Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар

#1 слайд
Нейрондардың түрлері мен қызметтері. Жүйке ұлпасының қызметі (глиальды жасушалар). Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары. Синапстар және медиаторлар Биология 9- сынып ЖОББ “Смарт Білім” мектеп- гимназиясы

1 слайд

#2 слайд
Сабақтың мақсаты 1.- жүйке жасушасының құрылысы мен қызметі арасындағы өзара байланысты орнату 2. - жүйке ұлпалары мен оның құрылымдық бөліктерінің қызметтерін талдау

2 слайд

#3 слайд
Сабақтың кезеңдері Алдыңғы білімді қайталау (Сұрақ- жауап) Жаңа сабақ Жеке және жұптық тапсырмалар Бекіту

3 слайд

#4 слайд
Алдыңғы білімді қайталау сұрақтары

4 слайд

#5 слайд
Жаңа сабақ Білу және түсіну сұрақтарына жауап береді: 1.Нейрон дегеніміз не? Ол қандай бөліктерден тұрады? 2.Дендриттер мен аксондар не үшін керек екенін түсіндіріңіздер? 3.Нейрон мен жұлынның ақ және сұр заттары арасында қандай байланыс бар? 4.Рефлекс доғаның құрамына қандай нейрон типтері кіреді?

5 слайд

#6 слайд
Орталық жүйке жүйесі Адам мен жануарларды ң жү йке жасушалары ( ) нейрондар мен оның өсінділерінен тұ ратын жүйке жүйесінің ең негізгі бө . лігі Орталық жүйке жү йесі омыртқасыз жануарларда - бір бірімен тізбектеле орналасқ ан жүйке тү йіндерінен ( ), ганглийлерден ал омыртқ алы жануарларда жұлын мен мидан тұ . рады

6 слайд

#7 слайд
НЕЙРОНДА Р Нейрондар – жүйке жүйесінің негізгі құрылымдық және функционалдық бірліктері. Олар нерв импульстерін өткізетін және ақпаратты өңдейтін жасушалар.

7 слайд

#8 слайд
Мөлшері 3 тен 130 мкм. Нейрондарды ң құрылысы: 1.Денесі (сома). 2.Өсінділері Аксон (ұзын өсіндісі) – жүйке серпіністерді нейрон денесінен перифериямен басқа нейрондарға өткізеді. Дендриттер (қысқа, көп тармақты) – жүйке серпіністерді нейрон денесіне өткізеді. Дендрит ұштарында тітіркендіргіштерді қабылдайтын құрылымдар – рецепторлар орналасады.

8 слайд

#9 слайд
Нейрондардың атқаратын қызметтеріСенсорлық (афференттік) нейрондар – бұл нейрондар сыртқы жәнеішкі ортаның тітіркендіргіштерінен (жанасу, жарық, дыбыс, температура, химиялық өзгерістер) ақпаратты қабылдайды және оны орталық жүйке жүйесіне (ми мен жұлынға) жібереді. Моторлық (эфференттік) нейрондар – бұл нейрондар орталық жүйке жүйесінен алынған сигналдарды бұлшықеттерге немесе бездерге жеткізеді, сол арқылы қозғалыстар мен физиологиялық процестерді реттейді. Ішкі нейрондар (интернейрондар) – олар сенсорлық нейрондар мен моторлық нейрондардың арасында орналасқан және жүйке жүйесінің әртүрлі бөлімдері арасында ақпаратты өңдеп, байланыс орнатады.

9 слайд

#10 слайд
Жүйке ұлпасыны ң қызметі (Глиальды жасушала р) Жүйке ұлпасы нейрондардан және глиальды жасушалардан тұрады. 1.Қорғаныс қызметі – микроглия мен астроциттер жүйке ұлпасын зақымданулард ан қорғап, иммунды қ жауап береді. 2. Қолдау және қоректендіру – астроциттер нейрондар ға қоректік заттарды жеткізіп, олардың метаболикалы қ қызметтерін реттейді. 3. Нейрондарды ң көбеюі мен регенерациясы – олигодендроглия және шванн жасушалары миелин қабығын түзеді және нейрондарды ң қалпына келуіне ықпал етеді. 4. Нейрондарды ң байланысын жақсарту – глиальды жасушалар нейрондарды ң арақатынасын реттеп, синапстарды ң жұмысын қолдайды.

10 слайд

#11 слайд

11 слайд

#12 слайд
Аксондардың миеленді және миеленсіз қабықтары Миеленді аксондар: Миелин қабығы жүйке талшығының айналасындағы майлы қабық болып табылады, ол аксонының өткізу жылдамдығын арттырады. Миелиннің негізгі қызметі – нейрондық импульстің өткізгіштігін арттыру, яғни ол "секіруге" (немесе қозу импульсінің үздіксіз таралуына) мүмкіндік береді, бұл жылдам және тиімді сигнал өткізуді қамтамасыз етеді. Миелин қабығын түзетін жасушалар: орталық жүйке жүйесінде — олигодендроглия, шеткі жүйке жүйесінде — Шванн жасушалары. Миеленсіз аксондар: Миеленсіз аксондар миелин қабығы жоқ немесе аз ғана болады. Олар салыстырмалы түрде баяу қозу өткізеді, бірақ оларды белгілі бір функциялар үшін, мысалы, ауыру сезімдері мен кейбірвегетативті процестер үшін пайдалануға болады.

12 слайд

#13 слайд
Синапстар және медиаторлар Синапс – бұл екі нейронның арасындағы байланыс аймағы, онда нейрондар арасындағы ақпарат химиялық немесе электрлік жолмен беріледі. Химиялық синапстар – нейрондардың арасындағы байланыс химиялық медиаторлар (нейротрансмиттерлер) арқылы жүзеге асады. Олар синаптикалық қуыс арқылы өтеді, соның нәтижесінде сигнал бір нейроннан екінші нейронға немесе нейроннан мақсатты клеткаға (мысалы, бұлшықетке) беріледі. Электрлік синапстар – бұл нейрондар арасындағы байланыс тікелей электрлік ағым арқылы жүзеге асады, оларда синаптикалық қуыс болмайды. Электрлік синапстар жүйке импульстерінің өте жылдам берілуіне мүмкіндік береді.

13 слайд

#14 слайд
Медиаторлар Медиаторлар – нейротрансмиттерлер деп те аталады. Бұл химиялық заттар, мысалы, ацетилхолин, дофамин, серотонин, норадреналин, глутамат және гамма-аминомай қышқылы (ГАМҚ) синапс арқылы сигналды беруге қатысады.

14 слайд

#15 слайд
Бекіту тапсырмалары: Екі ақиқат және өтірікші (Қарапайым) Нұсқаулар: Әрбір қатысушы үш мәлімдемемен бөліседі: екі ақиқат және бір өтірікші. Басқа қатысушылар қай мәлімдеменің өтірік екенін жорамалдайды. Әркім жорамалдағаннан кейін спикер өтірікші ашады. Ортақ пайдаланылған кез келген қызықты ақиқаттарды талқылайық.

15 слайд

#16 слайд
Жеке тапсырма (дәптермен жұмыс)

16 слайд

#17 слайд

17 слайд

#18 слайд
Үйге тапсырма Тақырыпты мазмұндау Орталық жүйке жүйесіне кері әсер ететін факторлар туралы мәлімет жинақтау

18 слайд