ТӘЖІРИБЕСІНДЕ “ОҚУШЫНЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫ МАТЕМАТИКАЛЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫ” БАҒЫТЫНДАҒЫ PISA ЗЕРТТЕУЛЕРІН ПАЙДАЛАНУ.

#1 слайд
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ «ӨРЛЕУ» БІЛІКТІЛІКТІ АРТТЫРУ ҰЛТТЫҚ ОРТАЛЫҒЫ» АКЦИОНЕРЛІК ҚОҒАМЫ Оңтүстік Қазақстан облысы бойынша педагог қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты     ЖОБА ТАҚЫРЫБЫ:   МҰҒАЛІМ ТӘЖІРИБЕСІНДЕ “ОҚУШЫНЫҢ ФУНКЦИОНАЛДЫ МАТЕМАТИКАЛЫҚ САУАТТЫЛЫҒЫ” БАҒЫТЫНДАҒЫ PISA ЗЕРТТЕУЛЕРІН ПАЙДАЛАНУ.              

1 слайд

#2 слайд
Мазмұны:   Кіріспе кезеңі. Функционалды математикалық сауаттылығын бағалауға қойылған талаптарды орындау бойынша ұсыныстар. Негізгі кезең. Оқытудың жаңа технологиясы – «Сын тұрғысынан ойлау» арқылы оқушылардың функционалды математикалық сауаттылығын бағалауға қойылған талаптарды орындау. Қорытындылау кезеңі. «Сын тұрғысынан ойлау» бағдарламасын сабақта пайдаланғаннан кейінгі ой толғаныс. Қосымшалар. Критериалды бағалау – сапалы білім өлшемі. Әдебиеттер тізімі.  

2 слайд

#3 слайд
PISA зерттеуінде математика бойынша жеке ойлау қабілеттеріне бағытталған  тест тапсырмаларының мазмұнына ерекше көңіл бөлінеді. Ол математикалық ойлаудан және құбылыстарды сипаттауға, түсіндіруге және болжау үшін математикалық тұжырымдамаларды, рәсімдерді, айғақтарды және құбылысты қолданудан тұрады. PISA тестіндегі математикалық тапсырмалар сонымен бірге, оқушыларға математиканың олардың өмiрiнде қандай рөл атқаратынын түсінуге көмектеседi. PISA тестіндегі математикалық тапсырмалар оқушыларға сандық, кеңістік, ықтимал болатын және басқа да математикалық тұжырымдамалары бар математикалық мәселелерді талдауға, ойластыруға, шешуге және түсінік беруге мүмкіндік туғызады. Сонымен, PISA зерттеуінде 15-жастағы оқушылардың күнделiктi өмiрде туындайтын көптеген мәселелердi шешу үшiн алған білім және біліктілік қабілеттерін анықтау және бұл қабiлеттiлiктiң даму тенденцияларын айқындау басым сипатта болып табылады. 15-жастағы оқушылардың математикалық дайындықтарын тексеру мазмұны математикалық сауаттылық түсінігіне негізделген, ол «адамның өмір сүретін әлемде математиканың рөлін анықтау және түсіну қабілеті, жақсы қисынды математикалық пікірлерді айту, қазір және келешекте мүдделi, саналы азамат жасайтын қажеттiлігін қанағаттандыру үшін математиканы қолдана білу» деген түсінікті береді.          Математикалық сауаттылық деген ұғымға оқушылардың  келесі қабiлеттiлiктері жатады: қоршаған ақиқат ортада пайда болатын және математика арқылы шешiле алатын мәселелерді тани білу; бұл мәселелерді математика тiлiнде құрастыру; бұл мәселелердi математикалық айғақтар мен әдiстерді қолдана отырып шешу; шешiмдерде қолданылған әдiстерді талдау; қойылған мәселелерді есепке ала отырып нәтижелерді түсiндiру; шешiмдердің нәтижелерiн құрастырып жазу. PISA зерттеулерiнде оқушыларға қазақстандық мониторинг зерттеулерiне тән типтік математикалық есептер ұсынылмайды. Бұл зерттеудегі математикалық тапсырмалар нақты өмірлік мәселелерге жақын, қоршаған өмірдің түрлі аспектілерімен байланысты және өз шешiмдерi үшiн математикалық талдауды талап ететiн, мектептiң өмiрi, қоғам, оқушының жеке өмірі, кәсiби қызметi, спорт  және т.б. туралы мәлiметтер ұсынылады. Зерттеу тұжырымдамасына сәйкес, әрбір тапсырма математиканың мазмұнды бөліктерінің біріне сәйкес келеді: - сандар; - кеңiстiк және форма; - өзгерiстер мен қатынастар; - белгісіздік. Оқушылардың математикалық сауаттылығының деңгейі, осы аталған мазмұнды бөліктерімен қатар «математикалық құзыреттiлiктiң» даму деңгейімен сипатталады. Оқушылардың математикалық құзыреттiлiгi зерттеуде «тұлғаның математикалық бiлiмдерінің, біліктілігінің, тәжірибесінің және қабілеттерінің үндесуімен» анықталады. Зерттеуде үш математикалық құзыреттiлiктiң деңгейлерi қарастырылады: елестету деңгейi, байланыс орнату деңгейі, ойлау деңгейi.

3 слайд

#4 слайд
Оқытудың жаңа педагогикалық технологиясы. Технология (грек тілінен аударғанда) – шеберлік, өнер, білім беру. Технология дегеніміз - әдістемелік жүйесімен дидактикалық процестер кешенінің тәжірибеде жүзеге асырылатын жобасы. Нәтиже көрсетіп жүрген оқу технологиясы деңгейлік саралап оқытуға негізделген. Технология – оқушы мен ұзтазға бірдей қолайлы жағдай тудырушы, оқу процесін ұйымдастыру, бірлескен педагогикалық әрекетті жобалаудың жан- жақты ойластырылған үлгісі. Педагикалық технология – педагогикалық мақсатқа жету үшін пайдаланылатын барлық дара инструменталдық және методологиялық құралдардың қолдану ретімен жиынтық жүйесін білдіреді. Оқушы өздігінен жұмыс істеуге мүмкіндік алады, соған дағдыланады. Оқушының жеке қабілеті анықталады. Іштей бір-бірімен қалмауға тырысып талпынады. Тапсырмалық күрделену деңгейіне сәйкес оқушының ойлау, орындау қабілеті артады. Өзін-өзі тексеруге дағдыланады. мұғалім жекелеген оқушыларға көмектесуге мүмкіндік алады. Орындау қабілетіне қарай бағаланады.

4 слайд

#5 слайд
«Сын тұрғысынан ойлау» бағдарламасына кіріспе түсінік. Сын тұрғысынан ойлауды дамыту бағдарламасы әлемнің түкпір-түкпірінен жиналған білім берушілердің бірлескен еңбегі. Тәжірибені жүйеге келтірген Джинни Л. Стил, Куртис С Мередит, Чарльз Темпл. Жобаның негізі Ж. Пиаже, Л. С Выготский теорияларын басшылыққа алады. Мақсаты барлық жастағы оқушыларға кез келген мазмұнға сыни тұрғыдан - қарап, екі ұйғарым бір пікірдің біреуін таңдауға саналы шешім қабылдауға сабақтарда үйрету. Біздің елімізге Джордж Соростың ашық қоғам институты, «Сорос-Қазақстан » қоры арқылы келген бұл технология орыс және қазақ тілдерінде мектеп тәрбиелеріне ене бастады. «Сын тұрғысынан ойлау» ұғымын белгілі бір идеяларды қабылдай отырып, оның неге қатысты екенін зерттеу, оларды жеңіл септикалық ойларға қарсы қоя білу, салыстыра алу, сол идеяларға қарсы көзқарастармен тепе-теңдікте ұстап зерттеу, оларға сеніммен қарау деп түсіндіреді авторлар. Сын тұрғысынан ойлау – сынау емес, шыңдалған ойлау тек ересек адамдарға, жоғары сынып оқушыларына ғана тән деп ойлау аса дұрыс түсінік емес. Жас балалардың да бұл жұмыстың дұрыс ұйымдастырылған жағдайда өз даму деңгейіне сәйкес ойы шыңдалып, белгілі бір жетістіктерге жетері сөзсіз. Оған осы жобамен жұмыс барысында көз жеткізілген. Аталмыш бағдарламаның ішкі құрылымында ерекшелік бар. Бұл құрылым үш деңгейден тұратын оқыту мен үйренудің моделі. Білімнің болашақта пайдаға асуы, қажетке жарауын қалыптастырады. Көп ақпараттты қабылдай жинақтай отырып, ішінен қажеттісін алуға үйретеді. Сын тұрғысынан ойлау бағдарламасы қызығушылықты ояту, мағынаны тану, ой толғаныс кезеңдерінен түзеледі. Енді осы кезеңдердің мақсат міндеттеріне тоқталайық:

5 слайд

#6 слайд
Қызығушылықты ояту. Үйрену процесі бұрынғы білетін мен жаңа білімді ұйымдастырудан тұрады. Үйренуші жаңа ұғымдарды, түсініктерді өзінің бұрынғы білімін жаңа ақпаратпен толықтырады, кеңейте түседі. Сондықтан да Сабақ қарастырлғалы тұрған мәселе жайлы оқушы не біледі, не айта алатындығын анықтаудан басталады. Осы арқылы ойды қозғау, ояту, ми қыртысына тітіргендіргіш арқылы (Ойды қозғау) әсер ету жүзеге асырады. Осы кезеңге қызмет ететін «Топтау», «Түртіп алу», «Ойлану», “Жұпта талқылау”, «Болжау», «Әлемді шарлау» т.б деген аттары бар әдістер жинақталған. Қызығушылықты ояту кезеңінің 2 мақсаты- үйренушінің белсенділігін арттыру. Өйткені үйрену енжарлықтан көрі белсенділіктен талап ететін іс-әрекет екені даусыз. Оқушы өз білетінін еске түсіреді, қағазға жазады, көршісімен бөліседі, тобында талқылайды, яғни айту, бөлісу, ортаға салу арқылы оның ойы ашылады, тазарады. Осылайша шыңдалған ойлауға бірте –бірте ойлауға қадам басуға бастайды.Оқушы бұл кезеңде жаңа білім жайлы ақпарат оны байырға біліммен ұштасырады. Ойлаумен үйренуге бағытталған бұл бағдарламаны екінші кезеңі мағынаны тану (Түсіне білу) бұл кезеңде үйренуші жаңа ақпаратпен танысады, тақырып бойынша жұмыс істейді, тапсырмалар орындайды. Оның өз бетімен жұмыс жасап, белсенділік көрсетуіне жағдай жасалады. Оқушылардың тақырып бойынша жұмыс жасауға көмектесетін оқыту стратегиялары бар.

6 слайд

#7 слайд
Сын тұрғысынан ойлауды үйрету мына төмендегі шаралар орындалуы шарт: 1.Сын тұрғысынан ойлауды тудыру үшін уақыт керек; 2.Оқушыларға ойланып-толғануға, ойын ашық айтуға рұқсат беру; 3.Әр түрлі идеялармен пікірлерді қабылдау; 4. Үйрену барысындағы оқушылардың белсенді іс-әрекетін қолдану; 5.Кейбір оқушылар түсіп қалған қолайсыз жағдайларды әжуаға айналдырмау; 6.Оқушылардың бір-бірінің жауабына жасаған сынының дәлелді, дәйекті болуын талап ету; Ал оқушылардың осыған байланысты: -Сенімділікпен жұмыс жасау; -Бар ынтасыман оқуға берілу; -Пікірлерді тыңдау, құрметтеу; -Өз пікірін ашық білдіруді талап ету қажет.  Тек сонда ғана олар: -Мен осы мәселе туалы не ойлаймын? -Осы мазмұннан алған ақпарат менің бұрынғы осы мәселе туралы білетініме сәйкес пе? -Маған бұл жаңа ойлар–идеялар қаншалықты әсер етті? деген сауалдар төңірегінде ойлауға үйренеді.

7 слайд

#8 слайд
Эссе – оқушының сабақта қарстырылған тақырып жөнінде өз ойлары мен түсініктерін, идеялары мен пайымдауларын келтіретін бағалау тәсілі. Әдетте сабақта эссе 5-10 минуттік уақыт аралығында жазылады. Бұл алайда эссенің шағын көлемді жұмыс екендігін аңғартпайды: бірнеше беттен тұратын көлемді эссе үй тапсырмасы немесе өздік жұмысының үлгісі ретінде берілуі де ықтимал. Эсседе бірінші мезетте оқушының өзіндік «Мені» көрініп тұруы керек. Эссе арқылы оқытушы оқушының ойлау деңгейі мен сабақта қалай жұмыс жасағандығын бағалайды. Эссе – ағымдағы бақылаудың тиімді тәсілі. Эссені түрлендіруге де болады.Мәселен, сабақ аяғында оқушылар параққа бір сұрақ жазып,парақтың оң жағында отырған серігіне береді, бұл сұраққа жазбаша жауапты серігі береді. Немесе эссе оқушының сұрағымен басталып, басқа сұрағымен аяқталуы мүмкін. Эссенің сабақта қарастырған шығарма (идея, теорема, формула, кітап, т.б.) авторына хат формасында жазылуы да орынды. Хатты бүгінгі сабақ тақырыбы төңірегінде оқытушыға немесе аудиториядағы басқа бір оқушыға жазуға болады.

8 слайд

#9 слайд
Дөңгелек үстел – шағын топ ішінде (3-5адам) оқушылардың қарастырылып отырған тақырып (сұрақ, проблема, мәселе, идея, тұжырым, т.б.) бойынша кезекпен сағат тілі бойынша белгіленген уақыт аумағында (1-2 минут) өз ойларын ауызша ортаға салу тәсілі.  Дөңгелек үстелде келесі ережелерді ұстанған жөн: - біреудің сөзін бөлуге болмайды; - басқаның пікірін сыйлау керек: келіспегенімізді сөз,мимика,ишарат арқылы білдіруге болмайды. - берілген уақыт шеңеріне аспау керек; - сұрақтар туындайтын болса, оларды дөңгелек үстел аяғында ғанаа қоюға болады; Дөңгелек үстелде сөз бір оқушыға бірнеше рет айналып келуі мүмкін. Келесі сөйлегенде оқушылар алдындағы ойларын қайталамай, оларды әрі қарай жалғастыруға және басқалардың пікірін де ескере отыру қажет. Дөңгелек үстел жазбаша да өтуі мүмкін. Ондай жағдайда оқушылар (мәселен семинар немесе практикалық сабақтарда ) парақтарына өз ойлары мен идеяларын белгіленген уақыт аумағында (2-3 минут) жазып, уақыт аяқталған соң оң жағындағы көршілеріне парағын береді. Көршілері алдыңғы жолдасының жазғанымен танысып, сол ойларды әрі қарай жалғастырады. Белгіленген уақыт өте парақтар тағы оңға қарай беріледі де жазуды толықтыру әрі қарай жалғастырылады. Жазба жұмысы парақтың жазу иесіне қайтып оралғанша жалғасады. Бүкіл үстелге айналып өткен парақ қолына тигенде, парақ иесі жазғандардың бәрімен де танысып шығып, қорытынды тұжырым жазады.

9 слайд

#10 слайд
 Пікірталас – қандай да болмасын проблема бойынша қарама-қарсы пікірлерді келтіру арқылы ақиқатқа жету тәсілі. Пікірталас өткізудің түрлері баршылық. Жалпылама олардың негізгі әрекеттері төмендегідей.  Екі жақты шешімі бар проблеманы келтіргеннен кейін, оқытушы олардың осы мәселе төңірегіндегі өз ойларын қағазға түсіріп алып, өз көзқарасын айқындауын сұрауы керек. Осыдан кейін оқушылар үш үлкен топтарға бөлінеді: бірінші пікірді, екінші пікірді жақтағандар және «мүмкін» деген көзқарасты ұстанғандар. Оқушылар бір пікірді ұстанғандар тобында өз көзқарастырын дәлелдейтін тұжырымдарды талқылап, олардың тізімін жасайды. Әрбір топ бүкіл топ атынан сөйлейтін спикерді таңдайды. Осыдан соң топ спикерлері кезекпен өз дәлелдерін аудиторияға белгіленген уақыт ішінде (мәселен, 2 минут) жеткізеді. Спикер сөйлеп болған соң, қарсы жақтардың сұрақ қоюына болады, оларға жауапты тек спикер ғана бермей, топтың басқа да мүшелеріне де қайыруына болады. Осылайша үш топта өз дәлелдері мен уәждерін келтіргеннен кейін қарсыластар бір-біріне қол соғып, орындарына отырып, пікірталастан кейін бағанағы проблема жөнінде эссе түрінде жазбаша келтіреді.  Пікірталастың ережелері:  - спикер сөйлегенде, оның сөзін бөлмеуі керек;  - қарсы жақтың көзқарасына жағымсыз тұрғыдан сын және пікір айтпауы керек («дұрыс емес!», «келіспейміз!», «жалған», «біздің ойымыз ғана дұрыс!» деген сияқт...

10 слайд