Мұрат Мөңкеұлының шығармалары

#1 слайд
Болтай батыр атындағы шағын орталықты орта мектебі 11 “Ә” сынып оқушысы: Саймұратова Диана Құмарық ауылы

1 слайд

#2 слайд
Мөңке Тілеуұлы –қазақ даласының аса көрнекті, дана сәуегейлерінің бірі. Қазіргі Қазақстанның Ақтөбе облысы, Шалқар ауданында туған. Ол Алтын Орданың Ұлы билеушісі Едігенің ұрпағы, батыр, қолбасшы би Тілеуке Айтұлының ұлдарының ішіндегі ең кішісі болған. Оның көріпкелдік қасиеті үшін “Ұлы Даланың Нострадамусы” деп атайды. “Мөңке Тілеуұлы-өз заманының от ауызды, орақ тілді шешені”

2 слайд

#3 слайд
Ол ой-тұжырымын тағылымды поэтикалық жырға айналдырған жырау ретінде танылды. Тілеуұлы Мөңке би- белгілі би, Әбілқайыр хан кеңесшілерінің бірі, жырау. Шамамен 1675 жылы дүниеге келген. Ата тегі шежіре бойынша өз әкесі Тілеу, Айт, Бөлек, Қалу, Сирақ, Мұса хан, Уақас би, Нұраддин болып жалғаса береді. Мөңке би өз заманында “ердің құнын екі ауыз сөзбен шешкен, сұңғыла би, келер күнді айнытпай болжайтын сәуегей және дала даналығының көрінісі іспетті.

3 слайд

#4 слайд
Мөңке би “Түрлі-түрлі халық болады, Күндіз-түні жарық болады. Дүниенің жүзіне, Өре мен темірден жол тартылады” дейді. Мөңке бидің философиялық толғаулары риторикалық, сұрақ-жауап, болжау, билік, кесім, шешім түріндегі мұралары өзіндік ерекшелігімен көзге түседі. Көшпелі тірліктің тіні бұзылмаған қоғамда заман аңысын аңдап, оның келешек кескін кейпін дәл болжай білу- Мөңке би шығармашылығының басты белгісі.

4 слайд

#5 слайд
Оның көркем бейнесі Ж. Аймауытовтың “Ақбілек” романы, “Ел қорғаны” пьесасында, Ә. Кекілбаевтың “Үркер” романында көрініс тапты. Ахмет Байтұрсынов өзінің 1926 жылы жарық көрген “Сауат ашқыш” оқу құралында қиын дау-жанжалды әділетті түрде шешкен жеті жасар Мөңке туралы әңгіме келтіреді. Әңгімесінң аяғын “Сол бала үш жүздің ішінде атақты Мөңке би атанып, оның даңқы аспандады”деген сөздермен аяқтаған.

5 слайд

#6 слайд
“Бұл, бұл үйрек, бұл үйрек” толғауы баршамызға белгілі Мөңке бидің өмірі мен шығармашылық мұрасы жайында әр жылдары А. Жұбанов, Т. Кәкішов, С. Негимов, Б. Адамбаев, М. Тілеужанов, С. Байменше, Б. Омаров басқа да ғалымдар ғылыми-зерттеу еңбектерін жазды. Ахмет Байтұрсынов “Шекті Мөңке би жеті жасында билік айтып, кісі құны дауды бітірген екен” деген болатын.

6 слайд

#7 слайд
“Тарихы жоқ халықтың Отаны да болмайды” деген болатын ұлы жырау. Мөңке би, тарихымызда есімі құрметпен аталатын, үлкен философ, терең ойшыл, ұлы ақын. Асқан майталман айтыскер, қанатты сөздердің шебері, дәстүрлердің білгірі. “Қара қылды қақ жарған, мың жылдығын болжаған” дала кемеңгері Мөңке бидің ұрпақтары Ақтөбе облысының көптеген аудандарында тұрады.

7 слайд