Ойлау және сөйлеу презентация

#1 слайд
ОЙЛАУ ЖӘНЕ СӨЙЛЕУ

1 слайд

#2 слайд
Г.Эббингауз Г.Эббингауз ойлауға өзінше анықтама бере отырып, бұл процесс адамның тұрақты идеясы және құйын мен идеялык шабысы арасындағы құбылыс деп бағалады. Ойлаудағы күйын мен шабыс жайыңдағы Эббингауз бен оның пікірлестерінің бағытын біздер ассоциация психологаясының шарықтау шегіне жеткен көрініс деп атаймыз.

2 слайд

#3 слайд
Ойлау- Өзіндік ішкі қарама –қарсы қайшылықтарғ а толы процесс. жалпы психологияны ң негізгі бөлімдерінің бірі . тұлға рефлексиясының қажетті құрылымы және өзі осы рефлексияның объектісі жоғары психикалық функциялардың бірі болып табылады

3 слайд

#4 слайд
Ойлау дегеніміз -сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының байланыс-қатынастарының миымызды жалпылай және жанама түрде сөз арқылы бейнеленуі. Ойлау – бұл ерекше дәл,терең толық жалпы және жанама түрді шындықты бейнелеуге негізінен біздің түйсінуіміз бен қабылдауымызға мүмкін болмайтын заттар мен құбылыстардың арасындағы мәнді байланыстар мен қатынастарды бейнелеуге бағытталған сананың қызметі. Ойлау -дербес процесс. Ойлауды психологиялық тұрғыдан зерттеу дегеніміз- оның ішкі ,танымдық құпия мәнін және жемісті болуының себебін ашып көрсету, яғни психология детерменизм принципіне сүйене отырып, ойлаудың мәнін зерттейді,әрбір адамның өзіндік ойлау ерекшеліктерін дамытып отыруға баса мән береді

4 слайд

#5 слайд
Ойлаудың негізгі үш түрі кездеседі : ұғым, пікір, ой қорытындысы. Ұғым – бұл заттар мен құбылыстардың жалпы және маңызды қасиеттерін бейнелейтін ойлаудың түрі. Ұғым бір-бірімен байланысты зат туралы түсніктерден –оның қасиеттері,жағдайлары,байланыстарыжәне қатынастарынан тұрады. Әрбір зат,әртүрлі көптеген қасиеттерді,белгілерді иеленеді. Түсініктердің жиынтығы ұғымды ашып көрсетеді және осы ұғымның мазмұнын құрайды.неғұрлым заттың маңызды белгіліері осы түсініктерде байқалса, соғұрлым мазмұны жағынан ұғым терең болады. Екі түрлі ұғымның түрі кездеседі : заттық немесе нақтылы және дерексіз. Заттың нақтылы ұғымы дегеніміз - заттарға тұтас түрде қарау. Мысалы : адам,өсімдік,жануар т.б. Дерексіз немесе абстрактылы ұғым дегеніміз - ұғымдардың заттар мен құбылыстарға тұтас түрде қарамай, тек жеке қасиеттерге,сапаларға және жағдайларға қатысты. Мысалы : адамгершілік туралы ұғым, ақша туралы ұғым т.б.

5 слайд

#6 слайд
Ой қорытындысы- бұл тарихи қалыптасқан ойлаудың логикалық түрі, ол арқылы бір немесе бірнеше белгілі пікірлерден жаңа пікір туады. Ой қорытындысы үшке бөлінеді : индукция, дедукция және ұқсастық (аналогия ) Индукция де геніміз- бірнеше жалқы немесе жеке пікірлерден бір жалпы пікір жасау. Дедукция - бұл жалпы пікірлерден, деректерден жеке пікірлерге,деректерге көшудің жалпы заңдылықтар мен ережелерді білу негізінде жекелеген деректер мен құбылыстарды пайымдаудың тәсілі. Аналогия -ұқсастық бойынша ой қорытындыларын жасау

6 слайд

#7 слайд
Ой тәсілдері түрлерінің схемасы Ой тәсілдері талдау жинақтау топтастырут а б и ғи ж а са н д ы жүйелеу абстракцияла у жалпылау салыстыру

7 слайд

#8 слайд
Ойлаудың дара ерекшеліктері Ойдың мазмұндылығы - заттар мен құбылыстар, шындықтың салалары туралы сананың пікірлер мен және ұғымдармен жеткілікті болу дәрежесін айтамыз. Адамда неғұрлым ой көп болса және неғұрлым әртүрлі болса, соғұрлым оың ойлауы мазмұнды және бай келеді. Бірақ ойлаудың мазмұндылығы тек бар ойлаудың сапалық жағымен ғана сипатталып қоймацды, сонымен қатар осы ойлауда бейнеленеді. Сондықтан да ойдың мазмұндылығына тек байлығы емес, сонымен қатар оның тереңдігі жатады. Ойлаудың тереңдігі - ойлауда ерекше маңызды қасиеттер мен салалар, ерекше маңызды байланыстар мен қатынастар бейнеленеді. Ойлаудың мазмұндылығы байлығы, ал тереңдігі адамның іс-әрекетімен, оның білімімен тәжірибесімен, қиялының даму дәрежесімен айқындалады. Ойлаудың дербестігі - адамның өзіне жаңа міндеттерді қоя білуі, басқа адамдарың көмегінсіз бұл міндеттерді өзінің айрықша әдістерімен шеше білуі. Ойлаудың дербестігі ойдың белсенділігіне , икемділігіне , жеке сын тұрғысынан қарауында.

8 слайд

#9 слайд
Ойдың белсенділігі- өзінің жаңа сұрақтары мен міндеттерін қоя білуінде және іздену мен міндеттерді шешу үшін жолдар мен тәсілдерді табуға талпынуында аңғарылады. Ойдың икемділігі- міндеттерді шешуде алынған біржақты ескірген тәсілдерден еркін болу ептілігінде, міндеттерді шешудің жаңа тәсілдерін тез ұйымдастыру немесе таңдауында байқалады. Сын тұрғысынан ойлау- ақиқат және жалға ретінде басқаның немесе өзінің ойларын тексеру мен бағалау қабілеттілігінде аңғарылады. Сын тұрғысынан ойлауды айтылған ойлардың практикалық өмірлік құндылығын тексеру ептілігінде аңғарамыз. Сыни ойлау- бұл өзінің және басқаның ойларына өте қатаң қарау. Ойдың ұшқырлығы- қойылған сұраққа түпкілікті жауаптың қаншалықты уақыттың ішінде алынғандығымен анықталады. Яғни, бұл уақыт қарапайым ойлау үрдісінде біршама қысқа болады, ал күрделі ойлау үрдістерінде ұзақтау болады. Кейбір адамдарда күрделі ой тәсілдері өте тез іске асады. Бұл адамдар тапқыр , ойдың ұшқырлығымен ерекшеленеді.

9 слайд

#10 слайд
Ойлау формалары ұғым, пікір, ой қортындысы. Ой қорытындысы Дедукциялы ой - жалпыдан жекеге қарай жүретін ой кортындысы . Индущиялы ой - жекеден жалпыға қарай жасалатын ой қортындысы. Традукциялы - жеке - дара жағдайдан жекеге қарай өрбіп отыратын ой қортындысы.

10 слайд

#11 слайд
Пікірлесудің қандай түрлері болса да, сөйлеу формалары арқылы жүзеге асып отырады. Пікір алысудың нақтылы мақсаты мен жеке жағдайларына қарай сөйлеу түрлі ерекшеліктермен керінеді .СӨЙЛЕУ ТҮРЛЕРІ

11 слайд

#12 слайд
Осы айтылғандар түрғысынан сйлеу бірнеше түрлерге бөлінеді.  Сыртқ ы сөйлеу Ішкі сөйлеу Ауызша сөйлеу  Жазба ша сөйлеу   ДИАЛОГ  МОНОЛОГ

12 слайд

#13 слайд
Ауызша сөйлеу —  сөйлеудің негізгі түрі болғандықтан оның қалған түрлері де соның төңірегіне қүрылады. Мәселен, жазу сөзіндегі әріптер ауызша сөздің түрлі дыбыстарын белгілейді. Былайша айтқанда, жазу сөзі ауызекі сөздің қағаздағы таңбасы, оның ерекше бір варианты.

13 слайд

#14 слайд
Ауызша сөйлеудің негізгі бір түрі —  Диалогтық сөйлеу

14 слайд

#15 слайд
Диалогтық сөйлеу  дегеніміз екі немесе бірнеше адамның тілдесуі. 

15 слайд

#16 слайд
  Диалог сөздің кейбір психологиялык ерекшеліктері төмендегідей: 1) Диалог сөз бөгелмей еркін айтылады, ол ойды кең жайып  жатуды тілейді; 2) Үнемі кезектесіп айтылатындықтан ықшам келеді, тек өңгімелесуші адамдардың өздеріне  түсінікті болады. Мәселен, "келе жатқан тоғызыншы" деген сөйлемді осындай нөмірлі автобусты күтіп түрған адамдар   түсіне  алады. 3) Диалогтық логикалық жағы (жоспарлылығы, дәлелділігі т. б.) кемдеу болады; 4) Диалог сөз ым-ишаралармен, бет пен көздегі мәнерлі қозғалыстармен (қолдың, ауыздың, көздің, қабақтын қозғалысы т. б.) толықтырылады;

16 слайд

#17 слайд
Монологтық сөйлеу дегеніміз бір адамның сөзі, яғни баяндамашының, лектордың сөздері. 

17 слайд

#18 слайд
  Монолог сөзге тән кейбір психологиялық ерекшеліктері төмендегідей: 1) Монолог сөз үнемі белгілі жоспарға сәйкес құрылады, бұл алдын ала даярлықты тілейді; 2) Монолог сөздерге логикалық жағынан қатаң талаптар қойылады (мәселен, баяндамашы мен лектор сөзінің магыналылығы мен түсініктілігіне ерекше көңіл бөледі); 3) Монолог сөз мәнерлі,  өсер ететін моменттерді (сөзді сазына келтіріп айту) көбірек қажет етеді.

18 слайд

#19 слайд
Диалог және монолог сөздер көбінесе беттің мимикасының өзгеруімен, ымдау сипатындағы түрлі қозгалыстармен қосарланып отырады. Орындылымдар біздің сезімімізді мәнерлі етумен қатар, оның өзімізге де, жүртқа да түсінікті болуына жағдай туғызады. Бірақ, осындай ым-ишаралардың дербес күйінде аса үлкен маңызы жоқ. Адам мүны көмекші қүрал ретінде  пайдаланады.

19 слайд

#20 слайд
АКТИВ СӨЗДЕ Р   ПАСС ИВ СӨЗД ЕР АУЫЗША СӨЙЛЕУДЕ

20 слайд

#21 слайд
 Актив сөздер күнбе-күнгі жиі қолданылатын сөздер.   Пасив сөздер тілімізде сирек пайдаланатын, мағынасына түсінгенмен күн сайын айтылмайтын сөздер. Мұндай сөздерге көбінесе ғылыми-техникалық атаулар және ескірген сөздер жатады. 

21 слайд

#22 слайд
Актив сөздің мол болуы адамның сөйлеу әрекетіне, айналысқан кәсібіне байланысты. Егер ересек адамдардың актив сөздері орта есеппен 6000—7000 болып келсе, жазушылар мен ақындардың, ғалымдардың актив сөздері 10000 —13000 сөзге жетіп отырады. Мәселен, Шекспирдің сөздік қоры 12000-дай болған.

22 слайд

#23 слайд
Сөйлеудің ерекше бір түрі —   ЖАЗБАША СӨЙЛЕУ

23 слайд

#24 слайд
Жазбаша сөйлеу арнаулы әдістер арқылы меңгерілетін сөйлеудің түрі. Мұны игеру  оңайлықпен түспейді. Жазбаша сөйлеу адам бал асы хат танырлықтай дәрежеге жеткенде, ауызша сөйлеудің біршама дамыған кезінде  пайда бола бастайды.

24 слайд

#25 слайд
Жазбаша сөйлеудің кейбір ерекшеліктері: 1) Жазатын адамның қасында сөйлесетін адам болмағандықтан, мұнда ешбір ым- ишара қолданылмайды. 2) Жазбаша сөйлеудің логикалық жағына аса қатаң талап қойылады. Мәселен, белгілі тақырыпқа шығарма жазған кезде адам осындай талаптарды орындауға тырысады, коп ойланып, толганады. Өйтпейінше, бұдан нәтиже шығару қиын. 3) Жазуда грамматиканың ережелері де қатты ескеріледі. 4) Жазу кезінде адам қатты зейін қойып, әр созін ойлап қүрастырады, мағыналы сөз іздейді. Бұл үлкен ой жұмысын қажет етеді. Мәселен, адам өзінің туысқанда-рына, таныстарына хат арқылы ойын білдіргенде осы жағдай байқалады. Жазбаша сөйлеудің түрлері мен стильдері әр алуан. Олардың бастылары ғылыми, публицистика, көркем әдебиет, іс-қағаздық т. б.

25 слайд

#26 слайд
Сөйлеудің жеке бір түрі —  ішкі сөйлеу.

26 слайд

#27 слайд
Ішкі сөйлеу деп тілдік материалдар негізінде дауыстамай-ақ сөйлей алушылықты айтады. 

27 слайд

#28 слайд
Әр ұлттың өкілі қандай бір нәрсе туралы ойласа да, алдымен өз тілінде ойлайды. Осындай кезде адам ішкі сөйлеуді пайдаланады. Ішкі сөйлеу адамдармен тікелей қарым-қатынас жасауға арналмаған. Оны адам өзінің ойлау өрекетінің ішкі мақсаты үшін пайдаланады. Ішкі сөйлеуді сөйлеу аппаратының жасырын жұмысы деуге болады. Өйткені мұнда оның жұмысы жөнді еленбейді. Тек тиісті аспаптармен зерттегенде  сөйлеудің осы түрінің де кинестезиялық тітіркендіргіштерге орай туып отыратындығы анықталган.

28 слайд

#29 слайд
Ішкі сөйлеу жөнінде И. М. Сеченов былай дейді: "Бес жастағы баланың ойы сөзбен немесе сыбырлап сөйлеумен немесе тіпті тілдің қозғалуы, еріннің жыбырлауымен айтылады. Мұның өзі ересек адамдарда да (тек түрлі дәрежеде болуы мүмкін) жиі кездеседі. Мен тіпті өзімнен де білемін: ойымның ауыздың жабық, қозгалмайтын күйінде тілсіз сөйлеумен, яғни ауыз қуысында тілдің бұлшық еттерінің қозғалуымен, қоса қабаттасуы өте жиі болады. Барлық жағдайда да басқалардың алдында бір ойға баса назар аударғым келсе, оны алдымен дереу сыбырлап айтып аламын" . 

29 слайд

#30 слайд
Ішкі сөйлеу өте қысқа, икемді болып келеді. Өйткені адам әр кез оз ойлауының мазмүнын жақсы біліп отырады, сондықтан ішкі сойлеуге үзақ түжырым жасап жатудың қажеті де болмайды.  

30 слайд

#31 слайд
НАЗАРЛАРЫҢЫЗҒА РАХМЕТ

31 слайд